mały|340x340px|mundur podchorążego Wiktora Tylskiego – oficer 6 Pułku Piechoty Liniowej na litografii Józefa Lexa (1826) Browar Weissa na Solcu w Warszawie popularnie browar na Solcuw znaczeniu browar na terenie jurydyki Solec, a nie: browar przy ulicy Solec, browar przy Solcu – nieistniejący browar przy ulicy Czerniakowskiej nr 3001 (tj. działka o nrze taryfy lub nrze hipotecznym 3001 przy ulicy Czerniakowskiej według oznaczeń z 1830 r.), co odpowiada w dzisiejszej numeracji, stosowanej po 1918 r. nr 189 – dziś nieistniejącemu w związku z budową od 1971 r. węzła Trasy Łazienkowskiej z Wisłostradą. Wskutek podziału dużej działki 3001 (około 0,75 ha od ok. 1784 do po 1869 – tj. kwartał między dzisiejszymi ulicami: Franciszka Salezego Jezierskiego (osią ulicy i jej przedłużeniem), Rozbrat, Fabryczną i Czerniakowską) na mniejsze w II połowie XIX w. – możliwe także sąsiednie adresy przy ul. Fabrycznej 1, 3, 5 lub 7. Browar znajdował się na terenie dawnej jurydyki Solec w Warszawie, którego łuna pożaru wskutek podpalenia 29 listopada 1830 około godziny 17:30 (co odpowiada 17:06 CET)W 1830 stosowano średniego czas słoneczny dla Warszawy, co odpowiada CET- 24 minuty, np. 1730 czasu słonecznego odpowiada godz. 1706 CET przez konspiratorów pod dowództwem pchor. Wiktora Tylskiego z 6 Pułku Piechoty Liniowej, należącego do sprzysiężenia Wysockiego, miała być sygnałem do wybuchu powstania listopadowego.

Obecnie ulica Czerniakowska nie istnieje na tym odcinku, tj między ul. Łazienkowską a ul. Górnośląską, gdzie znajdował się m.in. nr 189. Część gruntu działki przylegającą do ul. Czerniakowskiej 189 oznaczonej w 1830 r. jako działka nr 3001 znajduje się w rejonie północno-zachodniego ślimaka i częściowo pod nasypem Trasy Łazienkowskiej przy węźle z Wisłostradą.

Pożar browaru na Solcu miał być sygnałem do wybuchu powstania listopadowego w południowej części Warszawy. W północnej części Warszawy sygnałem do wybuchu powstania miało być podpalenie kręgielni i domu Małgorzaty Zaleskiej przy ul. Dzikiej 2236B (co odpowiada w przybliżeniu obecnemu adresowi Nowolipki 6Wskutek podziału posesji 2236B zlokalizowanej u zbiegu ulic: Dzikiej, Nowolipki i Nalewek na mniejsze - odpowiadało w latach 1918-1944 adresom: Nowolipki 6 i Dzika 2 za: Po 1945 w związku z budową dzielnicy Muranów, zmianą przebiegu ulic, ul. Dzika nie dochodzi do ul. Nowolipki, jedynie pozostał adres Nowolipki 6)).

lokalizacja browaru na Solcu W pamiętnikach powstańców listopadowych, belwederczyków – uczestników Nocy Listopadowej 29 listopada 1830 powstałych na wielkiej emigracji wymieniany jest browar na Solcu, nad Wisłą, w położeniu nizinnem, w bliskości koszar [rosyjskich] i Belwederukoszary jazdy rosyjskiej znajdowały się przy ul. Czerniakowskiej na działce 3008 (dzisiejszy adres ul. Łazienowska 6 i 6A) [za:] - obecnie tereny Legii Warszawa SA przy ul. Łazienkowskiej 3.

lokalizacja browaru na Solcu w aktach Najwyższego Sądu Kryminalnego W 1831 r. po upadku powstania listopadowego rosyjski zaborca powołał Najwyższy Sąd Kryminalny w celu osądzenia i skazania uczestników powstania w jednym z największych procesów politycznych XIX w.. Na podstawie akt Najwyższego Sądu Kryminalnego – publikacje ukazujące się po 1918 r. lokowały browar Weissa przy ul. Czerniakowskiej nr 3001, co odpowiada to późniejszemu adresowi Czerniakowska nr 189 – z uwagi na budowę Trasy Łazienkowskiej (1971–1974) obecnie nie istniejącemu.

