mały|Schemat badania ultrasonograficznego przezpochwowego

Ultrasonografia przezpochwowa, także: USG przezpochwowe, USG dopochwowe lub USG transwaginalne (ang. transvaginal ultrasonography, transvaginal ultrasound, transvaginal sonography, TVS) – rodzaj ultrasonografii, w którym głowicę ultrasonograficzną wprowadza się do pochwy. Badanie stosuje się głównie w ginekologii i położnictwie do oceny struktur miednicy mniejszej, zwłaszcza macicy, szyjki macicy, endometrium, jajników, przydatków oraz zagłębienia odbytniczo-macicznego. Metoda wykorzystuje fale ultradźwiękowe i nie wykorzystuje promieniowania jonizującego.

Technika badania alt=Ultrasonograf z sondą dopochwową|mały|Ultrasonograf z sondą dopochwową Ultrasonografia przezpochwowa jest wykonywana za pomocą sondy endokawitarnej, najczęściej po opróżnieniu pęcherza moczowego. Sondę zabezpiecza się jednorazową osłonką i pokrywa żelem ultrasonograficznym, co ułatwia jej wprowadzenie oraz przewodzenie fal ultradźwiękowych.

W diagnostyce ginekologicznej stosuje się kilka dostępów ultrasonograficznych. Badanie przezbrzuszne wymaga zwykle wypełnionego pęcherza moczowego, który stanowi okno akustyczne dla oceny narządów miednicy mniejszej. Dostęp przezpochwowy i przezodbytniczy nie wymagają takiego przygotowania i umożliwiają ocenę struktur położonych bliżej głowicy. Wybór dostępu zależy od wskazania klinicznego, budowy anatomicznej, możliwości wykonania badania oraz zgody pacjentki.

Podczas badania uzyskuje się obrazy w różnych płaszczyznach. W standardowym opisie ocenia się między innymi położenie i wymiary trzonu macicy, wygląd endometrium, mięśnia macicy, szyjki macicy, jajników i przydatków, a także obecność płynu lub zmian patologicznych w obrębie miednicy mniejszej. Ocenie mogą podlegać również dno macicy, część pochwowa szyjki macicy, grubość ściany macicy, pęcherzyki Graafa w jajnikach oraz struktury sąsiednie.

Zastosowania Badanie jest stosowane w diagnostyce dolegliwości i chorób narządów miednicy mniejszej. Do wskazań wymienianych w wytycznych dotyczących ultrasonografii miednicy należą między innymi ocena bólu miednicy, guzów miednicy, dyspareunii, ciąży pozamacicznej, zaburzeń endokrynologicznych, bolesnego miesiączkowania, braku miesiączki, , krwawienia po menopauzie, niepłodności, podejrzenia zakażenia w obrębie miednicy, wad wrodzonych narządów płciowych oraz lokalizacji wkładki wewnątrzmacicznej.

W ginekologii ultrasonografię przezpochwową wykorzystuje się do określenia wielkości, położenia i kształtu macicy, rozpoznawania i oceny wad macicy, wykrywania nieprawidłowości trzonu macicy, w tym mięśniaków i innych guzów, oceny grubości oraz echogeniczności endometrium, a także oceny jajników. Badanie może służyć do wykrywania zmian jajnikowych, w tym guzów litych, torbielowato-litych oraz torbieli. Stosuje się je również do monitorowania cyklu miesiączkowego, oceny wzrostu pęcherzyków jajnikowych, określania fazy cyklu, nadzoru nad wybranymi procedurami oraz określania położenia wkładki wewnątrzmacicznej.

W ocenie zmian jajnika opis ultrasonograficzny może obejmować rozmiar zmiany, jej strukturę, obecność elementów litych, przegród, wyrośli brodawkowatych, wolnego płynu, ruchomość zmiany oraz jej unaczynienie w badaniu dopplerowskim. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego wskazują również na możliwość stosowania prostych reguł do ultrasonograficznej oceny ryzyka złośliwości guzów jajnika.

Monitorowanie cyklu i leczenie niepłodności Ultrasonografia przezpochwowa jest stosowana w monitorowaniu cyklu miesiączkowego oraz w diagnostyce i leczeniu niepłodności. Pozwala obserwować zmiany zachodzące w endometrium oraz monitorować wzrost pęcherzyka jajnikowego w kolejnych fazach cyklu.

W procedurach leczenia niepłodności badanie może być wykorzystywane między innymi do nadzoru nad wzrostem pęcherzyków jajnikowych, oceny momentu owulacji oraz kontroli wybranych etapów postępowania rozrodczego, w tym pobrania komórek jajowych i procedur zapłodnienia in vitro.

