Leopold Tlachna

Leopold Tlachna (ur. 26 sierpnia 1849, zm. 29 marca 1918 w Krakowie) – polski architekt i przedsiębiorca budowlany, działający w Krakowie.

Życiorys Syn Franciszka (1805–1891), pochodzącego z Ołomuńca i osiadłego w Krakowie w 1848 roku cieśli, zrzeszonego w cechu ciesielskim i prowadzącego warsztat w domu własnym przy ulicy Zwierzynieckiej 36 oraz marszałka kurkowego w Towarzystwie Strzeleckim Krakowskim w 1861 roku, i Antonii (Antoniny) z Hradilów (1815–1891). Miał braci: Maurycego (1844–1922), również budowniczego; Teodora (1848–1909), inżyniera i pracownika Kolei Państwowych w Krakowie, i Eugeniusza (1855–1892) oraz siostry: Anielę (1842–1895), po mężu Goeblową, i Filomenę (ur. 1853). Z małżeństwa z Marią (ur. 1864 w Rzeszowie) miał synów: Witolda (ur. 1894) i Rajmunda (ur. 1897) oraz córkę Olgę (ur. 1895).

W latach 1862–1866 uczył się w krakowskim Instytucie Technicznym. Od 1868 roku studiował na Politechnice Wiedeńskiej. Zapoznał się tam z twórczością Heinricha von Ferstela, projektującego głównie w stylu nawiązującym do architektury włoskiego renesansu, i w kolejnych latach pozostał pod jego wpływem. W 1870 roku jako ochotnik był w wojsku w służbie inżynieryjnej. Wkrótce potem wrócił do Krakowa i podjął pracę w zawodzie budowniczego. W latach 80. XIX wieku prowadził biuro architektoniczne z siedzibą przy ówczesnej ulicy Groble 7 (obecnie Plac Na Groblach), w majątku, którego był właścicielem wespół z bratem, Maurycym. W 1893 roku przeniósł swoje biuro do wzniesionej według swojego projektu kamienicy przy ulicy Dietla 73. Od roku 1903 prowadził biuro w kamienicy przy ulicy Kanoniczej 22, a od 1908 roku w domu na Zakrzówku pod numerem 45 (po wytyczeniu ulicy był to adres Nad Wilgą 10), gdzie zamieszkał z rodziną. Koncesję budowniczego uzyskał w 1885 roku, a od roku 1889 należał do Krakowskiego Towarzystwa Technicznego. Zmarł w Krakowie na zapalenie płuc. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim.

Realizacje Tlachna specjalizował się przede wszystkim w projektowaniu kamienic czynszowych. Na przestrzeni blisko czterdziestu lat sporządził łącznie ponad sto trzydzieści projektów krakowskich domów. Innego charakteru obiekty, m.in. synagogę, szkołę i kilka willi, projektował sporadycznie. Był obok Beniamina Torbego i Henryka Lamensdorfa jednym z najaktywniejszych krakowskich budowniczych w swojej epoce. W latach 1891–1894, 1898, 1899 i 1907 domy projektowane przez Tlachnę stanowiły około 10% wszystkich wznoszonych wówczas w mieście budynków mieszkalnych, a w latach 1895, 1902, 1903 i 1909 wartość ta osiągnęła lub przekroczyła 20%. Był to czas intensywnego rozwoju infrastrukturalnego Krakowa, jednak realia wywołane zmilitaryzowanym charakterem miasta (Twierdza Kraków) powodowały ograniczenia wysokościowe powstających podówczas na jego obszarze budynków, stąd też większość kamienic wznoszonych przez Tlachnę zostało zaprojektowanych jako dwupiętrowe. Duża część z nich jednak w latach późniejszych została nadbudowana.

