Kolegium Jezuickie w Kutnej Horze () – zabytkowy kompleks architektoniczny w Kutnej Horze, w Czechach, wzniesiony w stylu wczesnobarokowym. Obecnie siedziba Galerii Kraju Środkowoczeskiego (GASK).
Obiekt został wpisany na listę narodowych zabytków kultury oraz jest częścią zespołu urbanistycznego Kutnej Hory, wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Historia Powstanie i budowa Inicjatorem sprowadzenia jezuitów do Kutnej Hory był komisarz okręgu czeskobrodzkiego, menniczy kutnohorski oraz gorliwy katolik, Vilém Illburk z Vřesovic. Pierwsze plany zakładały budowę kolegium poza murami miejskimi, na miejscu szeregu domów mieszczańskich. Ostateczna decyzja o budowie zapadła w 1633, jednak prace rozpoczęły się dopiero w 1666, według projektu architekta Giovanni Domenico Orsiego – Włocha urodzonego w Wiedniu, specjalisty od budowli jezuickich. Orsi, znany z doświadczenia w budowie fortyfikacji, zaprojektował solidną konstrukcję, uwzględniającą m.in. system odprowadzania wód gruntowych i ścieków.
Plan kolegium zakładał kształt litery E, jednak ostatecznie – z powodu niezrealizowania pełnego projektu – przyjął formę litery F. Po śmierci Orsiego w 1676, budowę kontynuował Carlo Lurago, zachowując pierwotne założenia. Prace postępowały powoli, a jezuici, żyjący przez prawie pięćdziesiąt lat w warunkach prowizorycznych, przenieśli się do niedokończonego kolegium dopiero w 1678. Budowa trwała aż do połowy XVIII wieku, a ostateczny kształt kompleks uzyskał w 1750. Architektura kolegium jest surowa, zgodnie z regułami zakonu jezuitów, z wyjątkiem fasady, która nawiązuje do włoskich pałaców wczesnego baroku.
Rozwój i zmiany funkcji W 1773, po kasacie zakonu jezuitów, budynek został zaadaptowany na koszary wojskowe, a w 1778 w skrzydle północnym urządzono szpital. W latach 1843–1844 wojsko kontynuowało prace budowlane, dostosowując obiekt do potrzeb instytucji edukacyjnej. Najważniejszą zmianą była rozbiórka wieży środkowej w 1842 oraz dobudowa trzech wież klozetowych od strony dziedzińca. Kolegium pełniło funkcje wojskowe do 1998, kiedy to zostało przekazane Galerii Kraju Środkowoczeskiego (GASK) i poddane gruntownej przebudowie.
Architektura i układ przestrzenny Budynek główny Kolegium Jezuickie to monumentalna, trójskrzydłowa budowla z dzwonnicą, otoczona murem z dekoracją rzeźbiarską, bastionem oraz innymi elementami. Kompleks został zaprojektowany jako dominanta miejska, łącząca miasto z kościołem św. Barbary. W środkowym skrzydle nad piwnicami znajdowały się kuchnia, refektarz i magazyn naczyń, natomiast na parterze skrzydła północnego mieściła się apteka z bogato zdobionymi sklepieniami. Na pierwszym piętrze znajdował się teatr, rozciągający się na dwa poziomy, którego dokładna lokalizacja jest dzisiaj trudna do określenia.
Na dziedzińcu wewnętrznym znajdował się ogród ozdobny z tarasami, sadem oraz częścią użytkową. Taras przed kolegium został ozdobiony w latach 1703–1716 barokowymi rzeźbami Františka Bauguta, jezuitów, przedstawiającymi dwunastu świętych jezuitów, w tym Ignacego Loyolę, Franciszka Ksawerego i św. Wacława. Rzeźby te stanowiły część „królewskiej drogi” łączącej świątynię św. Barbary z Włoskim Dworem, na wzór praskiej trasy łączącej Clementinum z Zamkiem Praskim.
Promenada i dekoracje Częścią kompleksu jest promenada z kamiennym murem, zdobiona trzynastoma grupami rzeźb, oddzielonymi wazami. Autorem dekoracji rzeźbiarskiej był František Baugut, członek zakonu jezuitów, który w latach 1709–1718 pracował w Kutnej Horze. Rzeźby łączą symbolikę zakonną i regionalną, a ich odnowienie przeprowadzono w latach 2005–2006. Promenada stanowi malownicze połączenie między kolegium a kościołem św. Barbary.
Galeria Kraju Środkowoczeskiego (GASK) W 1998 budynek został przekazany Galerii Kraju Środkowoczeskiego (GASK), która przeprowadziła jego gruntowną rekonstrukcję w latach 2004–2012. GASK prezentuje sztukę plastyczną XX i XXI wieku, organizując wystawy czasowe oraz stałą ekspozycję Labyrintem.
W północnym skrzydle znajduje się sala konferencyjna z nowoczesnym wyposażeniem audiowizualnym, a całe piętro jest przeznaczone dla dzieci, z interaktywnymi salami zabaw i elementami do twórczej aktywności. Ogrody kolegium oferują strefę relaksu z elementami wodnymi, łącząc szlaki turystyczne Kutnej Hory z galerią i kościołem św. Barbary.
Przypisy
Kategoria:Obiekty budowlane w Kutnej Horze Kategoria:Architektura barokowa w Czechach Kategoria:Uniwersytety jezuickie Kategoria:Koszary w Polsce Kategoria:Obiekty budowlane oddane do użytku w XVIII wieku Kategoria:Koszary