Ogólnopolskie Zrzeszenie Sędziów „Aequitas" – polskie stowarzyszenie sędziowskie z siedzibą w Łodzi, zarejestrowane 9 stycznia 2025. Zrzesza sędziów, którzy sprzeciwiają się podważaniu statusu prawnego sędziów powołanych z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym na mocy ustawy z 2017 roku. Nazwa organizacji nawiązuje do rzymskoprawnej zasady aequitas (słuszność).

Powstanie Zrzeszenie zostało utworzone przez grupę sędziów, których łączyła krytyczna ocena działań podejmowanych po 2023 roku przez Ministerstwo Sprawiedliwości oraz stowarzyszenia Iustitia i Themis wobec sędziów powołanych po 2018 roku. Wśród założycieli są m.in. sędzia Paweł Hojdys z Sądu Okręgowego w Łodzi oraz dr Monika Smusz-Kulesza, adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego i sędzia sądu okręgowego.

Inicjatorzy wskazywali, że dotychczas funkcjonujące stowarzyszenia sędziowskie (Iustitia i Themis) nie reprezentują poglądów całego środowiska sędziowskiego, a ich działania prowadzą do pogłębienia podziałów w wymiarze sprawiedliwości.

Cele i stanowisko Zgodnie z deklaracją założycielską, członków Zrzeszenia łączy troska o zapewnienie obywatelom prawa do niezawisłego, sprawiedliwego i bezstronnego sądu, wynikającego z art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Zrzeszenie stoi na stanowisku, że wszyscy sędziowie powołani po 2017 roku zostali powołani w procedurze zgodnej z Konstytucją, a orzecznictwo TSUE i ETPCz nie kwestionuje statusu tych sędziów, lecz wymaga jedynie uregulowania ich sytuacji prawnej. Powołuje się przy tym na opinię Komisji Weneckiej z 14 października 2024 roku, w której stwierdzono, że sędziowie powołani po 2017 roku są sędziami.

Stowarzyszenia Iustitia i Themis, a także część konstytucjonalistów, wskazują natomiast, że tryb powołania KRS na mocy ustawy z 2017 roku został uznany za niezgodny z Konstytucją przez Sąd Najwyższy i zakwestionowany przez TSUE, co ich zdaniem czyni wadliwymi powołania dokonane z udziałem tak ukształtowanej Rady.

Działalność We wrześniu 2024, jeszcze przed formalną rejestracją, inicjatorzy Zrzeszenia skierowali list do Komisji Weneckiej Rady Europy, w którym skrytykowali założenia reformy sądownictwa przedstawione przez ministra sprawiedliwości Adama Bodnara oraz stowarzyszenia Iustitia i Themis.

W lutym 2025 Zrzeszenie wydało stanowisko, w którym oceniło oba projekty Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury (kierowanej przez prezesa Iustitii Krystiana Markiewicza) jako niekonstytucyjne i sprzeczne z opinią Komisji Weneckiej. Wskazało na brak uzasadnienia dla odmiennego traktowania poszczególnych grup sędziów powołanych w tym samym trybie (projekt wyłączał z weryfikacji ok. 1700 najmłodszych sędziów, obejmując nią pozostałych).

W marcu 2025 Zrzeszenie zorganizowało na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego konferencję naukową „Powołania sędziów w Polsce po 1989 r.", poświęconą analizie orzecznictwa ETPCz i TSUE w kontekście statusu sędziów powołanych po 2017 roku.

W kwietniu 2025 Zrzeszenie skierowało petycje do organów samorządu terytorialnego w sprawie obrony konstytucyjnej zasady niezawisłości sędziów.

W lutym 2026 przedstawiciele Zrzeszenia wzięli udział w wysłuchaniu publicznym rządowego projektu tzw. ustawy praworządnościowej w Sejmie, krytykując projekt jako niezgodny z Konstytucją i zmierzający do usunięcia sędziów z zawodu.

Zrzeszenie krytykowało również koszty funkcjonowania Komisji Kodyfikacyjnej kierowanej przez Markiewicza i tempo jej prac, wskazując, że po ponad roku komisja przedstawiła jeden projekt ustawy w dwóch wariantach.

Wiosną 2026, w trakcie procedury wyboru przez Sejm piętnastu sędziów członków Krajowej Rady Sądownictwa zaplanowanego na posiedzenie 13–15 maja 2026, Zrzeszenie wydało stanowisko, w którym zakwestionowało próby kształtowania procesu wyboru poza ramami ustawowymi. Aequitas wskazywało, że „jako sędziowie demokratycznego państwa prawnego mamy problem z zaakceptowaniem zastępowania władzy ustawodawczej w stanowieniu prawa przez inne ośrodki decyzyjne oraz działania poza prawem", przypominając, że proces stanowienia prawa wymaga zgody większości sejmowej, co do zasady zgody Senatu oraz zgody Prezydenta. Stanowisko Zrzeszenia było cytowane w prasie prawniczej obok stanowisk Iustitii, Themis i zgromadzeń sędziowskich.

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona internetowa Zrzeszenia

Kategoria:Organizacje w Łodzi Kategoria:Polskie organizacje prawnicze