Delandistrogen mokseparwowek (ang. delandistrogene moxeparvovec, w Stanach Zjednoczonych: delandistrogene moxeparvovec-rokl, nazwa handlowa: Elevidys) – produkt leczniczy terapii genowej stosowany w leczeniu wybranych pacjentów z dystrofią mięśniową Duchenne’a.
W Stanach Zjednoczonych Elevidys został po raz pierwszy dopuszczony przez FDA w czerwcu 2023 roku dla części dzieci z DMD, a w czerwcu 2024 roku wskazanie to rozszerzono. W Unii Europejskiej Europejska Agencja Leków zaleciła w lipcu 2025 roku odmowę wydania pozwolenia na dopuszczenie Elevidys do obrotu.
Mechanizm działania Dystrofia mięśniowa Duchenne’a (DMD) jest chorobą genetyczną związaną z brakiem prawidłowej dystrofiny, białka ważnego dla funkcjonowania mięśni szkieletowych i mięśnia sercowego. Delandistrogen mokseparwowek nie zawiera pełnego genu dystrofiny, lecz z transgenem kodującym mikrodystrofinę. dostarcza tę kasetę do komórek mięśniowych, a ekspresję transgenu reguluje promotor MHCK7.
Zastosowanie i sposób podawania Według amerykańskiej informacji o produkcie Elevidys jest wskazany u pacjentów z DMD w wieku co najmniej 4 lat, którzy są zdolni do chodzenia i mają potwierdzoną mutację w genie DMD. Lek podaje się jako jednorazowy wlew dożylny.
Podanie leku wiąże się ze stosowaniem glikokortykosteroidów przed infuzją i po niej oraz z monitorowaniem wybranych parametrów laboratoryjnych, w szczególności czynności wątroby i stężenia troponiny I. Informacja o produkcie nie zaleca stosowania preparatu Elevidys u pacjentów z podwyższonym mianem przeciwciał wiążących anty-AAVrh74 wynoszącym co najmniej 1:400.
Skuteczność kliniczna Skuteczność delandistrogenu mokseparwoweku oceniano między innymi w wieloośrodkowym, randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu fazy III kontrolowanym za pomocą placebo. W badaniu uczestniczyło 125 chodzących chłopców z DMD w wieku od 4 do 7 lat.
Pierwszorzędowym punktem końcowym była zmiana wyniku w skali North Star Ambulatory Assessment (NSAA) po 52 tygodniach. Różnica między grupą leczoną a grupą placebo nie osiągnęła istotności statystycznej. FDA, uzasadniając decyzję z 2024 roku, wskazała natomiast na wyniki wybranych drugorzędowych i eksploracyjnych punktów końcowych, obejmujących między innymi poprawę wskaźników dotyczących czasu wstawania z podłoża, czasu przejścia lub przebiegnięcia 10 metrów oraz czasu wejścia po 4 stopniach.
Europejska Agencja Leków (EMA), oceniając wniosek o dopuszczenie do obrotu, uznała, że w badaniu głównym nie wykazano wpływu produktu na zdolność poruszania się po 12 miesiącach, a różnica zmiany wyniku NSAA wynosząca 0,65 punktu w 34-punktowej skali nie była istotna statystycznie. Agencja wskazała również, że mimo wykazania wytwarzania skróconej dystrofiny u części pacjentów nie wykazano związku stężenia tego białka z poprawą zdolności poruszania się.
w opracowaniu Evidence in Focus z 2025 roku dokonała przeglądu dostępnych danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa delandistrogenu mokseparwoweku u pacjentów z DMD. Nowsze opracowania przeglądowe podkreślały, że długotrwała skuteczność, trwałość efektu i bezpieczeństwo terapii genowych opartych na AAV w DMD pozostają przedmiotem dalszych badań.
Bezpieczeństwo Do najczęstszych działań niepożądanych zgłaszanych w badaniach klinicznych należały wymioty, nudności, uszkodzenie wątroby, gorączka, małopłytkowość i zwiększone stężenie troponiny I. W badaniu kontrolowanym za pomocą placebo działania niepożądane występujące częściej u pacjentów otrzymujących Elevidys obejmowały między innymi wymioty, nudności, zaburzenia czynności wątroby i gorączkę.
W listopadzie 2025 roku FDA zatwierdziła zmiany w oznakowaniu leku, obejmujące ostrzeżenie () przed ciężkim uszkodzeniem wątroby i ostrą niewydolnością wątroby, w tym przypadkami śmiertelnymi. Zmiany te nastąpiły po zgłoszeniach śmiertelnej ostrej niewydolności wątroby u niechodzących pacjentów z DMD leczonych Elevidys. W informacji o produkcie podano, że początek uszkodzenia wątroby zwykle występował w ciągu 8 tygodni po podaniu leku.