Akta Najwyższego Sądu Kryminalnego obecnie nie istnieją – spłonęły wśród archiwów Królestwa Kongresowego 2 września 1944 na skutek podpalenia magazynów AGAD przez żołnierzy niemieckichdzieje AGAD.

Brak planu sprzed 1830 z dokładną lokalizacją browaru na działce 3001 oraz podział działki 3001 w II połowie XIX w. na mniejsze działki: 3001, 3001a, 3001b, 3001c, którym odpowiadają odpowiednie adresy przy ulicy Fabrycznej:

+ adresy odpowiadające numerom działek po podziale działki 3001 na mniejsze w II poł. XIX w. nowy numer działki adres 3001   Czerniakowska 189 3001a Fabryczna 3 3001b Fabryczna 5 3001c Fabryczna 7

utrudniają dokładniejszą lokalizację.

nieruchomość Czerniakowska 3001 wg wybranych taryf + właściciele działki przy ul. Czerniakowskiej 3001 wg taryf rok opis nieruchomości, właściciel taryfa 1821   pusty plac ZieleniewskiTaryffa domów miasta stołecznego Warszawy dla wygody publicznéj nowo wydana, z dołączeniem przedmieścia Pragi i domów za rogatkami będących, tudzież opisu historycznego tey stolicy s. 118 1825   pusty plac Zieleniewski Taryffa domów miasta stołecznego Warszawy : dla wygody publiczney nowo wydana, podzielona na wydziały policyjne i cyrkuły oraz przedmieścia Pragi i domów za rogatkami będącymi. s. 156 1832   plac Antoni RoszkowskiTaryffa domów miasta stołecznego Warszawy i przedmieścia Pragi według nowego podziału s. 40 1852   dom i ogród hrabia Andrzej ZamoyskiTaryffa domów miasta Warszawy i Pragi : s planem ogólnym i 128 szczegółowych planików ulic i domów ułożona przez inżeniera miasta H. Świątkowskiego s. 61, plan 97 - str. 212

1832 s. 40 nr hipoteczny 2999 (ul. Czerniakowska 193 wg współczesnej numeracji) kamienica Franc. Weis i Józef Hiż, nr hipoteczny 2997 (ul. Czerniakowska 197–199) kamienica i browar Jakób Szymanowski

inne lokalizacje browaru na Solcu występujące w literaturze 1. Czerniakowska 301 – prawdopodobnie wskutek błędu polegającego na opuszczeniu jednego zera z nr hipotecznego 3001 po raz pierwszy przytoczony przez Wacława Tokarza w 1925 – powtórzony w kolejnych wydaniach i w innych opracowaniach. Brak adresu Czerniakowska 301 na planach Warszawy z 1852 r. i 1867 r., najwyższy numer ulicy Czerniakowskiej w 1920 r. to nr 227 – w 2013 nr 231.

2. przy Rynku Soleckim naprzeciw kościoła Świętej Trójcy

lecz brak takich informacji potwierdzonych źródłowo m.in. w zniszczonych w 1944 aktach Najwyższego Sądu Kryminalnego a przytoczonych w opracowaniach, w opisie i planie Warszawy z 1827 ss. 190-192 + plan - zał. [za:] (w opisach nieruchomości położonych naprzeciw kościoła św. Trójcy tj. o nr hipotecznych: 2950, 2951, 2952). Rynek Solecki nie był położony w pobliżu koszar rosyjskich w 1830 zlokalizowanych między dzisiejszymi ulicami: Łazienkowską a 29 Listopada. Odległość Rynku Soleckiego do miejsca, gdzie wówczas znajdowały się rosyjskie koszary wynosi ponad 1 km. Pożar wywołany w pobliżu rosyjskich koszar stwarzał zagrożenie rozprzestrzenienia pożaru na drewniane budynki koszar. Według taryfy z 1852 browary na Solcu znajdowały się na posesjach nr 2912, 2914 (ul. Solec 77).

3. przy ulicy Solec – dokładnej lokalizacji nie wymieniono.

