Reprezentacja Związku Radzieckiego w szachach – drużyna męska (w przypadku olimpiad drużyna open) reprezentująca Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w szachowych rozgrywkach międzynarodowych. W okresie swojego istnienia była najbardziej utytułowaną drużyną świata: 18 razy wygrała olimpiadę szachową, dwukrotnie mistrzostwo świata i dziewięciokrotnie mistrzostwo Europy.
Historia Kluczowym czynnikiem rozwoju szachów w ZSRR była polityzacja tej dyscypliny. Już w 1920 roku uwzględniono szachy w programie szkolenia przedpoborowego, jako rozwijające cechy duchowe. Kluczowe decyzje dla rozwoju radzieckich szachów nastały wraz z początkiem zimnej wojny. Radzieckie kierownictwo potraktowało wówczas szachy jako istotne narzędzie konfrontacji politycznej i ideologicznej z Zachodem. W tym celu państwo stworzyło system szkolnictwa szachowego, obejmujący zrozumienie pozycji, debiuty, końcówki oraz trening fizyczny i mentalny.
Reprezentacja ZSRR uczestniczyła we wszystkich olimpiadach szachowych w latach 1952–1990 z wyjątkiem 1976 roku, którą to olimpiadę zbojkotowała. W tym okresie Związek Radziecki wygrał wszystkie olimpiady z wyjątkiem 1978 roku, kiedy to niespodziewanie uległ Węgrom. Na osiemnaście wygranych olimpiad w trzynastu ZSRR nie przegrał żadnego meczu, a w niektórych z nich uzyskiwał wysokie przewagi, jak w latach 1968 i 1974, kiedy wygrał turniej z przewagą 8,5 punktu nad drugim w klasyfikacji zespołem.
Związek Radziecki dwukrotnie zdobył także mistrzostwo świata, w latach 1985 i 1989. W latach 1957–1989 dziewięciokrotnie uczestniczył w mistrzostwach Europy, każdorazowo wygrywając ten turniej, przy czym na czterech mistrzostwach Europy reprezentacja ZSRR wygrała wszystkie mecze. Trzykrotnie – w latach 1970, 1984 i 1988 – odbył się mecz ZSRR z resztą świata, za każdym razem wygrany przez reprezentację Związku Radzieckiego. W 1990 roku drużyna radziecka wygrała turniej VISA Chess Summit.
Zawodnicy Na olimpiadach szachowych reprezentantami Związku Radzieckiego było 31 arcymistrzów: Jurij Bałaszow, Jewgienij Bariejew, Ołeksandr Bielawski, Isaak Bolesławski, Michaił Botwinnik, Dawid Bronstein, Witalij Cieszkowski, Jaan Ehlvest, Boris Gelfand, Jefim Geller, Boris Gulko, Wasyl Iwanczuk, Leonid Judasin, Artur Jusupow, Anatolij Karpow, Garri Kasparow, Paul Keres, Wiktor Korcznoj, Aleksandr Kotow, Giennadij Kuźmin, Tigran Petrosjan, Lew Poługajewski, Ołeh Romanyszyn, Wasilij Smysłow, Andriej Sokołow, Boris Spasski, Leonid Stein, Mark Tajmanow, Michaił Tal, Wołodymyr Tukmakow i Rafajel Wahanian. Jedynym reprezentantem ZSRR bez tytułu arcymistrzowskiego w momencie uczestnictwa w turnieju olimpijskim był Władimir Sawon w 1972 roku. Najwięcej partii (120) na olimpiadach rozegrał Tigran Petrosjan, który wystąpił w dziesięciu turniejach olimpijskich.
Udział w turniejach międzynarodowych thumb|Reprezentacja ZSRR podczas olimpiady 1954 thumb|Mecz Stany Zjednoczone – ZSRR podczas olimpiady 1960 thumb|Mecz ZSRR – Stany Zjednoczone podczas olimpiady 1980 thumb|Mecz ZSRR – Rumunia podczas olimpiady 1982 thumb|Reprezentacja ZSRR podczas olimpiady 1988 Źródło: Olimpbase Olimpiady szachowe Udział w olimpiadach szachowych Rok Miejsce 1927 Nie uczestniczył 1928 1930 1931 1933 1935 1937 1939 1950 1952 1. 15 12 3 0 1954 1. 16 14 2 0 1956 1. 18 17 0 1 1958 1. 19 16 3 0 1960 1. 20 20 0 0 1962 1. 19 18 1 8 1964 1. 19 16 2 1 1966 1. 20 19 1 0 1968 1. 19 17 2 0 1970 1. 19 15 4 0 1972 1. 21 18 2 1 1974 1. 22 20 2 0 1976 Nie uczestniczył 1978 2. 14 10 3 1 1980 1. 14 11 3 0 1982 1. 14 13 1 0 1984 1. 14 12 1 1 1986 1. 14 10 3 1 1988 1. 14 11 3 0 1990 1. 14 13 1 0 Razem 1. miejsce(18 razy) 325 282 37 6
Mistrzostwa świata Udział w mistrzostwach świata Rok Miejsce 1985 1. 9 8 0 1 1989 1. 9 8 1 0 Razem 1. miejsce(2 razy) 18 16 1 1
Mistrzostwa Europy Udział w mistrzostwach Europy Rok Miejsce 1957 1. 6 5 0 1 1961 1. 10 10 0 0 1965 1. 10 9 0 1 1970 1. 7 7 0 0 1973 1. 7 7 0 0 1977 1. 7 7 0 0 1980 1. 7 5 2 0 1983 1. 7 6 1 0 1989 1. 9 7 2 0 Razem 1. miejsce(9 razy) 70 63 5 2
Zobacz też Reprezentacja Związku Radzieckiego w szachach kobiet
Przypisy
szachy Związek Radziecki Kategoria:Szachy w ZSRR