Styl architektoniczny budynków projektowanych przez Tlachnę zmieniał się na przestrzeni lat. Większość domów wznoszonych przez architekta od lat 80. XIX wieku do początku XX stulecia przybierała formy historyzujące z wyraźną przewagą neorenesansu. Budynki te mają fasady przeważnie pięcioosiowe o wyraźnie oddzielonych przyziemiach zdobionych boniowaniem, a niekiedy rustyką, z portalem na osi głównej lub osi bocznej. Lica fasad projektowane były jako tynkowane lub ceglane, podzielone gzymsami, z ozdobnymi obramieniami okien, z reguły produkowanymi seryjnie. Wznoszone w ten sposób budynki były stosunkowo tanie, przeznaczone głównie na wynajem mieszkań. Niektóre domy przybierały jednak charakter bardziej reprezentacyjny, o staranniejszym wykończeniu i przez to były kosztowniejsze w realizacji. Po ok. 1905 roku Tlachna projektował też budynki o formach secesyjnych z elementami modernistycznymi. 1875–1877 – kamienica przy ulicy Dietla 52 (wspólnie ze Stefanem Żołdanim) 1877 – browar (później siedziba kina „Wisła”) przy ulicy Podgórskiej 16 (Gazowa 21–23) 1882–1890 – kamienica przy ulicy Bogusławskiego 6 1886 – kamienica przy ulicy Sarego 9 1887 – kamienica przy ulicy Dietla 39 1887 – kamienica przy ulicy Starowiślnej 18 1887–1889 – kamienica przy ulicy Dietla 35 1887–1889 – kamienica przy ulicy Dietla 37 1888–1889 – kamienica przy ulicy Bartosza 2 1888–1890 – kamienica przy ulicy Dietla 31 (Augustiańska 2) 1889 – kamienica przy ulicy Dietla 71 1889 – kamienica przy ulicy św. Sebastiana 4 1889 – kamienica przy ulicy św. Wawrzyńca 7 1889–1890 – kamienica przy ulicy Dietla 93 1889–1890 – kamienica przy ulicy Trynitarskiej 18 1890 – kamienica przy ulicy Podzamcze 24 1890 – kamienica przy Placu Sikorskiego 8 1890 – kamienica przy ulicy Topolowej 21 1890–1891 – kamienica przy ulicy Podbrzezie 2 1890–1891 – kamienica przy ulicy Jana Sobieskiego 17 1891 – kamienica przy ulicy Czystej 15 1891 – kamienica przy ulicy Topolowej 19 1891 – kamienica przy ulicy Topolowej 24 1891 – kamienica przy ulicy Topolowej 26 1891 – kamienica przy ulicy św. Wawrzyńca 9 1891–1892 – kamienica przy ulicy Czapskich 1 (Plac Sikorskiego 7) 1892 – kamienica przy ulicy Ariańskiej 12 (Topolowa 30) 1892 – kamienica przy ulicy Bożego Ciała 10 1892 – kamienica przy ulicy Długiej 45 1892 – kamienica przy ulicy Sarego 18 1892 – kamienica przy Placu Sikorskiego 9 1892 – kamienica przy ulicy Topolowej 28 1892–1893 – kamienica przy ulicy Henryka Siemiradzkiego 8 1892–1893 – kamienica przy ulicy Henryka Siemiradzkiego 10 1892–1895 – kamienica przy ulicy Długiej 11a (Krzywa 2) 1893 – kamienica przy ulicy Augustiańskiej 30 1893 – kamienica przy ulicy Bożego Ciała 7 1893 – kamienica przy ulicy Bożego Ciała 8 1893 – kamienica przy ulicy Dietla 73 1893 – kamienica przy ulicy Dietla 85 1893 – kamienica przy ulicy Kapucyńskiej 3 1893 – kamienica przy ulicy Loretańskiej 8 (Studencka 11) 1893 – kamienica przy ulicy Radziwiłłowskiej 5 1893 – kamienica przy ulicy Topolowej 12 1893–1894 – kamienica przy ulicy Długiej 15 1894 – kamienica przy ulicy Kapucyńskiej 7 1894 – kamienica przy ulicy Loretańskiej 12 1894–1895 – kamienica przy ulicy Studenckiej 8 (Loretańska 10) 1895 – kamienica przy ulicy Loretańskiej 6 1895 – kamienica przy ulicy Długiej 4 1895 – kamienica przy ulicy Kapucyńskiej 5 1895 – kamienica przy ulicy Krupniczej 12 (Loretańska 2) 1895 – kamienica przy ulicy Loretańskiej 4 1895 – kamienica przy ulicy Studenckiej 4 1895–1896 – kamienica przy ulicy Długiej 78 1895–1896 – kamienica przy ulicy Studenckiej 6 1896 – kamienica przy ulicy Bożego Ciała 6 (Miodowa 11) 1896 – kamienica przy ulicy Radziwiłłowskiej 29 1896–1898 – kamienica przy ulicy Kurniki 6 1897 – kamienica przy ulicy Krakowskiej 42 (Plac Wolnica 14, wspólnie z Zygmuntem Prokeszem) 1897–1898 – kamienica przy Placu Na Groblach 6 (Tarłowska 2) 1898 – kamienica przy ulicy Ariańskiej 14 1898 – kamienica przy ulicy Ariańskiej 13 1898 – kamienica przy ulicy Ariańskiej 11 (Topolowa 3) 1898 – kamienica przy ulicy Czystej 3 1898 – kamienica przy placu Na Groblach 7 (Tarłowska 1) 1898 – kamienica przy ulicy Tenczyńskiej 6 1899 – kamienica przy ulicy Ariańskiej 16 1899 – kamienica przy ulicy Ariańskiej 18 (Lubomirskiego 31) 1899 – kamienica przy ulicy Czystej 8 1899 – kamienica przy ulicy Czystej 21 1899 – kamienica przy ulicy Topolowej 34 1900 – kamienica przy ulicy Ariańskiej 9 (Topolowa 25) 1901 – Kamienica przy ulicy Karmelickiej 22 (Rajska 2) 1901–1902 – willa przy ulicy Hetmańskiej 14 1901–1904 – kamienica przy ulicy Hetmańskiej 4 1902 – kamienica przy ulicy Czystej 17 1902 – kamienica przy ulicy Limanowskiego 46 1902–1903 – kamienica przy ulicy Jabłonowskich 7 1902–1903 – Kamienica przy Placu Na Groblach 11 (Straszewskiego 12) 1902–1903 – kamienica przy ulicy Starowiślnej 39 1904 – kamienica przy ulicy Madalińskiego 17 1905 – kamienica przy ulicy Starowiślnej 41 1905–1909 – Kamienica przy ulicy Zygmunta Augusta 1 (Lubicz 20) 1906 – kamienica przy ulicy Krowoderskiej 27 1906 – kamienica przy ulicy Lubomirskiego 5 1906 – kamienica przy ulicy Lubomirskiego 7 1907 – kamienica przy ulicy Topolowej 4 1907 – kamienica przy ulicy Topolowej 6 1907–1909 – kamienica przy Placu Na Groblach 8 1908 – kamienica przy ulicy Rakowickiej 11a 1909 – kamienica przy ulicy Berka Joselewicza 5 1909 – kamienica przy ulicy Bosackiej 7 1909 – kamienica przy ulicy Brzozowej 8 1909 – kamienica przy ulicy Estery 3 1909 – kamienica przy ulicy Estery 5 (Plac Nowy 10) 1909 – kamienica przy ulicy Estery 6 (Warszauera 2) 1909–1910 – kamienica przy ulicy Starowiślnej 43 1910 – kamienica przy ulicy Berka Joselewicza 18 1910 – kamienica przy ulicy Dietla 19 1910 – kamienica przy ulicy Dietla 23 1910 – kamienica przy ulicy św. Sebastiana 16 1910 – kamienica przy ulicy Wrzesińskiej 4 1910–1911 – kamienica przy ulicy Dietla 101 1910–1911 – kamienica przy ulicy Traugutta 15 1911 – kamienica przy ulicy Podgórskiej 11 ok. 1911 – kamienica przy ulicy Podgórskiej 12 1913 – kamienica przy ulicy Kraszewskiego 24

Przypisy

Kategoria:Architekci związani z Krakowem Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Urodzeni w 1849 Kategoria:Zmarli w 1918