Kościół parafialny pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Dobrotworze – rzymskokatolicki kościół parafialny w Dobrotworze (obecnie Stary Dobrotwór), zbudowany w latach 1909–1913 według projektu lwowskiego architekta Michała Kowalczuka.

Historia

Drewniane kościoły Nie wiadomo kiedy dokładnie powstała parafia w Dobrotworze, źródła wzmiankują wikarego z tej parafii w 1487 roku. Od początku swojego istnienia parafia wchodziła w skład diecezji chełmskiej, choć okresowo kościołem opiekował się proboszcz z Kamionki Strumiłłowej w archidiecezji lwowskiej. Reerekcji parafii dokonał król Zygmunt I Stary w 1509 roku. W wyniku korekty granic kościelnych dostosowujących granice do nowych granic administracji państwowej po I rozbiorze Polski Dobrotwór w 1784 roku został włączony do diecezji przemyskiej, a ostatecznie w 1787 do archidiecezji lwowskiej. Do parafii w Dobrotworze należał m.in. Chołojów z kaplicą publiczną, którą podniesiono do rangi samodzielnej parafii w 1928 roku. Pozostałe kaplice należace do parafii w Dobrotworze znajdowały się w Zawoniach (Zawoniu), Sielcu Bieńkowym i na cmentarzu publicznym w Dobrotworze.

O pierwszym kościele nie ma żadnych wiadomości, zakłada się, że świątynia została zniszczona podczas licznych najazdów tatarskich jakie miały miejsce w XV wieku. Kolejny kościół musiał zostać wzniesiony przy reerygowaniu parafii w 1509 roku, jednak pierwsze zachowane informacje datowane są 100 lat później. W 1603 roku biskup chełmski Jerzy Zamoyski wizytował drewniany kościół, który był w złym stanie. Zakrystia była zawalona i nie było posadzki we wnętrzu świątyni. W ciągu kolejnych lat zbudowano nowy kościół, także drewniany, bo wizytacja z 1637 roku wspomina o nowej świątyni. Ta również popadła w ruinę i w 1671 roku nie było nawet zakrystii. Nową świątynię ufundowała w r. 1700 Anna z Ożgów Wielhorska, kasztelanowa wołyńska. Drewniany kościół wyposażono początkowo w dwa ołtarze, w 1726 roku odnotowano trzy nastawy. Niestety, kościół został zniszczony w 1733 roku przez wojska kozackie i w kolejnych latach odbudowany. Drewniana budowla często potrzebowała remontów, jej zły stan techniczny wzmiankowano w latach 1771, 1775, kiedy podwaliny przegniły, a ściany kościoła zaczęły się pochylać i w 1821. W latach 1807-1837 parafia w Dobrotworze nie była obsadzona i obsługiwana jedynie przez administratorów z Kamionki Strumiłłowej. Gruntowny remont świątyni przeprowadzono w latach 1825-1828, a kolejne prace m.in. przy organach, ambonie i chórze muzycznym prowadzono w 1835 roku. W 1839 roku zakupiono u ludwisarza Andrzeja Suprymowskiego w Sokołówce Hetmańskiej nowy dzwon. Kolejny duży remont kościoła w Dobrotworze przeprowadzono w czasie probostwa ks. ks. Józefa Kalecińskiego, który opiekował się parafią w latach 1844-1886. Odremontowano i odmalowano kościół, zakupiono nowy dzwon i szklany pająk. Postarano się o nowe obrazy, ornaty, dywany przed ołtarze.

Murowany kościół mały|Kościół od strony południowo-wschodniej, stan z 2016 r. Nowy proboszcz ks. Michał Słupnicki, który objął parafię w 1888 roku rozpoczął starania o wzniesienie nowego kościoła, ale doszło do zmiany na stanowisku proboszcza w 1892 roku. Projekt nowego, murowanego neogotyckiego kościoła przygotował profesor Politechniki Lwowskiej Michał Kowalczuk w lecie 1897 roku. Wobec trudności finansowych budowa kościoła ruszyła dopiero w 1909 roku i została ukończona w 1913 roku. W trakcie I wojny światowej wycofujące się z Dobrotworu wojska rosyjskie w czerwcu 1915 roku zarekwirowały dzwony kościelne i zniszczyły kościół wysadzając w powietrze wieżę w fasadzie wraz z aneksami, ucierpiały także sklepienia wnętrza. Odbudowę rozpoczęto w 1924 roku, a ukończono w 1926 roku. W 1934 roku zakupiono w pracowni Jana Wojtowicza w Przemyślanach dębowy ołtarz główny, który był jednym z trzech znajdujących się wtedy w świątyni. Dalsze elementy wyposażenia (m.in. ławki, obrazy i rzeźby) zakupiono w 1936 roku. W trakcie II wojny światowej proboszcz opuścił Dobrotwór na początku maja 1944 roku, a kościół zamknięto. Część paramentów liturgicznych wywieźli parafianie wysiedleni z Dobrotworu. Po zakończeniu II wojny światowej wokół świątyni zbudowano kołchoz, a kościół po wprowadzeniu wewnątrz podziału na dwie kondygnacje służył jako magazyn i suszarnia ziarna. Zrujnowany budynek został zwrócony wspólnocie rzymskokatolickiej w r. 1997. Od tego czasu trwają prace remontowe.

