Kanon biblijny Kościołów ortodoksyjnych Tewahedo – kanon Biblii chrześcijańskiej używany w dwóch orientalnych Kościołach ortodoksyjnych: Etiopski Kościół Ortodoksyjny Tewahedo oraz pokrewny mu Erytrejski Kościół Ortodoksyjny. Składa się z 81 ksiąg. Jest on najobszerniejszym i najbardziej zróżnicowanym kanonem biblijnym w tradycyjnym chrześcijaństwie.

Zachodni uczeni sklasyfikowali księgi tego kanonu na dwie kategorie: kanon wąski, który składa się głównie z ksiąg znanych na , oraz kanon szeroki, obejmujący dziewięć dodatkowych ksiąg. Obecnie nie istnieje on w formie jednej opublikowanej kompilacji. Niektóre księgi, mimo że uważane są za kanoniczne, są trudne do odnalezienia i nie są powszechnie dostępne nawet w macierzystych krajach tych Kościołów – Etiopii i Erytrei.

Geneza i liczebność Tradycja etiopskiego kanonu biblijnego opiera się na przekonaniu, że Biblia powinna składać się z 81 ksiąg. Podczas gdy standardowy kanon (węższy) liczy 81 ksiąg, szerszy kanon redefiniuje ich listę, włączając dodatkowe pisma o charakterze prawno-liturgicznym, przy jednoczesnym łączeniu niektórych ksiąg Starego Testamentu, aby zachować symboliczną liczbę 81The Biblical Canon of the Ethiopian Orthodox Tewahdo Church [online], www.euclid.int [dostęp 2026-02-23] s. 3.. Rozbieżność między „węższym” a „szerszym” kanonem wynika z odmiennej metodologii liczenia i doboru pism:

węższy kanon obejmuje 54 księgi Starego Testamentu i 27 ksiąg Nowego Testamentu (identycznie jak w tradycji zachodniej)The Biblical Canon of the Ethiopian Orthodox Tewahdo Church [online], www.euclid.int [dostęp 2026-02-23] s. 10.; szerszy kanon obejmuje 46 ksiąg Starego Testamentu (księgi: 1-2 Księga Samuela; 1-2 Księga Królewska; Księga Ezdrasza oraz Księga Nechemiasza; 3-4 Księga Ezdrasza; 2-3 Księga Mekabiego zostały zaliczone jako 1 księga, zamiast jako 2 księgi, natomiast 5 ksiąg: Księga Izajasza, Księga Lamentacji, Księga Barucha, List Jeremiasza oraz 4 Księga Barucha zostało zaliczonych jako 1 księga) oraz 35 ksiąg Nowego Testamentu. To właśnie w tej wersji pojawia się dziewięć dodatkowych ksiąg (1 w Starym Testamencie i 8 w Nowym Testamencie), głównie o charakterze dyscyplinarnym i porządkowym.

Księgi „węższego” kanonu

Zawiera on cały ustalony protokanon hebrajski. Z wyjątkiem dwóch pierwszych ksiąg Machabejskich, kanon etiopski obejmuje również cały katolicki deuterokanon. Stary Testament zawiera również Modlitwę Manassesa, 3 Księgę Ezdrasza oraz 4 Księgę Ezdrasza, które pojawiają się także w kanonach innych tradycji chrześcijańskich. Elementami unikatowymi dla kanonu Ortodoksyjnej Tewahedo są: 4 Księga Barucha, Księga Jubileuszów, Księga Henocha oraz 1-3 księgi Mekabiego.

Księgi „szerszego” kanonu Stary Testament Zëna Ayhud (Księga Josippona) W ramach szerszego kanonu, jako część Starego Testamentu uznawana jest księga Zëna Ayhud (znana szerzej jako Josippon lub Pseudo-Józef Flawiusz). Jest to kronika historii ŻydówBowman, Steven (1995). „'Yosippon’ and Jewish Nationalism”. Proceedings of the American Academy for Jewish Research. 61: 23–51. ISSN 0065-6798. JSTOR 4618850. od Adama do czasów Tytusa, ed. (1911). „Josippon”. Encyklopedia Britannica. Tom 15 (wydanie 11.). Cambridge University Press. s. 521., oparta na pismach Józefa Flawiusza. Wersja etiopska powstała na bazie średniowiecznych pism z X wieku (w czasach Włochów bizantyjskich). Mimo statusu kanonicznego, w wielu współczesnych drukowanych wydaniach Biblii etiopskiej księga ta bywa pomijana na rzecz rozdzielonych ksiąg prorockichThe Biblical Canon of the Ethiopian Orthodox Tewahdo Church [online], www.euclid.int [dostęp 2026-02-23] s. 7..

