Ormuzd Jaszt

thumb|Pierwsza strona francuskiego przekładu Ormuzd Jasztu autorstwa Jamesa Darmestetera

Ormuzd Jaszt (średnioperskie Ormazd Jašt) – pierwszy hymn ze zbioru zaratusztriańskich jasztów. Nazwa pochodzi od średnioperskiego wariantu imienia Ahury Mazdy (Ormuzd), najważniejszego jazaty w wierzeniach zaratusztriańskich. Utwór jest dedykowany Ahurze MazdzieMiguel Ángel Andrés‐Toledo, „Primary Sources, Avestan and Pahlavi” w: „The Wiley-Blackwell Companion to Zoroastrianism”Nie wszystkie jaszty są poświęcone bytom, które znajdują się w tytułach..

Charakterystyka Współczesna numeracja jasztów nie odzwierciedla chronologii ich powstania. Ormuzd Jaszt, choć pozycjonowany jako pierwszy w zbiorze, jest powszechnie identyfikowany jako utwór późniejszy niż tzw. „Wielkie Jaszty”Panaino, s. 15.

Jaszt klasyfikowany jest jako pomniejszy, ponieważ nie zawiera elementów typowych dla dwóch pozostałych kategorii hymnów – „legendarnej” i „hymnicznej”. Kellens i Hintze zwracają jednak uwagę, że ten podział jest umowny i opiera się na uproszczeniachKellens, ss. 261-270Hintze, 2009, s. 59. Pomniejsze jaszty są tak nazywane, gdyż ich język uznawany jest za uboższy, pełen powtórzeń i gramatycznych niezręczności w porównaniu z utworami z dwóch innych kategorii.

Ocena taka jest podważana przez niektórych badaczy, którzy postulują nazywanie trzeciej kategorii mianem apotropaicznejbroniącej przed siłami zła.. Argumentacja ta opiera się na fakcie, że jaszty te są mocno związane z Widewdadem – ich motywem przewodnim są praktyki i formuły mające pomagać wiernemu w odpieraniu sił zła. Ich często powtarzającą się cechą jest też używanie konwencji zwanej „frašna”. Polega ona na tym, że tekst jest przedstawiony jako dialog między Zaratusztrą a Ahurą Mazdą.

Ormuzd Jaszt jest jednym z najważniejszych hymnów zaratusztriańskich. Jest też zdecydowanie najpopularniejszy i występuje niemal we wszystkich wersjach Chorda AwestyYAŠTS, Iranica. Znaczenie hymnu przejawia się także w jego związku z Sih-rozag i kalendarzem zaratusztriańskim, gdzie Ahurze Mazdzie poświęcone są aż cztery dni miesiąca – pierwszy, ósmy, piętnasty i dwudziesty ósmy. W te dni odbywają się uroczyste recytacje hymnu. Pozostałe jazaty, którym poświęcono jaszty, mają zazwyczaj tylko jeden dzień w miesiącu. Ponadto Jaszt recytuje się każdego codziennie, po porannych modlitwach Hāwan GāhNazwa pierwszego z pięciu zaratusztriańskich okresów modlitewnych w ciągu każdego dnia.. Zaleca się także recytowanie go przed snem i gdy opuszcza się dom.

Struktura i kompozycja Utwór składa się z 33 ustępów. Zdaniem Darmestetera są to tak naprawdę dwa odrębne hymny, które zostały połączone w procesie redakcji tekstu. Według Darmestetera właściwy Ormuzd Jaszt kończy się na ustępie 23Darmesteter (tłumacz), s. 21. Pozostała część to prawdopodobnie fragmenty innego, zaginionego utworu znanego jako Wahman Jaszt. Ustępy od 1 do 23 można podzielić na sześć sekcji, których tematy to:

1–6: imiona Ahury Mazdy są najpotężniejszymi częściami Świętego Słowa 7–8: pierwsza lista wymieniająca 20 imion Ahury Mazdy 9–11: opis mocy imion z pierwszej listy 12–15: druga lista wymieniająca 54 imiona Ahury Mazdy 16–19: opis mocy imion z drugiej listy 20–23: inwokacje

Zdaniem badaczy druga lista wydaje się przerywać tok myśli pierwszej i powtarza część imion, które już się pojawiły. Dlatego uważa się, że druga lista może być późniejszym dodatkiem. Darmesteter uważał, że nie pochodzi ona z innego utworu i że mogła zostać dodana w wyniku interpolacji. Istnieją teorie, że druga lista powstała ze złączenia dwóch, pierwotnie niezależnych od siebie listPanaino, s. 16. Christian Bartholomae, filolog indoirański, posuwał się nawet do twierdzenia, że oryginalny utwór miał tylko 13 ustępów. Próby rekonstrukcji pierwotnego tekstu są jednak generalnie odrzucane przez współczesne środowisko akademickie jako spekulacjePanaino, s. 17.