Architektura Kościół usytuowany jest w centrum Starego Dobrotworu, przy jednej z głównych dróg, fasadą zwrócony w stronę gościńca, orientowany. Murowany z cegły na betonowych fundamentach, na rzucie krzyża łacińskiego, jest jednonawowy, dwuprzęsłowy, z szerokim transeptem i krótkim, jednoprzęsłowym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Prezbiterium ujmują z dwóch stron wieloboczne w rzucie aneksy skarbca i zakrystii. W fasadzie wznosi się kwadratowa wieża ujęta aneksami, na rzucie połowy ośmioboku. Elewacje opięte uskokowymi przyporami, z dekoracyjnymi płycinami w górnej partii, całość z wyróżnionym kamiennym cokołem. Są bogato dekorowane fryzami arkadkowymi i plecionkami z jasnej cegły oraz z kształtek ceglanych. W elewacjach bocznych ciągły fryz geometryczny na wysokości 2/3, połączony z obramieniami górnej partii okien dekorowanych różnokolorowymi cegłami. Ściany ramion transeptu, zakrystii, skarbca dodatkowo dekorowane są motywami geometrycznych rozetek. Zamknięcia ramion transeptu zwieńczone zostały trójkątnymi, schodkowymi szczytami ze sterczynami, wypełnionymi ślepymi blendami i dwoma wąskimi okienkami. Dekoracje otrzymała także wieża w fasadzie. Jej druga kondygnacja bogato dekorowana jest fryzem z jasnej cegły, a w głównej części kształtowanym w cegle fryzem z nachodzących na siebie arkad, pośrodku którego znajduje się smukłe okienko ostrołukowe, a na narożach kamienne sterczyny z krzyżami. Ostatnia kondygnacja wieży zdobiona jest wąskimi prześwitami w geometrycznym obramieniu z jasnej cegły, zwieńczona fryzem arkadkowym z różnobarwnej cegły.

Problematyka artystyczna lewo|mały|Dobrotwór, kościół parafialny, widok wnętrza w stronę chóru muzycznego, stan z 2016 Kościół w Dobrotworze stanowi doskonały przykład architektury powstającej na przełomie wieków XIX i XX w kręgu absolwentów Politechniki Lwowskiej, wykształconych na wzorach architektów Teodora Talowskiego i Juliana Zachariewicza. Charakterystyczne jest m.in. łączenie kostiumu neogotyckiego z detalem neonowożytnym. Michał Kowalczuk (1855-1938) był architektem, rzeźbiarzem, pedagogiem, historykiem architektury i konserwatorem lwowskim. Najczęściej kojarzony jest jako projektant regotycyzacji prezbiterium katedry łacińskiej we Lwowie prowadzonej w latach 1892-1899. Architekt ten zaprojektował na przestrzeni dekady grupę sześciu kościołów rozmieszczonych na terenie dawnego województwa lwowskiego (Stojanów, Dobrotwór, Sietesz, Myślatycze), tarnopolskiego (Sorocko) i stanisławowskiego (Zabłotów) o wspólnych, neogotyckich formach. Cztery z nich są źródłowo potwierdzonymi dziełami Kowalczuka, ale wspólna forma i detale pozwalają przypisać mu w pewny sposób także te niesygnowane. Chronologicznie pierwszy był nieautoryzowany kościół parafialny w Stojanowie (budowany w latach 1896-1899 w stanie surowym, ukończony w 1905 roku), rok później powstały sygnowane plany dla Dobrotworu, kolejną realizacją jest również potwierdzony archiwalnie, późniejszy o rok kościół w Zabłotowie (budowany w latach 1898-1902), czwarty to potwierdzony archiwalnie kościół Kowalczuka w Sorocku (budowa w latach 1902-1907), kolejny to świątynia w Myślatyczach (budowa w latach 1905-1909), a grupę zamyka potwierdzony źródłowo kościół w Sieteszy (budowany w latach 1906-1908). Każdy z nich ma wspólna formę, ale nieco inne szczegółowe rozwiązania artystyczne. Kościół w Dobrotworze w swojej zasadniczej formie powtarza rozwiązania znane ze świątyni w Stojanowie. Obie realizacje różnią się jedynie detalami – rodzajem dekoracji i proporcjami wieży w fasadzie oraz rodzajem kapiteli pilastrów we wnętrzu.

Galeria

Przypisy

Kategoria:Kościoły w obwodzie lwowskim