Wydarzenia na świecie 1550 Karol V wystąpił przeciw szerzącej się w Niderlandach reformacji. Biskupi otrzymali uprawnienia inkwizytorskie, a wydany edykt przewidywał karę śmierci oraz konfiskatę mienia dla heretyków i ich współpracowników. Albrecht V został księciem Bawarii.
1552 Książę moskiewski Iwan IV Groźny zdobył Chanat Kazański, następnie Chanat Astrachański (1556) i przyjął tytuł cara. Ziemie położone wzdłuż całego biegu Wołgi włączono do państwa rosyjskiego. Władztwo Wielkiego Księstwa Moskiewskiego rozciągało się po Syberię i Kaukaz, Iwan IV dążył też do Bałtyku przez Inflanty. Przy wsparciu Francji Rozpoczęła się wojna Maurycego Saskiego z cesarzem Karolem V. Wygrana strony sasko-francuskiej doprowadził do zawarcia układu w Pasawie, korzystnego dla protestantów. Francja utrzymała Metz, Toul i Verdun. Urodził się Walter Raleigh, angielski żeglarz (zm. 1618).
1553 Na angielskim tronie zasiadła Maria I Tudor zwana Krwawą, córka Henryka VIII i Katarzyny Aragońskiej, żona Filipa II. Przywróciła katolicyzm, doprowadzając w 1555 do uznania zwierzchności papieża nad Kościołem w Anglii oraz prześladowała protestantów, wśród których znalazł się Thomas Cranmer, spalony na stosie w 1556. Zmarł Maurycy Saski, elektor od 1547 i książę od 1541, po zwycięskiej bitwie przeciwko Albrechtowi z Brandenburgii-Kulmbach.
1554 Królowa Maria I poślubiła Filipa II.
1555 Filip II (ur. 1527), syn Karola V, został królem Hiszpanii, Neapolu, Sycylii, Mediolanu i Niderlandów. Pokój augsburski uchwalony przez sejm Rzeszy zalegalizował protestantyzm i wprowadził zasadę Cuius regio, eius religio – wyznanie poddanych odpowiadało wyznaniu panującego księcia.
1556 Abdykacja cesarza Karola V Habsburga. Imperium habsburskie podzielono między brata Ferdynanda (cesarz rzymski narodu niemieckiego) i syna Filipa II (król Hiszpanii, w tym Niderlandy i terytoria zamorskie); panowanie Filipa II (1556–1598) to okres hegemonii Hiszpanii. Ferdynand I Habsburg, brat Karola V, został cesarzem rzymsko-niemieckim. Filip II Habsburg został królem Hiszpanii. Akbar został wielkim mogolem Indii.
1557 Pierwsze bankructwo państwowe Habsburgów. Iwan IV zdobył Astrachań z rąk Tatarów. Abdullah, ostatni i najwybitniejszy władca z dynastii Szejbanidzów, zdobył Bucharę i uczynił ją stolicą państwa uzbeckiego.
1558 Iwan IV Groźny wkroczył do Inflant. Zajął Narwę i Dorpat oraz zamki na wschodzie Inflant. Elżbieta I (ur. 1533), córka Henryka VIII, została królową Anglii (panowała do 1603, zm.). Anglia utraciła Calais. Zmarł Karol V, cesarz rzymsko-niemiecki w latach 1519–1556 (ur. 1500).
1559 Podpisano pokój w Cateau-Cambrésis, kończący wojnę francusko-hiszpańską o Włochy. Francja zrzekła się roszczeń do Włoch na rzecz Hiszpanii. Lamoral, hrabia Egmont został mianowany przez króla hiszpańskiego namiestnikiem Flandrii i Artois. Filip II poślubił Elżbietę de Valois. Urodził się Johann Tilly, niemiecki feldmarszałek cesarski.
Wydarzenia w Polsce 1551 Najazd Tatarów. Zdobyto i spalono Bracław. Ukazało się pierwsze wydanie dzieła Andrzeja Frycza Modrzewskiego O naprawie Rzeczypospolitej, wywierając wpływ na ówczesną myśl europejską. Do Wielkopolski przybyli wygnani z Czech bracia czescy (Jednota Braterska), nawiązujący do tradycji umiarkowanego husytyzmu. Propagowali bierny radykalizm społeczny, uległość wobec władzy państwowej oraz kult pracy fizycznej, bronili plebejuszy i zawarli unię z kalwinami. Do czołowych przywódców należeli Jan Ámos Komenský i Sz. Turnawski. 1551–1553 W Ameryce Południowej powstawały pierwsze szkoły i uniwersytety: w Limie w 1551 oraz w Meksyku w 1553, wprowadzając cywilizację europejską z jej elementami edukacyjnymi.
1556 Królowa Bona opuściła Polskę.
1557 14 września: Zawarto układ w Pozwolu między Polską a Zakonem inflackim skierowany przeciwko Rosji dążącej do opanowania Inflant.
1558 Najazd wojsk Iwana IV na Inflanty.
1559 Inflanty poddały się Zygmuntowi Augustowi w zamian za ochronę przed Rosją.
Przypisy
Kategoria:Dziesięciolecia Kategoria:XVI wiek