Nowy Testament W skład Nowego Testamentu wchodzą pisma, które nie występują w żadnym innym kanonie chrześcijańskim.

Mäshafä Senodos (Księga Synodu – 4 sekcje) Jest to zbiór przepisów kościelnych (tzw. Statuty Apostolskie), Teksty te pochodzą z greckiego oryginału (prawdopodobnie IV/V wiek), który przez przekłady koptyjskie i arabskie trafił do języka gyyz w XIII wiekuBradshaw, Paul F. (2002). The Search for the Origins of Christian Worship. Oxford University Press. s. 88. .. Księga ta jest tradycyjnie dzielona na cztery części:

Sәratä Ṣiyon (Zakon Syjonu) – 30 kanonów.Tekst ten odpowiada wczesnej części arabskich Statutów Apostolskich (47 rozdziałów), zreorganizowanej w 30 kanonów (z czego 20 odpowiada im bezpośrednio, a 10 wywodzi się z pogrupowania rozdziałów 21–47). Stanowi on etiopską redakcję tradycji Porządku Kościoła Apostolskiego, co wyjaśnia jego eksponowaną pozycję na początku Księgi Synodu;The Ethiopic Book of the Synod [Mäshafä Senodos]: The books of The Orders of Zion [Sәratä Ṣiyon], Statues [Tә’әzzaz], Canons [Gәssәw], and a Reconstruction of Titles [’Abtәlis] - opis. Tә’әzzaz (Statuty) – 71 kanonów. Fragmenty Tә'әzzaz odzwierciedlają materiał z ksiąg III–V Konstytucji Apostolskich, w związku z czym są tożsame z etiopską formą Statutów Apostolskich; Gәssәw (Kanony) – 56 kanonów. Etiopski tekst znany jako "Gәssәw" stanowi przekład Kanonów Apostolskich na język gyyz; ’Abtәlis (Rekonstrukcja Tytułów) – 81 kanonów. "'Abṭәlis" zachowuje pełny tekst arabskich Statutów Apostolskich, uwzględniając poprawki z tradycji koptyjskiej (sahidzkiej) i w dużej mierze wywodzi się z VIII księgi Konstytucji Apostolskich. Reprezentuje on najpełniejszą etiopską redakcję statutów w obrębie zbioru Senodos.

Mäshafä Kidan (Księgi Przymierza – 2 części)

Księgi Przymierza w szerszym kanonie etiopskim stanowią fascynujący przedmiot badań nad wczesnochrześcijańskimi tradycjami liturgicznymi, etycznymi i chrystologicznymi w chrześcijaństwie etiopskim. Treść obu ksiąg jest następująca:

1 Księga Przymierza – zawiera 60 rozdziałów dotyczących porządku kościelnego i liturgii. Ściśle odpowiada Testamentum Domini, zachowanemu w tradycjach syryjskiej i greckiej;The 2 Ethiopic books of “Dominos” (Covenant): Testamentum Domini and Epistula Apostolorum (The Biblical Books exclusive to the Ethiopian/Eritrean Tewahedo Orthodox Church) - opis 2 Księga Przymierza - stanowi 61 rozdział, jest opisem dyskursu Jezusa Chrystusa z uczniami w Galilei po zmartwychwstaniu, pokrywa się z Epistula Apostolorum.

Przy takiej identyfikacji kanon etiopski skutecznie zmienia nazwy lub łączy te dwa odrębne dzieła pod wspólnym nagłówkiem.

Qälëmentos (Etiopski List Klemensa) Pismo podzielone na siedem części, rzekomo przekazane Klemensowi przez apostoła Piotra. Nie należy go mylić z listami Klemensa Rzymskiego (1. i 2. List Klemensa) znanymi w tradycji patrystycznej, ani z częściami Sinodos.

Didesqelya (Etiopska Didaskalia)

Księga porządku kościelnego składająca się z 43 rozdziałów. Różni się od Didascalia Apostolorum, wykazując jednak duże podobieństwo do pierwszych siedmiu ksiąg Konstytucji Apostolskich.

Zobacz też Apokryfy Septuaginta Kościoły Orientalne Kanon Biblii

Przypisy

Kategoria:Biblia Kategoria:Etiopski Kościół Ortodoksyjny Kategoria:Erytrejski Kościół Ortodoksyjny