Wydarzenia na świecie 1540 Były żołnierz hiszpański Ignacy Loyola założył zakon jezuitów, całkowicie posłuszny papieżowi i skutecznie zwalczający nowe wyznania oraz stare religie. Zakładano kolegia katolickie i wpływano na dwory monarsze. Papież Paweł III zatwierdził statut Jezuitów jeszcze w tym samym roku.

1541 Podbój państwa Majów przez Hiszpanię w Jukatanie. Zmarł Francisco Pizarro, zdobywca i władca Peru. Pedro de Valdivia podbił z Peru całe Chile i założył stolicę Santiago. Koloniści francuscy osiedlili się nad Rzeką Świętego Wawrzyńca w Kanadzie. Rozbiór Węgier: środkowe tereny oraz Budę zajęli Turcy. Powstało zależne od nich księstwo Siedmiogrodu, a reszta przypadła Habsburgom.

thumb|130px|Jan Kalwin 1542 Jan Kalwin opublikował katechizm głoszący predestynację, obowiązek moralny i prawo do obrony przed tyranią władcy; nauki te przyciągnęły mieszczan i szlachtę, w tym hugenotów francuskich i polskich. Portugalczycy dotarli do Japonii. Hiszpanie dopłynęli do Filipin. Henryk VIII przyjął tytuł króla Irlandii. Urodziła się Maria Stuart, królowa Szkocji (zm. 1587). Hiszpańskie wicekrólestwo Nowej Kastylii obejmowało Peru, Chile, Paragwaj i Buenos Aires; stolicą była Lima.

thumb|130px|O obrotach sfer niebieskich 1543 W Norymberdze ukazało się dzieło Mikołaja Kopernika O obrotach sfer niebieskich. Filip II poślubił Marię Portugalską, matkę Don Carlosa.

1544 Hiszpania utworzyła wicekrólestwo Peru, obejmujące większą część Ameryki Południowej, z wyłączeniem Brazylii i północnej Gujany (holenderskiej i angielskiej); ogromne terytorium rozciągało się od Kalifornii i Florydy do Cieśniny Magellana. Hiszpanie tworzyli wielkie plantacje trzciny cukrowej, wykorzystując czarnych niewolników sprowadzonych z Afryki, którzy byli odporniejsi na warunki niż rdzenni Indianie. Zawarto , kończący czwartą wojnę Francji z cesarzem Karolem V. Obie strony zrzekły się zdobyczy terytorialnych, Mediolan pozostał lennem cesarstwa, a Neapol znalazł się pod władzą Hiszpanii.

thumb|130px|sobór trydencki 1545 Sobór trydencki zapoczątkował kontrreformację w Kościele katolickim. Sobór w Trydencie utrzymał dogmaty katolickie i próbował odzyskać wpływy Kościoła poprzez działalność jezuitów, indeks ksiąg zakazanych i Świętą Inkwizycję.

1546 Rozpoczęły się wojny religijne w Niemczech między cesarzem Karolem V Habsburgiem a protestanckimi książętami. Wybuchła I wojna szmalkaldzka między cesarzem a protestanckim Związkiem Szmalkaldzkim.

thumb|130px|Edward VI w Anglii panowanie rozpoczął Edward VI, syn Henryka VIII i Jane Seymour. We Francji na tron zasiadł Henryk II, syn Franciszka I i mąż Katarzyny Medycejskiej; wznowił wojnę z Hiszpanią, zakończoną klęską Francji, a na mocy pokoju w Cateau-Cambrésis w 1559 zrzekł się pretensji do Włoch i Burgundii. Iwan IV Groźny jako pierwszy przyjął tytuł cara Rosji. Karol V zwyciężył w bitwie pod Mühlbergiem. Jan Fryderyk I dostał się do niewoli. Nastąpił kres Związku Szmalkaldzkiego. Spisek w Genui.

1548 urodził się Giordano Bruno, włoski filozof renesansowy, popularyzator dzieła Kopernika. Prześladowany przez inkwizycję, spłonął na stosie w Rzymie. Jego poglądy wpłynęły na rozwój nowożytnej filozofii i nauk przyrodniczych.

1549 Wybuchło powstanie chłopskie w hrabstwie Norfolk przeciwko ogradzaniu gruntów (enclosures). Przywódcą powstańców był Robert Kett, który po stłumieniu powstania został stracony. .

Wydarzenia w Polsce thumb|130px|Mikołaj Kopernik 1543 Zmarł Mikołaj Kopernik (ur. 1473). thumb|130px|Mikołaj Rej: Krótka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wójtem a Plebanem Ukazał się dialog satyryczny Mikołaja Reja Krótka rozprawa między Panem, Wójtem a Plebanem.

1548 Śmierć Zygmunta Starego. Samodzielne panowanie rozpoczął Zygmunt August, ostatni Jagiellon.

1549 Zawarto układ Zygmunta Augusta z Habsburgami. Najazd Tatarów na Ruś Czerwona i Wołyń.

Przypisy

Kategoria:Dziesięciolecia Kategoria:XVI wiek