Karol Węglarski (ur. 28 maja 1956 w Poznaniu, zm. 17 kwietnia 2025 tamże) – polski botanik, wybitny popularyzator wiedzy, autor książek i artykułów naukowych i popularnonaukowych, miłośnik Azji, w latach 2000–2009 dyrektor Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Życiorys Syn Heleny i Bolesława Tadeusza Węglarskiego.
W 1980 ukończył studia na Wydziale Biologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Uczeń profesorów Teofila Wojterskiego i prof. Stanisława Lisowskiego.
Od 1981 związany z Ogrodem Botanicznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, gdzie rozpoczął pracę jako asystent, następnie jako starszy asystent, a później adiunkt.
W dniu 23 października 1989 obronił pracę doktorską Amplitudy ekologiczne wybranych gatunków roślin naczyniowych w zbiorowiskach leśnych i zaroślowych Wielkopolskiego Parku Narodowego i uzyskał stopień doktora biologii w zakresie botaniki.
Od 1 czerwca 1993 pełnił funkcję zastępcy dyrektora i wicedyrektora Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a od 1 października 2000 do 2009 dyrektora Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
W roku 2021 przeszedł na emeryturę.
Zmarł 17 kwietnia 2025 Poznaniu. Został pochowany w Lesie Pamięci na Cmentarzu Junikowskim w Poznaniu.
Zmiany wprowadzone w Ogrodzie Botanicznym za jego kadencji W okresie jego kadencji dokonano rozbudowy kolekcji roślinnych, w tym wprowadzenia nowych gatunków i grup systematycznych, a także modernizacji istniejących działów Ogrodu. Rozwijano infrastrukturę dydaktyczną i naukową, wspierając prowadzenie zajęć, praktyk studenckich oraz badań botanicznych.
W 2001 oczyszczono stawy, w tym największy naturalny staw znajdujący się od północnej strony Ogrodu Botanicznego, stworzono zamknięty system obiegu wody z automatycznym nawadnianiem.
Przeprowadzono gruntowny remont szklarni oraz systemu ogrzewania.
Zakupiono i uruchomiono nowoczesną w pełni zautomatyzowaną stację meteorologiczną.
W 2002 uruchomiono iluminację głównej bramy i rozciągającej się za nią alei lipowej.
Utworzono liczne ścieżki dydaktyczne wraz z szeregiem kolorowych tablic informacyjnych. Pełny opis każdej ścieżki zawarty został w opracowaniu: J. K. Węglarskich, „Dział Geografii Roślin Ogrodu Botanicznego UAM w Poznaniu – przewodnik geobotaniczny”
W 2004 na terenie Ogrodu Botanicznego uruchomiono automatyczną stację badania jakości powietrza, "Poznań 2 Ogród Botaniczny", wchodzącą w skład sieci automatycznych pomiarów zanieczyszczeń powietrza (Wielkopolski Monitoring Powietrza).
Za szczególnie ważne osiągnięcie Karol Węglarski uważał pоwstanie na terenie Ogrodu ultranowoczesnej stacji klimatycznej, powstałej dzięki wsparciu finansowemu: Komitetu Badań Naukowych, Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska i Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miasta. Do 2004 dyrekcja Ogrodu Botanicznego UAM korzystała z obserwacji wyników pogodowych ze stacji meteorologicznej na Ławicy.
Z jego inicjatywy w 2006 uruchomiono pierwszą oficjalną internetową stronę Ogrodu Botanicznego w Poznaniu. Strona zawierała informacje o historii, działalności i kolekcjach Ogrodu oraz interaktywne indeksy seminum i plantarum. Ponadto na stronie wyświetlane były informacje pogodowe zbierane bezpośrednio przez stację znajdującą się na terenie Ogrodu.
Sfinalizowano budowę pawilonu ekspozycyjno-dydaktycznego w Ogrodzie Botanicznym UAM. W roku akademickim 2006/07 pawilon został oddany do użytku; obejmuje on pracownie naukowe i dydaktyczne oraz sale ekspozycyjne i wykładowe, z których jedna została nazwana imieniem prof. Zygmunta Czubińskiego. Przestrzeń ekspozycyjna o powierzchni około 150 m² służy m.in. do organizacji wystaw poświęconych różnorodnym aspektom roślinności Ziemi.
W 2008 w części Ogrodu Botanicznego od strony ulicy Dąbrowskiego utworzono „ogród zmysłów”, dzięki któremu niewidomi mogą poznawać przyrodę.
Działalność naukowa Jego główne zainteresowania badawcze obejmowały fitogeografię, biologię i autekologię roślin. Zajmował się m.in. zagadnieniami ekologicznymi oraz badaniem możliwości zachowania roślin ginących w warunkach in situ i ex situ.