4. Fabryka Piwa Angielskiego i Porteru Wojciecha Sommera wybudowana w 1827 na rogu ówczesnego skrzyżowania ul. Solec z Alejami Jerozolimskimi, wg taryfy 1852 nr 2911a, 2912a, co odpowiada obecnemu nr 83. Browar Sommera przy ul. Solec 83 znajdował się w odległości ok. 2 km od koszar rosyjskich w rejonie dzisiejszej ul. Łazienkowskiej.

Powyższe lokalizacje nie występują w Aktach Najwyższego Sądu Kryminalnego, które jednoznacznie podają adres Czerniakowska 3001.

Pożar browaru 29 listopada 1830 przygotowania Podpalenie miały ułatwić materiały palne, które miał dostarczyć kpt. Karol Stolzman, adiunkt pracowni ogni wojennych młyna prochowego na Powązkach, członek Sprzysiężenia Wysockiego. Na przygotowanie i wydanie materiałów palnych w odpowiedniej ilości kpt. Karol Stolzman, aby nie wzbudzić podejrzeń w warunkach konspiracyjnych, potrzebował kilku dni roboczych. Gdy decyzja o wybuchu powstania zapadła w niedzielę 28 listopada 1830, młyn prochowy nie pracował i kpt. Karol Stolzman nie miał możliwości przygotowania i wydania materiałów palnych. Z braku materiałów palnych zdecydowano o użyciu słomy do podpalenia browaru Weissa.

dane astronomiczne i warunki meteorologiczne W poniedziałek 29 listopada 1830, według średniego czasu słonecznego dla południka 21°E (WGS 84) wschód słońca nastąpił o godz. 06:56 zachód słońca 15:05, księżyc w 6 dniu pierwszej kwadry (pełnia księżyca wypadała 30-11-1830), wschód księżyca 15:14średniego Czas słoneczny = CET-24 minuty tj. różnica miedzy CET czasem słonecznym południka 15°E a czasem słonecznym warszawskiego południka 21°E , wg Kurjera Warszawskiego rankiem temperatura wynosiła 2 °C, dzień był mroźny, pochmurny, z przenikliwym wiatrem i tumanami zacinającego miałkiego śniegu.

pożar Pożar rozpoczął się podpaleniem browaru ok. godziny 17:30 (17:06 CET) przez pchor. Wiktora Tylskiego wraz z drugim niewymienionym z nazwiska podchorążym. Do podpalenia browaru użyto słomy z uwagi na brak materiałów palnych. Pożar został ugaszony ok. godziny 18:00 (17:36 CET). Ogień został zauważony przez oczekujących spiskowców pod pomnikiem króla Jana III Sobieskiego lecz sam pożar był niewielki.

Dzieje działki przy ul. Czerniakowskiej 3001 (nr 189) po 1830 r. W lipcu 1865 do domu przy ul. Czerniakowskiej 3001 (nr 51 w 1867) wprowadzili się Izabella i Antoni Barcińscy – siostra Fryderyka Chopina z mężem. Dom ten był ich własnością w latach 1867–1871.

Pożar browaru na Solcu - sygnału do wybuchu powstania listopadowego w kulturze obrazy Wojciecha Kossaka Artystyczną wizję pożaru browaru na Solcu przedstawiają obrazy Wojciecha Kossaka Noc listopadowa (1898), Starcie belwederczyków z kirasjerami rosyjskimi na moście w Łazienkach. W obu obrazach scena potyczki belwederczyków z rosyjskimi kirasjerami jest rozświetlona w tle łuną pożaru – pożaru browaru na Solcu, który miał być sygnałem do wybuchu powstania.

Stanisław Wyspiański Noc Listopadowa Wątek pożaru browaru na Solcu pojawia się trzykrotnie w dramacie Stanisława Wyspiańskiego Noc Listopadowa w scenie 1 (w Szkole Podchorążych) i w scenie 2 (salon w Belwederze):

Upamiętnienie thumb|308x308px|tablica upamiętniająca browar Weissa przy ul. Fabrycznej w Warszawie Działkę po browarze Weissa na nieistniejącym skrzyżowaniu ul. Czerniakowskiej z ul. Fabryczną upamiętniono tablicą pamiątkową na filarze wiaduktu Trasy Łazienkowskiej w 2020 w 190. rocznicę wybuchu powstania listopadowego.

Uwagi

Przypisy

Literatura

̈ ̈

Kategoria:Powstanie listopadowe Kategoria:Zniszczone obiekty budowlane w Warszawie Kategoria:Noc Listopadowa