mały|Serbski gąsienicowy robot bojowy „Miloš”. thumb|Turecka STM Kargu – amunicja krążąca – jest opisywana jako możliwy pierwszy przypadek użycia w działaniach wojennych broni autonomicznej przeciw walczącemu przeciwnikowi.
Broń autonomiczna – kategoria systemów uzbrojenia, które po aktywacji mogą samodzielnie wybierać i atakować jeden lub więcej celów bez dalszej ingerencji człowieka. W polskiej literaturze fachowej i dokumentach eksperckich używany jest także termin broń autonomiczna; spotyka się również określenia autonomiczne systemy uzbrojenia (AWS) oraz śmiercionośne autonomiczne systemy uzbrojenia (ang. lethal autonomous weapon systems, LAWS). Broń autonomiczna może przyjmować postać różnych platform bojowych, w tym bezzałogowych statków powietrznych, bezzałogowych pojazdów naziemnych oraz systemów nawodnych i podwodnych, a o jej autonomii decydują przede wszystkim funkcje wyboru celu i użycia siły, a nie jedynie autonomiczna nawigacja lub ruch po wcześniej wyznaczonej trasie. Według raportu EPRS z 2025 w pełni autonomiczne drony wojskowe zdolne do samodzielnego wyboru i zwalczania celów nie były oficjalnie rozmieszczone na dużą skalę, choć istniały przesłanki wskazujące na ich ograniczone użycie w niektórych konfliktach. Według stanu na połowę lat 20. XXI wieku większość używanych militarnie systemów z funkcjami autonomicznymi nadal działała pod nadzorem człowieka.
Rozumienie autonomii w uzbrojeniu W kontekście rozwoju uzbrojenia termin „autonomiczny” jest do pewnego stopnia niejednoznaczny i może znacząco różnić się między badaczami, państwami i organizacjami.
Oficjalna polityka Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych dotycząca autonomii w systemach uzbrojenia definiuje autonomiczny system uzbrojenia jako taki, który „...po aktywacji może wybierać i zwalczać cele bez dalszej interwencji człowieka-operatora”. Heather Roff, związana z , opisuje autonomiczne systemy uzbrojenia jako „...zdolne do uczenia się i adaptacji swojego ‘funkcjonowania w odpowiedzi na zmieniające się okoliczności w środowisku, w którym [są] używane’, a także zdolne do podejmowania decyzji o otwarciu ognia samodzielnie”.
definiuje autonomiczne systemy uzbrojenia jako „systemy zdolne do rozumienia intencji i kierunku na wyższym poziomie. Na podstawie tego rozumienia i percepcji swojego otoczenia taki system jest w stanie podjąć właściwe działanie, aby doprowadzić do pożądanego stanu. Jest zdolny do zdecydowania o toku działania spośród wielu alternatyw bez polegania na ludzkim nadzorze i kontroli – choć takie ludzkie zaangażowanie w system może nadal występować. O ile ogólna aktywność autonomicznego bezzałogowego statku powietrznego będzie przewidywalna, poszczególne działania mogą nie być”.
Badacze tacy jak Peter Asaro i Mark Gubrud uważają, że każdy system uzbrojenia zdolny do użycia zabójczej siły bez działania, decyzji lub potwierdzenia ze strony ludzkiego nadzorcy można uznać za autonomiczny.
Tworzenie traktatów między państwami wymaga wspólnie akceptowanego nazewnictwa tego, co dokładnie stanowi broń autonomiczną.
Automatyczne systemy defensywne mały|Phalanx CIWS Block 1 mały|Bateria systemu Żelazna Kopuła rozmieszczona w pobliżu Aszkelonu.
W dyskusji o broni autonomicznej miny lądowe i miny morskie są przywoływane jako jedne z najstarszych historycznych przykładów uzbrojenia, które po aktywacji może samoczynnie zainicjować użycie siły bez dalszej interwencji operatora. Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża zalicza miny do autonomicznych systemów uzbrojenia albo do ich technicznie nieskomplikowanych postaci, wskazując, że po aktywacji atak jest wyzwalany przez bodźce z otoczenia, a użytkownik nie wybiera już konkretnego celu ani dokładnego momentu uderzenia. Historia min lądowych sięga co najmniej 1277 roku w Chinach, natomiast historia min morskich sięga co najmniej XIV wieku; w świecie zachodnim pierwsze znane użycie min morskich odnotowano w 1777 roku.