W latach 1981–1991 odbył liczne staże naukowe, m.in. w Indiach (Poona Botanical Garden), Chinach (Kanton Botanical Garden), Egipcie (University of Alexandria), Danii (University of Copenhagen Botanical Garden), Wielkiej Brytanii (Kew Gardens) oraz Niemczech (Berlin-Dahlem Botanical Garden).
Wyprawy kolekcyjne Brał udział w kilkunastu wyprawach naukowych do Afryki Zachodniej, Afryki Północnej, Indii, Chin, na Wyspy Kanaryjskie.
Jego pierwszą wyprawą (1982) był trzymiesięczny rejs do krajów Afryki Zachodniej statkiem handlowym M/S „Radom”. Zwiedził wówczas Liberię, Sierra Leone, Togo, Senegal, Gambię, Wybrzeże Kości Słoniowej. Z tej wyprawy przywiózł i opracował wiele okazów zielnikowych, które przekazał Zakładowi Botaniki Tropikalnej Wydziału Biologii UAM.
Będąc już pracownikiem Ogrodu Botanicznego UAM wielokrotnie wspólnie z żoną Jolantą Jańczyk-Węglarską odbywał wyprawy m.in. do Egiptu (1988), Chin (1989), Tajlandii (2004), Indii (2005), Indonezji, Wietnamu. Materiały z podróży po Azji wykorzystywał m.in. na prowadzonym przez siebie wykładzie monograficznym (dla studentów Wydziału Biologii UAM) Szata roślinna Ziemi.
W dniach 13 czerwca do 12 lipca 2006 odbył wraz z żoną wyprawę naukową do Indonezji. Celem wyprawy był zbiór materiału roślinnego do kolekcji szklarniowych Ogrodu Botanicznego UAM oraz wykonanie dokumentacji fotograficznej do publikacji „Rośliny użytkowe tropików”. Trasa obejmowała wschodnią Jawę (Park Narodowy Bromo) a także archipelag Nusa Tenggara: Bali – Ogród Botaniczny, Lombok – gunung Rinjani oraz wyspy Gili.
W dniach 1–20 grudnia 2006 odbył wyprawę kolekcyjną do południowego Wietnamu, obejmującą m.in. region Delty Mekongu i Wyżyn Centralnych, w celu zgromadzenia materiałów do książki „Użyteczne rośliny tropików”. Podczas wyprawy pozyskano materiały zielnikowe, dokumentację fotograficzną oraz nasiona i żywe okazy roślin do kolekcji ogrodu botanicznego.
W lipcu 2007 kontynuował prace związane ze zbieraniem materiałów naukowych do kolejnej publikacji o roślinach Azji Południowo-Wschodniej. Celem wyprawy były: Ogród Botaniczny w Bogorze (Jawa Zachodnia), dolina ludu Toradża (Sulawesi Południowe) oraz Papua Zachodnia.
Index seminum Kontynuował wcześniejszą praktykę, zgodnie z którą co dwa lata aktualizowano Index seminum – coroczny wykaz nasion roślin zgromadzonych w ogrodzie botanicznym. Od 2004 roku, dzięki jego inicjatywie, Index seminum dostępny był również w formie elektronicznej z bazą danych i funkcją wyszukiwania oraz składania zamówień nasion na stronie Ogrodu Botanicznego.
Index plantarum Z jego inicjatywy i pod jego redakcją po raz pierwszy w historii Ogrodu (w 2005), został sporządzony Index plantarum (wykaz roślin znajdujących na terenie Ogrodu). Indeks ten w wersji elektronicznej bazodanowej z wyszukiwarką był również dostępny na stronie Ogrodu Botanicznego.
Działalność edukacyjna i popularyzatorska Prowadził zajęcia dydaktyczne dla studentów kierunków przyrodniczych na Wydziale Biologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Były to m.in. wykłady monograficzne: Ogrody Botaniczne Świata i Szata roślinna Ziemi, Rośliny dalekiej Azji oraz zajęcia terenowe w Ogrodzie Botanicznym.
Jest współautorem wielu przewodników związanych z Ogrodem Botanicznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu m.in. Alpinarium Ogrodu Botanicznego UAM w Poznaniu. Przewodnik geobotaniczny, przewodnika poświęconego bioróżnorodności roślinności górskiej oraz kolekcji alpinarium.
Ponadto jest współautorem multimedialnego przewodnika po Ogrodzie Botanicznym UAM w Poznaniu, pierwszego elektronicznego przewodnika po kolekcjach botanicznych w Polsce. Zawiera on m.in. filmowe materiały przedstawiające historię ogrodu, jego strukturę i kolekcje roślinne, mapy z panoramami widokowymi, prezentację warunków fizjograficznych terenu oraz wcześniej niepublikowane materiały archiwalne z lat 1919–1939. Płyta DVD przewodnika obejmuje około 90 minut materiału filmowego, dokumentującego różnorodność działów i bogactwo kolekcji roślinnych.