Stosowanie leku jest przeciwwskazane u pacjentów z delecją obejmującą ekson 8 i/lub ekson 9 genu DMD, w całości albo w części, ze względu na zwiększone ryzyko ciężkiego . Wśród innych istotnych zagrożeń opisanych w informacji o produkcie wymieniono poważne zakażenia, zapalenie mięśnia sercowego, reakcje związane z infuzją, w tym reakcje nadwrażliwości i anafilaksję, oraz immunologiczne zapalenie mięśni.
Status regulacyjny Amerykańska Agencja Żywności i Leków zatwierdziła Elevidys w czerwcu 2023 roku jako pierwszą terapię genową dla określonej grupy pacjentów z dystrofią mięśniową Duchenne’a. Pierwotne zatwierdzenie, wydane w trybie przyspieszonym, dotyczyło chodzących dzieci w wieku 4–5 lat z potwierdzoną mutacją w genie DMD i bez określonych przeciwwskazań medycznych.
W czerwcu 2024 roku FDA rozszerzyła zatwierdzenie. Lek uzyskał wówczas pełne zatwierdzenie dla pacjentów chodzących w wieku co najmniej 4 lat z potwierdzoną mutacją w genie DMD oraz przyspieszone zatwierdzenie dla pacjentów niechodzących w wieku co najmniej 4 lat z potwierdzoną mutacją w genie DMD. Po analizie nowych danych dotyczących bezpieczeństwa FDA w listopadzie 2025 roku ograniczyła wskazanie do pacjentów chodzących w wieku co najmniej 4 lat i usunęła wskazanie dla pacjentów niechodzących.
W Unii Europejskiej wniosek o dopuszczenie do obrotu został oceniony negatywnie przez Europejską Agencję Leków. W opinii z 24 lipca 2025 roku EMA zaleciła odmowę wydania pozwolenia dla produktu Elevidys, który miał być stosowany u chodzących dzieci w wieku od 3 do 7 lat z dystrofią mięśniową Duchenne’a.
Koszt terapii i finansowanie Przy wprowadzeniu Elevidys na rynek amerykański cena nabycia terapii, określana jako wholesale acquisition cost (WAC), wynosiła 3,2 mln dolarów amerykańskich za jednorazowe podanie. W relacjach branżowych wskazywano, że czyniło to Elevidys jedną z najdroższych terapii w Stanach Zjednoczonych w przeliczeniu na pojedyncze podanie. Producent uzasadniał cenę modelem wyceny opartym na potencjalnej wartości wieloletnich korzyści klinicznych, jednak zwracano uwagę, że długoterminowa trwałość efektu leczenia pozostaje niepewna.
Koszt terapii preparatem Elevidys był zbliżony do najwyższych cen jednorazowych terapii genowych omawianych w analizach dotyczących finansowania takich technologii w Stanach Zjednoczonych. W opracowaniach wskazano, że ceny terapii genowych przekraczające 3 mln dolarów oraz jednorazowa płatność w chwili podania leku mogą powodować istotne obciążenie dla płatników, zwłaszcza przy niepewności dotyczącej długoterminowej trwałości korzyści klinicznych.
Wytwarzanie rekombinowanych wektorów AAV jest procesem technicznie złożonym. W piśmiennictwie dotyczącym produkcji takich wektorów wskazuje się na konieczność opracowania skalowalnych procesów produkcyjnych, utrzymania jakości produktu, spełnienia wymogów regulacyjnych oraz zapewnienia bezpieczeństwa i powtarzalności wytwarzania. Proces ten wymaga znacznych nakładów czasu, specjalistycznej wiedzy i zasobów finansowych.
Zbiórki publiczne w Polsce W Polsce koszt terapii był opisywany w mediach w związku ze zbiórkami internetowymi na leczenie dzieci z dystrofią mięśniową Duchenne’a. W maju 2026 roku polskie media opisywały zbiórki na leczenie dzieci z DMD w Stanach Zjednoczonych, prowadzone między innymi przez Piotra Hanckego, znanego jako Łatwogang. Według TVN24 podczas przejazdu rowerowego z Zakopanego do Gdańska zebrano ponad 19,8 mln zł na leczenie trzech chłopców z DMD. „Rzeczpospolita” wskazywała, że zbiórki zwróciły uwagę na brak refundacji terapii w Polsce.
W 2024 roku Ministerstwo Zdrowia wskazywało, że preparat Elevidys nie może być objęty refundacją w Polsce, ponieważ nie posiada pozwolenia na dopuszczenie do obrotu wydanego przez Radę Unii Europejskiej lub Komisję Europejską.
Przypisy
Kategoria:Terapia genowa Kategoria:Leki biologiczne