Znaczenie Zdaniem badaczy utwór ten wpisuje się w starożytną tradycję tworzenia list boskich imion. Wskazuje się na podobieństwa do tekstów wymieniających imiona babilońskiego Marduka, fragmentu nordyckiej Eddy poetyckiej z imionami Odyna czy egipskiej Księgi umarłych z imionami OzyrysaPanaino, s. 18.

W starożytnych wierzeniach dość często powtarzało się przekonanie, że aby wejść w rzeczywistą relację z bóstwem, należy znać i używać jego imionGonda, 1959, ss. 32-33. Były one uważane nie za zwykłe określenia, ale integralne części bóstwa. Bogowie mogli mieć wiele imion, które odnosiły się do ich różnych cech i funkcji. W myśl tego poglądu, jeśli chciało się uzyskać pełną łączność z bóstwem, należało znać jego wszystkie imiona. Wymienianie tytułów i imion było też uważane za jeden z najlepszych sposobów oddawania czci bogom i zaskarbiania sobie ich przychylności.

Podobne motywy widoczne są także w pokrewnej do irańskiej tradycji indoaryjskiejGonda, 1977, ss. 268-269. Stąd teorie, że podobne hymny z listami imion i przydomków bogów mogły być tworzone jeszcze we wspólnej, indoirańskiej przeszłości. Możliwe, że motyw ten przetrwał do okresu powstania jasztów i był inspiracją do skomponowania tego dziełaPanaino, s. 19.

Niezależnie od korzeni w literaturze zaratusztriańskiej (także w jasztach) istnieje motyw znany jako „aoxtō.nāmana” (tłumaczone jako „oddawanie czci poprzez przywoływanie imienia”Panaino, s. 21). Ta forma miała nie tylko chwalić określonego jazatę, ale także zapewnić ochronę i powodzenie wiernemu, który jej używa. Ormuzd Jaszt jasno mówi, że recytacja wymienionych w nim imion Ahury Mazdy ma olbrzymią moc i pozwala wiernym pokonywać zło dewów i ludzi oraz radzić sobie z przeciwnościami losuDarmesteter (tłumacz), s. 24. Tekst zawiera wręcz stwierdzenie, że osoba recytująca jaszt jest tak chroniona, jakby bezustannie strzegło jej tysiąc ludziDarmesteter (tłumacz), s. 29.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Almut Hintze, „Avestan Literature” w: Ehsan Yarshater (red.), „The Literature of Pre-Islamic Iran. A History of Persian Literature”, vol. 17, I.B.TAURIS, 2009, ISBN 9781845118877 Almut Hintze, YAŠTS, Encyclopaedia Iranica James Darmesteter, The Zend-Avesta: Part II, Sacred Books of the East, t. 23, Oxford 1883 Jan Gonda, „Epithets in the Rgveda”, Mouton & Co., Haga, 1959 Jan Gonda, „Medieval Religious Literature in Sanskrit”, vol 2, Harrassowitz, 1977, ISBN 9783447017435 Jean Kellens, „CARACTERES DIFFERENTIELS DU MIHR YAST” w: „Études mithriaques”, seria „Acta Iranica”, vol. 17, Brill, 1978. ISBN 9789004671409 Antonio Panaino, „The Lists of Names of Ahura Mazdā (Yašt I) and Vayu (Yašt XV)” w: „Serie orientale Roma”, Vol. 94, Istituto italiano per il Medio ed Estremo Oriente, 2002 Michael Stausberg, Yuhan Sohrab‐Dinshaw Vevaina, Anna Tessmann (red.), „The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism”, Wiley Blackwell, 2015. ISBN 9781444331356.

Kategoria:Bóstwa perskie Kategoria:Zaratusztrianizm