thumb|Jeden z manuskryptów odnalezionych w jaskiniach Dunhuang, zawierający mantrę Aszem Wohu w języku sogdyjskim.

Mantra (awestyjskie mąθraBrunner, YEŊ́HĒ HĀTĄM, średnioperskie mānsrMcKenzie, s. 54) – w zaratusztrianizmie święta, natchniona formuła, której przypisuje się duchową mocDhalla, s. 232. Według tradycji zaratusztriańskiej recytacja mantr pełni kilka funkcji: przybliża wiernym prawdy religijneRose, ss. 12 – 13, jest sposobem oddawania czci Rose, s. 56Boyce, 1996, s. 8, chroni przed złemBoyce, 1996, s. 336 oraz zapewnia duchowe i doczesne korzyści wiernym, którzy ich używająBoyce, 2000, s. 139.

Etymologia Awestyjskie „mąθra” jest spokrewnione z sanskryckim „mántra”Hoffman, s. 66 i wywodzi się z praindoirańskiego „*mantram”. Słowo to pochodzi z kolei od praindoeuropejskiego rdzenia „*men-”, występującego w wyrazach związanych z myśleniem i umysłem. Według części badaczy pierwotne znaczenie słowa można rozumieć jako „narzędzie myślenia” albo „instrument myśli”. Awestyjski termin we współczesnych pracach oddaje się zazwyczaj jako „manthra” lub „mantraBoyce 2001, s. 38Witzel 2001, s. 4Dhalla, s. 115. Zdarzają się jednak inne przekłady, takie jak „myśl”, „święte słowo”, „zaklęcie”, „święta modlitwa” czy „hymn”Malandra, 2021, s. 257.

Pochodzenie i znaczenie Historia mantr w kulturach irańskich sięga najprawdopodobniej tradycji z czasów sprzed podziału ludów na Indoariów i IrańczykówSchmitt, PROSODY. Wskazuje na to nie tylko językowe pokrewieństwo między awestyjskim „mąθra” a sanskryckim „mántra”, ale także pokrewieństwo określeń z nimi związanych. podaje na przykład, że zarówno w kulturze wedyjskiej, jak i awestyjskiej uważa się, że to serce jest ośrodkiem myśli, które umożliwiają formułowanie mantr. Układanie mantr było trudnym procesem wymagającym znajomości szczególnego stylu poetyckiego i religijnegoMalandra, 1983, s. 17.

Mantry nie były rozumiane jedynie jako poetyckie nauki lub teksty rytualne, lecz jako natchniona poezja umożliwiająca poznanie prawdziwej natury rzeczy. W tradycji zaratusztriańskiej istnieje rozróżnienie między światem materialnym (gētīg) oraz światem umysłu/ducha (mēnōg)Shaked, GĒTĪG AND MĒNŌG. Sfery te nie są sobie przeciwstawne, lecz pozostają rozdzielone. Poprawnie wypowiedziana mantra miała umożliwiać kontakt pomiędzy nimi i dawać człowiekowi pełniejszy wgląd w rzeczywistość.

W Gathach W Gathach, przypisywanych samemu Zaratustrze i uważanych za najstarszą część Awesty, autor określa się mianem manthranGeldner, s. 177. Słowo to oznacza „znającego mantry”. W tradycji badawczej pojęcie to jest zazwyczaj tłumaczone jako „prorok”Jasna 50.5 – 6. Część badaczy uważa jednak, że trafniejsze jest rozumienie go w ramach indoirańskiej tradycji werbalizacji duchowej wizji i wglądu w niematerialną rzeczywistość. Mantra mogła bowiem być nie tylko objawiona przez bóstwo, ale także wynikać z unikalnego duchowego wglądu samego manthrana.

Istotnym motywem Gath jest znaczenie jasności myśli, skupienia i odpowiedniego stanu umysłu. Cechy te były wymagane nie tylko przy formułowaniu mantr przez manthrana, ale także przy ich recytacji. Niedbałe układanie i recytowanie formuł podlega w Gathach wyraźnej krytyce. Autor Gath potępia kapłanów określanych mianem karapan, prawdopodobnie za niedbałe i bezrozumne recytowanie hymnów i liturgiiBoyce, 1996, s. 12. Krytyka obejmuje także grupę religijnych wieszczów znanych jako kawi, z których część miała tworzyć bez właściwego skupienia umysłu.