W piśmiennictwie dotyczącym autonomii w systemach uzbrojenia jako istniejące przykłady systemów z autonomicznymi albo silnie zautomatyzowanymi funkcjami krytycznymi przywołuje się m.in. okrętowe systemy obrony bezpośredniej, aktywne systemy ochrony pojazdów, wybrane systemy strażnicze oraz niektóre systemy obrony przeciwrakietowej.
Przykładem jest amerykański Phalanx CIWS, będący odmianą okrętowego systemu obrony bezpośredniej, którego produkcja rozpoczęła się w 1978 roku, a pierwsze wdrożenie nastąpiło w 1980 roku. Według US Navy system ten autonomicznie wykonuje funkcje wyszukiwania, wykrywania, oceny zagrożenia, śledzenia, zwalczania celu i oceny skutków ognia; w użyciu morskim służy do obrony przed przeciwokrętowymi pociskami kierowanymi, statkami powietrznymi oraz innymi bliskimi zagrożeniami, a w nowszych odmianach także przed małymi szybkimi jednostkami nawodnymi i bezzałogowymi systemami powietrznymi.
Do tej samej grupy zalicza się aktywne systemy ochrony pojazdów, takie jak Arena, Trophy i . Opracowania ICRC opisują je jako systemy, które po aktywacji wybierają nadlatujący pocisk i uruchamiają przeciw niemu efektor bez dalszej ingerencji człowieka; w przypadku Trophy wskazano także, że radar wykrywa i klasyfikuje zagrożenie, system śledzi je, oblicza parametry przechwycenia i uruchamia przeciwdziałanie, jeżeli uzna pocisk za realne zagrożenie dla pojazdu.
mały|Czołg Merkawa Mk 4M z aktywnym systemem ochrony Trophy (Windbreaker).
W debacie o autonomii przywoływano również południowokoreańskie systemy strażnicze, takie jak , oraz izraelski system Sentry Tech, oparty na . Źródła zastrzegają jednak, że używane systemy tego rodzaju nie muszą samodzielnie podejmować decyzji o otwarciu ognia: według SIPRI wymagają one ludzkiej autoryzacji do użycia siły przeciw ludziom, a ICRC odnotowało, że Sentry Tech wykrywa i identyfikuje cele z pewnym stopniem autonomii, lecz decyzja o ataku pozostaje po stronie operatora, podobnie jak w omawianych tam koreańskich systemach strażniczych.
Autonomiczne funkcje wskazywania, śledzenia i selekcji zagrożeń mają również niektóre systemy obrony przeciwrakietowej. Według RTX Żelazna Kopuła wykrywa, ocenia i przechwytuje rakiety, pociski artyleryjskie i pociski moździerzowe, a także ignoruje zagrożenia, które według obliczonej trajektorii spadną na tereny niezamieszkane, ograniczając niepotrzebne odpalenia efektorów.
Autonomiczne systemy ofensywne Systemy podwodne i nawodne Według ‘’The Economist’’, wraz z rozwojem technologii przyszłe zastosowania bezzałogowych podwodnych pojazdów mogą obejmować: rozminowywanie, stawianie min, tworzenie sieci sensorów przeciwpodwodnych na wodach spornych, patrole z aktywnym sonarem, zaopatrywanie załogowych okrętów podwodnych oraz rolę tanich platform przenoszących pociski. W amerykańskim ‘’Nuclear Posture Review’’ z 2018 r. stwierdzono, że Rosja rozwija „nową międzykontynentalną, uzbrojoną w ładunek jądrowy, napędzaną energią jądrową, podwodną autonomiczną torpedę” o nazwie . Marynarka wojenna USA rozwija „widmowe” floty bezzałogowych okrętów.
Bezzałogowe systemy powietrzne i roje dronów W 2020 r. dron Kargu 2 miał ścigać i zaatakować człowieka w Libii, według raportu ‘’Panelu Ekspertów Rady Bezpieczeństwa ONZ ds. Libii’’ opublikowanego w marcu 2021 r. Mogło to być pierwsze użycie autonomicznego „zabójczego robota” uzbrojonego w śmiercionośną broń przeciw ludziom.
W maju 2021 r. Izrael przeprowadził atak rojem dronów bojowych kierowanych przez AI w Strefie Gazy. DARPA pracuje nad udostępnieniem amerykańskim siłom zbrojnym rojów autonomicznych zabójczych dronów, liczących do 250 maszyn. W kolejnych latach pojawiały się dalsze doniesienia i ostrzeżenia dotyczące rojów oraz innych autonomicznych systemów uzbrojenia.
