Mehmed Reşid (ur. 8 lutego 1873 na Kaukazie, zm. 6 lutego 1919 w Konstantynopolu) – osmański lekarz i działacz polityczny narodowości czerkieskiej, jeden ze współzałożycieli Komitetu Jedności i Postępu. Podczas I wojny światowej wali wilajetów Diyarbekir i Angora, odpowiedzialny za represje i deportacje Ormian.
Życiorys Urodził się 8 lutego 1873 roku na Kaukazie, w granicach Imperium Rosyjskiego, w rodzinie czerkieskiej. W 1874 roku jego rodzina została zmuszona do opuszczenia kraju, osiedlając się w Konstantynopolu. W 1889 roku Reşid, jako student medycyny, wraz z Abdullahem Cevdetem, İshakiem Sükûtîm i Ibrahimem Temo współtworzył Komitet Jedności i Postępu. W 1897 roku został zesłany do Trypolisu z powodu działalności antyrządowej. Związał się następnie z wojskiem osmańskim, gdzie służył do 1909 roku, osiągając stopień majora.
Po ukończeniu studiów pracował jako asystent lekarza wojskowego Düringa Paszy, a później pełnił funkcje administracyjne m.in. na wyspie Kos oraz na terenie współczesnego Libanu. Od 1913 roku zaangażowany był w działania związane z przymusowymi przesiedleniami ludności greckiej. W tym okresie jego poglądy na temat chrześcijan uległy radykalizacji, a ludność chrześcijańską zaczął postrzegać jako zagrożenie dla Imperium Osmańskiego.
Działalność podczas I wojny światowej Wali wilajetu Diyarbekir
Sytuacja w regionie 25 marca 1915 roku Mehmed Reşid objął urząd walego (gubernatora) wilajetu Diyarbekir. Region znajdował się w stanie niestabilności związanym z dezercją i obawami przed rosyjską ofensywą, które były szczególnie silne wśród muzułmanów; z kolei społeczność chrześcijańska była w tej kwestii podzielona.
Na tym obszarze występowało zjawisko dezercji młodych mężczyzn uchylających się od służby wojskowej. Dezerterzy występowali zarówno wśród chrześcijan, jak i muzułmanów.
Działania administracyjne i represje Reşid uważał ludność ormiańską za nielojalną wobec państwa i przypisywał jej dążenia separatystyczne, w związku z czym powołał organ złożony z działaczy Komitetu Jedności i Postępu, zajmujący się tzw. kwestią ormiańską. W kwietniu 1915 roku, na polecenie ministra spraw wewnętrznych Talaata Paszy, odwołał umiarkowanego burmistrza Diyarbekiru, zastępując go osobą lojalną wobec Komitetu Jedności i Postępu. Jednocześnie rozpoczął działania przeciwko dezerterom oraz poszukiwania nielegalnej broni, w tym przeprowadzając masowe rewizje w ormiańskich dzielnicach. W wyniku jednej z operacji zatrzymano ponad 500 osób, a do połowy kwietnia w więzieniach przetrzymywano ponad 600 Ormian. Celem zatrzymań było uzyskanie informacji na temat rzekomych składów broni, przy czym stosowano przemoc fizyczną. Warunki przetrzymywania aresztowanych były ciężkie, a wobec przepełnienia więzień część zatrzymanych umieszczano w karawanserajach.
W maju tego samego roku w Diyarbekirze wprowadzono zakaz opuszczania miasta przez Ormian pod groźbą śmierci. Pod koniec tego miesiąca ponad 800 osób (wśród nich duchowni) zostało wyprowadzonych z miasta i przewiezionych nad rzekę Tygrys. Tam zostali załadowani na tratwy pod pretekstem deportacji do Mosulu, po czym doszło do egzekucji deportowanych w rejonie ujścia rzeki Batman. 1 czerwca przeprowadzono kolejną akcję, w ramach której około 1060 Ormian z Diyarbekiru przetransportowano na równiny. Osobom tym przedstawiono ultimatum w postaci przejścia na islam w zamian za darowanie życia, jednak większość odmówiła. Ofiary zostały pozbawione mienia i życia; niektóre ciała wrzucano do studni, część pozostawiono na równinie. Część ocalałych kobiet sprzedano w niewolę. W połowie tego samego roku Reşid doprowadził do usunięcia i zabójstwa burmistrza Lice Hüseyina Nesimiego, który odmówił wykonania rozkazów dotyczących represji wobec Ormian; jego śmierć była tuszowana w raportach do władz centralnych. Działania Reşida obejmowały również Mardin i okoliczne miejscowości. Dochodziło tam do represji wobec duchowieństwa, a część duchownych została zabita.
Działania administracji Reşida doprowadziły do zmniejszenia się ormiańskiej populacji wilajetu z ponad 56 tys. w 1914 roku do niecałych 1,9 tys. w roku 1917. Eskalację przemocy potwierdził raport niemieckiego wicekonsula Holsteina z 10 lipca 1915 roku, wskazujący na możliwość dalszego rozszerzania się represji.
Wali wilajetu Angora W marcu 1916 roku został mianowany gubernatorem wilajetu Angora. Przypisuje mu się przywłaszczenie mienia pozostawionego przez deportowanych Ormian, co zostało potępione przez Talaata Paszę, który odwołał go z funkcji administracyjnych.
Dalsze losy i śmierć 5 listopada 1918 roku został aresztowany i osadzony w konstantynopolskim więzieniu o zaostrzonym rygorze. W tym czasie cierpiał na kamicę nerkową oraz wykazywał pogorszenie stanu zdrowia, przejawiając przekonania o spiskach brytyjskich i ormiańskich przeciwko niemu. W więzieniu sporządzał wspomnienia dotyczące swojej dawnej działalności. 25 stycznia 1919 roku udało mu się uciec z więzienia, po czym ukrywał się u osób związanych z Komitetem Jedności i Postępu. 6 lutego popełnił samobójstwo, strzelając do siebie.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Urodzeni w 1873 Kategoria:Zmarli w 1919 Kategoria:Ludzie związani z Imperium Rosyjskim Kategoria:Turcy pochodzenia czerkieskiego Kategoria:Wojskowi Imperium Osmańskiego Kategoria:Absolwenci uczelni w Stambule Kategoria:Urzędnicy Imperium Osmańskiego Kategoria:Ludzie związani z Diyarbakırem Kategoria:Ludzie związani z Ankarą Kategoria:Wykonawcy ludobójstwa Ormian Kategoria:Więźniowie w Imperium Osmańskim Kategoria:Tureccy lekarze Kategoria:Tureccy samobójcy