Andrzej Oleś (ur. 15 października 1923 w Krakowie, zm. 18 stycznia 2014 tamże) – polski fizyk
Życiorys Urodził się w Krakowie, w rodzinie inteligenckiej. Tam ukończył szkołę podstawową (tzw. ćwiczeniówkę). Po przeprowadzce w 1936 r. z rodzicami do Kielc, do wybuchu II wojny światowej uczęszczał do Państwowego Gimnazjum im. Jana Śniadeckiego. Podczas okupacji niemieckiej uczył się na tajnych kompletach gimnazjalnych. Złożył konspiracyjną maturę oraz zaczął działać w AK. Był porucznikiem AK i WiN-u, ps. „Piotr”. Podjął studia na tajnych kompletach filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim, dojeżdżając co niedziela do Krakowa. W tygodniu pracował w fabryce marmurów, a popołudniami uczestniczył w tajnych zajęciach z matematyki wyższej prowadzonych przez prof. Jerzego Pniewskiego.
Po wyzwoleniu, na UJ studiował filozofię ścisłą i fizykę. Od 1945 r. pracował jako asystent wolontariusz w Katedrze Filozofii UJ. W 1948 r. uzyskał absolutorium z filozofii ścisłej i skoncentrował się na studiach z fizyki oraz podjął pracę w II Katedrze Fizyki Wydziału Górniczego Akademii Górniczej. Związany z AGH przeszedł w niej wszystkie szczeble kariery zawodowej od młodszego asystenta do profesora. W 1950 r. uzyskał dyplom magistra fizyki, na podstawie pracy na temat składowej poziomej promieniowania kosmicznego. W 1960 r. na Uniwersytecie Łódzkim uzyskał stopień doktora na podstawie pracy pt. Stosunek składowej elektronowo-fotonowej do składowej przenikliwej promieniowania kosmicznego na poziomie morza na wysokościach górskich (promotor: prof. Marian Mięsowicz). W 1960 r. odbył czteromiesięczny staż w Uniwersytecie im. M. Łomonosowa w Moskwie. W 1967 r. na Uniwersytecie Jagiellońskim uzyskał stopień doktora habilitowanego na podstawie przedstawionej rozprawy pt. Oddziaływania pomiędzy magnetycznymi momentami atomowymi. Po habilitacji został mianowany docentem oraz zorganizował i został pierwszym kierownikiem Zakładu Fizyki Fazy Skondensowanej, którym kierował do 1994 r. W latach 1971–1974 był też wicedyrektorem ds. dydaktycznych Międzyresortowego Instytutu Fizyki i Techniki Jądrowej. W roku akademickim 1973/1974 był członkiem Rady Wydziału Elektrotechniki Górniczej i Hutniczej. Tytuł profesora nadzwyczajnego otrzymał w 1974, a zwyczajnego w 1984 r. W latach 1981–1984 pełnił funkcję prorektora AGH ds. nauki.
Współpracował z Instytutem Badań Jądrowych w Świerku prowadząc badania neutronograficzne, a także z Centre d’Etudes Nuclearies de Saclay we Francji. Z jego inicjatywy i pod jego kierownictwem podjęta została budowa dyfraktometru neutronowego, który został zainstalowany przy reaktorze EWA w Świerku.
Był członkiem (w latach 1986–1991 wiceprezesem) Polskiego Towarzystwa Fizycznego, a także członkiem Action Committee of Applied Physics and Physics in Industry of the European Physical Society ACAPPY, członkiem korespondentem PAU (od 1999) oraz członkiem Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego (przez 3 kadencje) i Komitetu Fizyki PAN.
Był też organizatorem środowiskowego Technicznego Uniwersytetu Otwartego oraz ekspertem z ramienia Organizacji Narodów Zjednoczonych w Brazylii w dziedzinie neutronografii (1975–1976).
Pochowany 22 stycznia 2014 r. na cmentarzu Salwatorskim (sektor G-1-4).
Publikacje
Metody eksperymentalne fizyki ciała stałego : fale, cząstki, kwazicząstki, Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1987, Wyd. 1. Metody doświadczalne fizyki ciała stałego, Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1998, Wyd. 2 zm. i uzup.
Ordery i odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1989) Złoty Krzyż Zasługi (1973) Medal Komisji Edukacji Narodowej (1978) Odznaka „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny” Złota Odznaka „Za pracę społeczną dla miasta Krakowa” Źródło:Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej - najważniejsze nagrody i wyróżnienia [dostęp 2026-04-13]..
Nagrody i wyróżnienia
Nagroda Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (1972, 1975, 1977, 1979, 1988, 1998) Nagroda im. prof. Władysława Taklińskiego za wybitne osiągnięcia dydaktyczne (1990) Nagroda Państwowej Rady ds. Pokojowego Wykorzystania Energii Jądrowej tytuł doktora honoris causa AGH (1995)
Źródło:.
Upamiętnienie 11 czerwca 2014 r. sala wykładowa Wydziału Fizyki i Informatyki Stosowanej AGH otrzymała nazwę „Audytorium im. prof. Andrzeja Olesia”.
Przypisy
Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Fizycznego Kategoria:Doktorzy honoris causa Akademii Górniczo-Hutniczej Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Salwatorskim w Krakowie Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Zmarli w 2014