Platformy naziemne i roboty wojskowe Według dostępnych źródeł z drugiej połowy lat 2010. Federacja Rosyjska rozwijała oparte na sztucznej inteligencji pociski, drony, pojazdy bezzałogowe oraz roboty wojskowe. Armia brytyjska operacyjnie wdrożyła nowe pojazdy bezzałogowe i roboty wojskowe w 2019 r.
Programy państwowe Izraelski minister Ayoob Kara stwierdził w 2017 r., że Izrael rozwija roboty wojskowe, w tym tak małe jak muchy. W październiku 2018 r. Zeng Yi, menedżer wysokiego szczebla chińskiej firmy zbrojeniowej Norinco, wygłosił przemówienie, w którym stwierdził, że „na przyszłych polach bitew nie będzie ludzi walczących”, a użycie zabójczej broni autonomicznej w wojnie jest „nieuniknione”. W 2019 r. amerykański sekretarz obrony Mark Esper krytykował Chiny za sprzedaż dronów zdolnych do zabijania bez ludzkiego nadzoru.
Użycie w wojnie rosyjsko-ukraińskiej Wojna rosyjsko-ukraińska stała się pierwszym konfliktem na dużą skalę, w którym systemy bezzałogowe z elementami autonomii odgrywają centralną rolę na wszystkich etapach walki. Według danych podanych na konferencji Center for Strategic and International Studies (CSIS) w 2024 r. obie strony użyły łącznie ok. 2 mln dronów, a Ukraina planowała wyprodukować ponad 3 mln sztuk w 2025 r. Według ukraińskich danych wojskowych w 2024 r. drony odpowiadały za ok. 70% strat bojowych na froncie.
Irańskie drony i amunicja krążąca Rosja od jesieni 2022 r. masowo wykorzystuje irańskie drony Shahed-136 (oznaczane w rosyjskiej nomenklaturze jako Geran-2) do ataków na ukraińską infrastrukturę cywilną i wojskową. Według Royal United Services Institute (RUSI) Shahed-136 jest prostą amunicją krążącą wyposażoną w nawigację GPS/GLONASS, lecz pozbawioną zdolności do autonomicznego wyboru celu w locie, co zbliża go do klasycznego pocisku manewrującego, a nie do broni autonomicznej w ścisłym znaczeniu.
Lancet i elementy autonomii Rosyjska amunicja krążąca Lancet, produkowana przez grupę Kałasznikow (ZALA Aero), została wyposażona w moduły widzenia komputerowego umożliwiające rozpoznawanie i śledzenie celów. Według ukraińskiego wywiadu wojskowego (GUR) z marca 2026 r., Rosja testuje na Lancetach moduły AI oparte na procesorach Nvidia , umożliwiające przetwarzanie obrazu w czasie rzeczywistym i kontynuowanie ataku po utracie łącza z operatorem. W odpowiedzi Ukraina rozwija systemy walki elektronicznej wymierzone w łącza sterujące Lanceta, co z kolei motywuje rosyjską stronę do dalszego rozwijania funkcji autonomicznych.
Drony FPV z funkcjami AI Obie strony konfliktu masowo stosują drony FPV (first-person view), które początkowo wymagały ciągłego sterowania przez operatora. Od 2024 r. ukraińskie i rosyjskie jednostki eksperymentują z systemami widzenia komputerowego, które pozwalają dronowi FPV kontynuować lot do celu po utracie sygnału sterującego. W 2024 r. ukraiński rząd ogłosił pierwszy przetarg na zakup 10 000 dronów FPV z systemem widzenia maszynowego (machine vision). Dynamika ta tworzy spiralę technologiczną: większa skuteczność walki radioelektronicznej wymusza większą autonomię dronów, a ta z kolei wymaga skuteczniejszych systemów antydronowych.
Systemy AI w wyborze celów w Strefie Gazy W toku wojny w Strefie Gazy od 2023 r. Siły Obronne Izraela wykorzystywały systemy oparte na sztucznej inteligencji do wspomagania procesu wyboru celów na skalę wcześniej niespotykaną w konfliktach zbrojnych.
Gospel System Habsora (hebr. „Ewangelia", ang. Gospel) automatycznie analizuje dane wywiadowcze i generuje rekomendacje celów budynkowych (strukturalnych). Według danych IDF w pierwszych tygodniach wojny system ten pozwalał na identyfikację do 100 celów dziennie, podczas gdy wcześniej analitycy opracowywali ok. 50 celów rocznie. Rekomendacja systemu jest przekazywana analitykowi, który decyduje o zatwierdzeniu celu.
Lavender i Where's Daddy