Edward Matłacz, ps. „Setka” (ur. 13 października 1905 w Błogoszczy, zm. listopad 1945 w Siedlcach) – polski kolejarz, żołnierz Wojska Polskiego i Armii Krajowej, sierżant / podporucznik czasu wojny, dowódca drużyny w Ośrodku VI Obwodu Siedlce AK, uczestnik działań Kedywu pruszyńskiego i Powstania Warszawskiego, działacz powojennego podziemia antykomunistycznego.
Życiorys Edward Matłacz urodził się 13 października 1905 roku w Błogoszczy. Przed wojną pracował jako kolejarz i maszynista PKP.
thumb|Edward Matłacz, maszynista PKP, okres przedwojenny
Odbył służbę wojskową w żandarmerii Wojska Polskiego, szkoląc się w Centrum Wyszkolenia Żandarmerii Wojskowej w Grudziądzu. W dokumentach konspiracyjnych występuje jako sierżant, a w 1945 r. został awansowany do stopnia podporucznika.
W okresie okupacji działał w strukturach Armii Krajowej na terenie powiatu siedleckiego, wchodząc w skład Ośrodka VI – Stok Lacki. Posługiwał się pseudonimem „Setka”.
Według dokumentów IPN został uznany za zaginionego w czasie Powstania Warszawskiego. W aktach sądowych figuruje informacja, że 31 lipca 1944 r. wyszedł z domu do walk powstańczych i nie wrócił. W 1946 r. został uznany za zmarłego przez Sąd Grodzki w Warszawie.
Działalność konspiracyjna w Armii Krajowej thumb|Edward Matłacz „Setka” (pierwszy od lewej), okres wojenny
Edward Matłacz był dowódcą drużyny AK w Stoku Lackim (Ośrodek VI). Współpracował z oddziałami Kedywu pruszyńskiego dowodzonymi przez Kazimierza Nowaka „Zemstę”.
Wybrane akcje i wydarzenia czerwiec 1943 – eskortował transport amunicji z okolic linii kolejowej Stok Lacki do Pruszyna. 1943–1944 – uczestniczył w przerzutach broni, kolportażu prasy i działaniach sabotażowych. jesień 1944 – uniknął aresztowania przez NKWD i zorganizował grupę samoobrony. grudzień 1944 – oddział Edwarda Matłacza został skierowany do dyspozycji ppor. Józefa Ponikowskiego „Czorta”. 1944–1945 – wykonywał akcje likwidacyjne zlecone przez komendę obwodu AK. 26 grudnia 1944 – oddział sierż. „Setki” przeprowadził zamach na komendanta powiatowego MO w Siedlcach, kpt. Bolesława Drabika, który został ciężko ranny. 8 lipca 1945 – trzyosobowy zespół z oddziału sierż. „Setki” wykonał wyrok śmierci na Czesławie Sągolu, funkcjonariuszu PUBP w Siedlcach, członku tzw. „szwadronu śmierci”.
Współpraca z Kedywem siedleckim Edward Matłacz współdziałał również z oddziałami Kedywu siedleckiego, m.in. z Witoldem Skorupką „Orłem”, Zygmuntem Wróblewskim „Kulasem” oraz Stanisławem Ławeckim „Julkiem”. Wspólne działania realizowano głównie poprzez punkt kontaktowy „Olejarnia” przy ul. Kochanowskiego w Siedlcach.
Ośrodki I i VI w Obwodzie Siedleckim AK Działania Edwarda Matłacza prowadzone były na obszarze funkcjonowania dwóch sąsiadujących struktur Armii Krajowej: Ośrodka I – Pruszyn oraz Ośrodka VI – Stok Lacki. Oddziały obu ośrodków współpracowały w akcjach dywersyjnych i transportowych na terenie Dziewul, Pruszyna, Stoku Lackiego i okolic.
Powstanie Warszawskie W czasie Powstania Warszawskiego brał czynny udział w walkach na terenie miasta. We wrześniu 1944 r. został schwytany przez żołnierzy niemieckich. Podczas próby ucieczki został postrzelony w plecy. Rannego odnalazła i uratowała pielęgniarka Armii Krajowej, dzięki której przeżył odniesioną ranę postrzałową.
Działalność powojenna Po wkroczeniu Armii Czerwonej Edward Matłacz kontynuował działalność konspiracyjną, uczestnicząc w akcjach wymierzonych w struktury komunistycznego aparatu bezpieczeństwa. W okresie powojennym mieszkał w Rembertowie pod Warszawą.
Śmierć Edward Matłacz „Setka” został zastrzelony przez funkcjonariuszy Straży Ochrony Kolei na stacji kolejowej w Siedlcach w listopadzie 1945 roku. Miejsce pochówku nie jest znane.
Rodzina
Edward Matłacz „Setka” pochodził z rodziny Matłaczów urodzonych w Błogoszczy, a następnie zamieszkałych w Stoku‑Lackim (Stok Lacki‑Folwark) w powiecie siedleckim. Jego bratem był Władysław Matłacz, którego działalność pomocowa wobec Żydów w czasie okupacji została zgłoszona do Yad Vashem przez potomków rodziny.
W 2026 roku Yad Vashem otworzył teczkę dotyczącą Władysława Matłacza (nr sprawy CAS‑537651) i zarchiwizował przekazane materiały jako wartościowy materiał historyczny. Sprawa pozostaje w stanie oczekiwania z powodu braku świadectwa uratowanego, który nie żyje. Z tego względu nie może zostać skierowana do dalszego procedowania zgodnie z kryteriami tytułu Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.List z Departamentu Sprawiedliwych wśród Narodów Świata Yad Vashem do Jarosława Matłacza, sygn. CAS‑537651, 17 maja 2026.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Biuletyn Informacyjny ŚZŻAK nr 11/2025 (PDF) Towarzysze broni – Dziewule
Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Urodzeni w 1905 Kategoria:Zmarli w 1945 Kategoria:Ofiary zabójstw w Polsce Ludowej