Jest autorem trzeciego przewodnika w historii Poznańskiej Palmiarni (wcześniejsze ukazały się w 1932 i 1965). Znalazło się w nim ponad 30 zdjęć wykonanych podczas jego podróży po tropikach niemal wszystkich kontynentów.
Publikacje Jolanty i Karola Węglarskich, m.in. Użyteczne rośliny tropików. Szkice etnobotaniczne (2008) oraz Rośliny dalekiej Azji. Szkice etnobotaniczne (2006), figurują w wykazach literatury dla przedmiotów dotyczących roślin użytkowych, botaniki stosowanej oraz etnobotaniki (np. na Uniwersytecie Szczecińskim, Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie, Uniwersytecie w Białymstoku, Uniwersytecie Warszawskim).
Działalność społeczna Za jego kadencji corocznie na terenie ogrodu organizowano liczne imprezy plenerowe o charakterze charytatywnym, popularyzacyjnym (np. „Urodziny Botanika”, "Noc kupały", „Chiński Nowy Rok”, „Halloween w Botaniku”), edukacyjnym (warsztaty, wykłady i spotkania weekendowe) oraz kulturalnym, w tym koncerty, spotkania poetyckie i wystawy fotograficzne.
Z jego inicjatywy od 2001 roku Ogród Botaniczny Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu organizował w dniach 1–3 maja imprezę charytatywną "Majówka w Botaniku”. W tych dniach na terenie Ogrodu Botanicznego odbywały się liczne imprezy plenerowe, kiermasze ogrodnicze, koncerty w zabytkowym pawilonie, konkursy, gry planszowe, wystawy połączone z wykładami, zwiedzanie szklarni oraz wycieczki po najciekawszych miejscach na terenie Ogrodu. Podczas majówki zbierane były też datki na Polskie Towarzystwo Opieki Paliatywnej na rzecz Hospicjum Palium Szpitala Klinicznego Przemienienia Pańskiego Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.
Prowadził działalność dydaktyczną i popularyzatorską, obejmującą liczne wykłady oraz wystawy fotograficzne (m.in. dotyczące roślinności stref tropikalnych). Część z nich powstała w wyniku ponad dwudziestoletnich badań przyrodniczych oraz licznych wypraw do Azji Południowo-Wschodniej. Wśród nich były m.in.:
1 maja – 23 czerwca 2007, wystawa fotograficzna Jolanty i Karola Węglarskich "Azja nasza miłość".
31.10.2007 wystawa fotograficzna połączona z referatem Jolanty i Karola Węglarskich "Ceremoniał Pogrzebowy Toradżów (Sulawesi), w ramach imprezy Halloween w Ogrodzie Botanicznym
19.01.2008 prelekcja "Wyprawa do krainy dziewięciu smoków" – Jolanty i Karola Węglarskich, w ramach imprezy "Chiński Nowy Rok w Ogrodzie Botanicznym"
01.05.–15.06.2008 wystawa fotograficzna Jolanty Jańczyk-Węglarskiej i Karola Węglarskiego pod tytułem "Użytkowe rośliny tropików", w ramach Majówki 2008
20.10.2008 wernisaż połączony z prelekcją Jolanty i Karola Węglarskich „Nekropolie kolonialne tropików–South Park Street Cemetery (Calcutta)”
24.01.2009 wykład "Opowieść o krainie złotego Buddy (Nizina Menamu – Tajlandia)" – dr Jolanta Jańczyk-Węglarska, dr Karol Węglarski, w ramach imprezy "Chiński Nowy Rok w Ogrodzie Botanicznym"
24.10.2009 wycieczka weekendowa po Ogrodzie Botanicznym "Jesienne pejzaże"
2011 spacer z przewodnikiem "Dział Geografii Roślin Ogrodu Botanicznego – wędrówka przez zieleń wszystkich kontynentów" – dr Jolanta Jańczyk-Węglarska, dr Karol Węglarski
10.04.2013 wykład „Niebezpieczne i trujące rośliny krajów tropikalnych” – dr Jolanta Jańczyk-Węglarska, dr Karol Węglarski, w ramach Poznańskiego Festiwalu Nauki i Sztuki
11.05.2016 wykład "O olbrzymach świata roślin", w ramach Kolorowego Uniwersytetu
17.05.2017 wykład "Jak zostać youtuberem, czyli droga do sławy oraz rośliny użytkowe tropików – Ogród Botaniczny UAM", w ramach Kolorowego Uniwersytetu
17.05.2019 wykład "Twarze korzeni – modyfikacje funkcjonalne korzeni", w ramach Kolorowego Uniwersytetu