thumb|Widok Helgolandu przed wybuchem thumb|Ogromny krater powstały w wyniku wybuchu, zwany „Kringel” (pol. obwarzanek) Operacja Big Bang (ang. Operation Big Bang) – brytyjska operacja wojskowa przeprowadzona w kwietniu 1947 roku na niemieckiej wyspie Helgoland na Morzu Północnym, w celu zniszczenia schronów i instalacji wojskowych znajdujących się na wyspie.
Geneza Ze względu na położenie w centrum Zatoki Niemieckiej – w pobliżu ujścia Wezery, Łaby i Kanału Kilońskiego – wody wokół Helgolandu były miejscem czterech bitew morskich w latach 1849, 1864, 1914 i 1917. W 1807 roku Wielka Brytania zajęła wyspę, która wcześniej należała do Danii. W 1890 roku Cesarstwo Niemieckie wymieniło niemieckie roszczenia terytorialne w Afryce na wyspę w ramach tak zwanego traktatu Helgoland-Zanzibar, z zamiarem rozwinięcia jej w twierdzę, a później w port morski. Helgoland umożliwiał kontrolę nad ujściami rzek z ich dużymi portami, ale było to ważne tylko dla agresorów. W Cesarstwie Niemieckim fortyfikacja była przedmiotem krytycznych debat: według polityka i pisarza Matthiasa Erzbergera, taniej byłoby wysadzić wyspę, ponieważ jej obrona była zbyt kosztowna. Po zakończeniu I wojny światowej, zgodnie z artykułem 115 traktatu wersalskiego, twierdza miała zostać zniszczona. Prace trwały od 1920 do 1922 roku, ale nie były tak gruntowne, jak pierwotnie planowano – zachowano podstawową konstrukcję. W okresie nazistowskim, w latach 1937–1941 roku, prowadzono nigdy nieukończony „Projekt Hummerschere”, mający na celu przekształcenie wyspy w militarną przeciwwagę dla brytyjskiej bazy morskiej w Scapa Flow.
Krótko przed końcem II wojny światowej, 18 kwietnia 1945 roku, Helgoland został intensywnie zbombardowany przez 969 samolotów Royal Air Force. Około 2500 mieszkańców zostało ewakuowanych następnego dnia przez garnizon Wehrmachtu. 11 maja 1945 roku wyspa została zajęta przez British Army i służyła jej jako wojskowy poligon w latach 1947–1952.
Operacja Pomimo licznych protestów ewakuowanych mieszkańców Helgolandu, Brytyjczycy rozpoczęli w 1947 roku przygotowania do zniszczenia licznych instalacji wojskowych na wyspie. Schron Nordsee III wykorzystywany przez niemieckie okręty podwodne oraz labirynty tuneli wypełnili amunicją niewykorzystaną podczas wojny. Umieszczono na wyspie około 4000 głowic torpedowych, prawie 9000 bomb głębinowych i ponad 51 000 pocisków różnego kalibru. Ponieważ przygotowania te trwały dłużej niż planowano, pierwotnego terminu 31 marca nie udało się dotrzymać. 18 kwietnia 1947 roku, dokładnie dwa lata po lotniczym ataku na Helgoland, brytyjska Royal Navy zdetonowała materiały wybuchowe na wyspie jednocześnie. Detonację zainicjowali brytyjscy saperzy z pokładu okrętu „HMS Lasso” w odległości około 17 kilometrów. Brytyjczycy zainscenizowali tę detonację dla niemieckiej opinii publicznej; opublikowano na jej temat specjalną broszurę. Blisko 20 dziennikarzy i 100 zaproszonych gości obserwowało detonację bezpośrednio z parowca „Danzig”. Główne wydarzenie poprzedził mniejszy wybuch, mający na celu odstraszenie ptaków. Do głównego wybuchu doszło kilka minut później, o godzinie 13:00. Potężny strumień ognia i tony skał wystrzeliły w niebo. Wstrząsy były odczuwalne aż w Cuxhaven, oddalonym o 70 kilometrów. Chmura wybuchu wzniosła się na wysokość około dziewięciu kilometrów. Wybuch, w którym 6700 ton materiałów wybuchowych wygenerowało siłę równą około 3,2 kiloton trotylu, wstrząsnął podstawą wyspy na głębokość kilku kilometrów i był największą do tego momentu niejądrową eksplozją spowodowaną przez człowieka. Ze względu na ogromną ilość użytych materiałów wybuchowych prawdopodobne było zniszczenie całej wyspy, co, choć nie było celem operacji, zostało przyjęte jako możliwa konsekwencja.
Następstwa Cel zniszczenia schronów i pozostałych instalacji wojskowych został osiągnięty. Sama wyspa przetrwała wybuch, chociaż południowy kraniec Helgolandu, z którego gruzów uformował się dzisiejszy centralny rejon, został zdmuchnięty z powierzchni ziemi. Część klifów również się zawaliła, a dodatkowo powstały niezliczone kratery. Jednakże obiekty portowe i mury obronne wybrzeża pozostały nienaruszone; oszczędzone schrony przeciwlotnicze przyciągają obecnie rocznie do 10 000 turystów. Jedynym budynkiem, który przetrwał wybuch, była wieża przeciwlotnicza, obecna latarnia morska na Helgolandzie. Detonację zarejestrowano sejsmografami w okupowanych Niemczech i wykorzystano do badania skorupy ziemskiej. W 1952 roku Helgoland został zwrócony Niemcom i pozwolono na ponowne zasiedlenie wyspy.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Big Bang Kategoria:Royal Navy Big Bang Kategoria:Historia Szlezwika-Holsztynu Kategoria:1947 w Niemczech