Funkcja rytualna i religijna Mantry odgrywały i nadal odgrywają istotną rolę w życiu religijnym zaratusztrianRose, s. 205. Towarzyszą zarówno grupowym rytuałom, jak i indywidualnym praktykom. Od okresu sasanidzkiego szeroko rozpowszechniona była praktyka wypowiadania mantr przed i po różnych codziennych czynnościach, takich jak jedzenie, sen czy mycieBoyce 2001, s. 139. Praktyka ta była znana jako odprawianie vāj i była rozpoznawalna także dla sąsiadów zaratusztrian. Recytacji mantr przypisuje się przynoszenie korzyści zarówno osobom, które to robią, jak i całym wspólnotomHinnels, The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism, s. 169. W tradycji zaratusztriańskiej mantrze przypisuje się realną skuteczność duchową. Według tekstów zaratusztriańskich odpowiednio recytowane formuły mają pomagać zwalczać wpływy zła oraz chronić wspólnotę wiernych. Ilustracją mocy mantr jest przypowieść zawarta w , według której Ahura Mazda odparł i pokonał Arymana dzięki recytacji mantry Ahuna WairjaKotwal, Kreyenbroek, The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism, s. 336.

Do najbardziej znanych, najczęściej używanych i uznawanych za najpotężniejsze mantr zaratusztriańskich należąDhalla, s. 116:

Ahuna Wairja

Aszem Wohu Jenghe Hatam imiona Ahury Mazdy i Amszaspandów.

opisuje, jaka powinna być częstotliwość powtarzania mantr. Liczba recytacji różni się w zależności od rodzaju mantry, jej funkcji oraz rodzaju rytuałuDhalla, s. 117. W literaturze religijnej podkreślano również konieczność bardzo dokładnej i starannej recytacjiDhalla, s. 118. W Młodszej Aweście mantry zostały częściowo spersonifikowane jako Manthra Spenta. Według Widewdadu Manthra Spenta posiada moc uzdrawiania świata z „dziewięćdziesięciu dziewięciu tysięcy dziewięciuset dziewięćdziesięciu dziewięciu plag”, którymi Aryman miał zatruć stworzenie.

Przypisy

Bibliografia Mary Boyce, „A History of Zoroastrianism: the Early Period”, vol. I. Brill, 1996. ISBN 9789004104747. Mary Boyce, „Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices”, Routledge, 2000. ISBN 9780415239035. Christopher J. Brunner, YEŊ́HĒ HĀTĄM, Encyclopedia Iranica. Maneckji Nusservanji Dhalla, „Zoroastrian Theology – From the Earliest Times to the Present Day”, Nowy Jork, 1914. John R. Hinnells, „The Parsis” w: Michael Stausberg, Yuhan Sohrab‐Dinshaw Vevaina, Anna Tessmann (red.), „The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism”, Wiley Blackwell, 2015. ISBN 9781444331356. Karl F. Geldner, „Avesta – The Sacred Books of the Parsis”, vol. I, Stuttgart, 1896. Karl Hoffmann, „Avestische Laut- und Flexionslehre”. Innsbruck: Institut für Sprachwissenschaft der Universität Innsbruck, 1996. ISBN 3851246527. Firoze M. Kotwal and Philip G. Kreyenbroek, „Prayer” w: Michael Stausberg, Yuhan Sohrab‐Dinshaw Vevaina, Anna Tessmann (red.), „The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism”, Wiley Blackwell, 2015. ISBN 9781444331356. David N. MacKenzie, „A concise Pahlavi dictionary”, Oxford University Press, 1971. ISBN 9780197135594. William W. Malandra, „An Introduction to Ancient Iranian Religion Readings from the Avesta and Achaemenid Inscriptions”, University of Minnesota Press, 1983. ISBN 9780816611157. William W. Malandra, „The Frawardīn Yašt”, Brill, 2021. ISBN 9781949743036. Michael Witzel, „Autochthonous Aryans? The Evidence from Old Indian and Iranian Texts” w: „Electronic Journal of Vedic Studies”. vol. 7 (3), ss. 1 – 115, 2001. Jenny Rose, „Zoroastrianism: An Introduction”, I.B. Tauris, 2011. ISBN 9781848850873. Rüdiger Schmitt, PROSODY i. Remnants of Proto-Indo-European Poetic Craft in Iranian, Encyclopedia Iranica. Shaul Shaked, GĒTĪG AND MĒNŌG, Encyclopedia Iranica.

Kategoria:Zaratusztrianizm