Daniel Warużan, właśc. Czpukkarean ( (Չպուքքարեան), ur. 20 kwietnia 1884 w , zm. 26 sierpnia 1915) – ormiański poeta i nauczyciel, tworzący w języku zachodnioormiańskim, zamordowany po aresztowaniu przez młodoturecki Komitet Jedności i Postępu.
Życiorys Urodził się w Zachodniej Armenii, we wsi Bgrnik koło Sebastii. Był pierwszym dzieckiem ubogich katolickich Ormian, Krikora i Takuhi. Czytać i pisać nauczył się w wiejskiej szkole. W 1896 roku, aby uniknąć masakr, wraz z rodziną przeprowadził się do Konstantynopola. Uczył się u mechitarystów w San Lazzaro. W latach 1902–1905 kształcił się w Wenecji w , a w latach 1905–1909 na Uniwersytecie Gandawskim, gdzie studiował literaturę.
Po ogłoszeniu konstytucji Imperium Osmańskiego w 1908 roku zdecydował się wrócić do ojczyzny. Po powrocie do Armenii w 1909 roku pracował jako nauczyciel w rodzinnej wiosce; zajęcie to wykonywał do 1911 roku. W 1910 roku urodziła mu się córka Weronika. Z powodów ekonomicznych wyjechał do Konstantynopola, gdzie współwydawał czasopismo „Nawasard”. Został tam dyrektorem szkoły im. św. Grzegorza Oświeciciela. Działał w kole literackim, które dążyło do przywołania w sztuce tradycji przedchrześcijańskich i pogańskich. W 1914 roku rozpoczął wydawanie czasopisma literackiego „Mehyan”.
Znalazł się na liście intelektualistów przeznaczonych do aresztowania, sporządzonej przez młodoturecki Komitet Jedności i Postępu. Wieczorem 24 kwietnia 1915 roku został aresztowany przez władze tureckie, poddany torturom i zesłany do Çankırı. Poinformowano go, że wraz z poetą Rupenem Sewagiem, kowalem, introligatorem i piekarzem zostanie przewieziony do Ayaş w ramach amnestii; po drodze, w dolinie Kalecik w Tüney, zostali oni zaatakowani przez czterech mężczyzn. Warużanowi rozcięto brzuch i wyłupiono oczy. Został zamordowany w sierpniu 1915 roku. Jego zabójstwo jest zaliczane do zbrodni dokonanych podczas tureckiego ludobójstwa Ormian. O jego ostatnich chwilach opowiada krótkometrażowy film z 2018 roku. W tym samym roku co Warużana Turcy zabili także ormiańskiego poetę Siamanto.
Miał córkę Weronikę (ur. 1910, zm. 2009) oraz synów Haiga (ur. 1915, zm. 2002) i Armena. Jego żona Araksi ponownie wyszła za mąż. Mieszkała w Casablance, a na starość przeprowadziła się do Fresna w Kalifornii, gdzie została pochowana.
W Erywaniu w 1972 lub 1974 roku wzniesiono poświęcony Warużanowi; jego autorem jest rzeźbiarz . Popiersie poety z wyrytym fragmentem jego poematu Antasdan znajduje się na . Inny poświęcony mu monument postawiono w Gandawie.
Twórczość mały|Pomnik Daniela Warużana w Erywaniu Pisał od trzynastego roku życia; tworzył w języku zachodnioormiańskim. Jego debiutem był cykl osiemnastu wierszy pt. Współdrgnienia z 1906 roku, wydany w Wenecji. Drugi tom ukazał się w Paryżu. W swojej twórczości opiewał piękno Armenii. Wypracował nowy język poetycki, sięgając m.in. do tradycji pogańskich, przez co znacząco wpłynął na współczesną poezję ormiańską.
Jego wiersze tłumaczono m.in. na języki turecki i polski.
Publikacje Współdrgnienia (1906) (1909) (Jerk lezwi, 1912) Pieśni chleba (Hacy jerk, 1921)
Przypisy
Kategoria:Ormiańscy poeci Kategoria:Ormiańscy nauczyciele Kategoria:Ofiary Ludobójstwa Ormian Kategoria:Urodzeni w 1884 Kategoria:Zmarli w 1915