Zastosowanie w ciąży W ciąży badanie ultrasonograficzne może być wykonywane drogą przezpochwową lub przezbrzuszną. Dostęp przezpochwowy stosuje się szczególnie we wczesnej ciąży oraz w sytuacjach wymagających dokładnej oceny struktur znajdujących się w pobliżu sondy, na przykład przy podejrzeniu ciąży pozamacicznej. Technicznie badanie polega na wprowadzeniu do pochwy głowicy dopochwowej, zabezpieczonej jednorazową osłonką i pokrytej żelem, a obraz macicy jest wyświetlany na monitorze aparatu USG.

W obrazowaniu wczesnej ciąży ultrasonografia służy do oceny pęcherzyka ciążowego, obecności lub braku czynności serca zarodka lub płodu, aktywności płodu, wieku ciążowego, ciąży mnogiej i ciąży pozamacicznej. W podręczniku diagnostyki obrazowej wskazano, że pęcherzyk ciążowy w macicy może być uwidoczniony w badaniu ultrasonograficznym około 5. tygodnia ciąży, przy czym w USG przezpochwowym może być widoczny wcześniej niż w badaniu przezbrzusznym.

W dalszej ciąży ultrasonografia służy do oceny rozwoju i położenia płodu, lokalizacji i dojrzałości łożyska, ilości płynu owodniowego, wad wrodzonych, wewnątrzmacicznego obumarcia płodu oraz zmian patologicznych narządów rodnych u ciężarnej. Uzupełnieniem klasycznej ultrasonografii może być badanie dopplerowskie, używane do oceny przepływu łożyskowego, wad serca płodu i przepływów w wybranych naczyniach płodu.

Okres około- i pomenopauzalny W okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie ultrasonografia przezpochwowa może służyć do oceny endometrium, mięśnia macicznego i przydatków, zwłaszcza u pacjentek z krwawieniem po menopauzie albo innymi wskazaniami klinicznymi do oceny narządów miednicy mniejszej. W podręczniku diagnostyki obrazowej wskazano także jej zastosowanie przed rozpoczęciem hormonalnej terapii zastępczej w celu wstępnej oceny mięśnia macicznego, grubości błony śluzowej macicy oraz przydatków, a także do obserwacji zmian mogących ujawnić się w trakcie terapii.

Przeciwwskazania i ograniczenia Do sytuacji, w których rezygnuje się z dostępu przezpochwowego albo rozważa inny sposób obrazowania, należą brak zgody pacjentki, , przeszkoda w pochwie, niedawny zabieg operacyjny w obrębie pochwy, a w ciąży także przedwczesne pęknięcie błon płodowych i krwawienie w przebiegu łożyska przodującego. W rekomendacjach PTG wskazano, że u pacjentek z zachowaną błoną dziewiczą lub niewyrażających zgody na badanie przezpochwowe ocenę narządów płciowych można przeprowadzić sondą przezodbytniczą albo brzuszną.

Ograniczeniem badania jest to, że nie pozwala ono wykryć wszystkich nieprawidłowości. W zależności od wskazania klinicznego i warunków badania konieczne może być uzupełnienie ultrasonografii przezpochwowej o ultrasonografię przezbrzuszną, przezodbytniczą, przezkroczową lub inne badania obrazowe. Pomimo postępu technicznego ultrasonografia nie zastępuje w pełni innych metod diagnostyki obrazowej, takich jak tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny lub klasyczne badania rentgenowskie, jeżeli są one potrzebne w konkretnym wskazaniu klinicznym.

Bezpieczeństwo W badaniu obowiązują zasady ograniczania ekspozycji ultradźwiękowej do poziomu niezbędnego do uzyskania informacji diagnostycznej. W wytycznych zaleca się wykonywanie ultrasonografii miednicy wyłącznie przy uzasadnieniu medycznym oraz z użyciem możliwie najniższych ustawień ekspozycji pozwalających uzyskać potrzebny obraz.

Ponieważ sonda przezpochwowa ma kontakt z błoną śluzową, przed użyciem powinna być osłonięta jednorazową osłonką, którą usuwa się po badaniu. Po zakończeniu badania głowicę należy oczyścić i poddać dezynfekcji wysokiego poziomu zgodnie z wymaganiami producenta oraz zasadami kontroli zakażeń.

Zobacz też badanie ginekologiczne

Przypisy

Kategoria:Obrazowanie medyczne Kategoria:Ginekologia