Kościół Augustianów pw. Świętej Trójcy w Witkowie Nowym – rzymskokatolicki kościół parafialny pierwotnie augustianów w Witkowie Nowym, zbudowany w latach 1672-1675, wielokrotnie przebudowywany, obecnie pozostaje w stanie ruiny.

Historia Parafia w Witkowie Nowym została erygowana pomiędzy 1672 a 1675 rokiem, należała do diecezji chełmskiej i od początku była obsługiwana przez zakon augustianów. Zakonnicy początkowo mieszkali w pobliskim Staninie, a od 1685 roku w Witkowie Nowym. Fundator Wacław z Brzezia Lanckoroński od 1672 roku budował na terenie swojego zamku murowany kościół i drewniany klasztor dla zakonników, ostatecznie przekazał im swój murowany dwór na klasztor. Klasztor augustianów został skasowany w 1785 roku, a z parafię przekształcono w kapelanię parafii w Radziechowie. Po pięciu latach przynależności do diecezji przemyskiej, w 1787 Wiktów Nowy stał się częścią archidiecezji lwowskiej. Dopiero w 1888 roku ponownie erygowano samodzielną parafię w Witkowie Nowym. Na jej terenie znalazły się dwie kaplice publiczne: w Susznie i w Hohołowie. Z inicjatywy Stanisława Badeniego, właściciela Witkowa, przez krótki okres w latach 1898-1913 administrowali nią misjonarze z Krakowa. W wyniku długiego sporu pomiędzy zgromadzeniem a Badenimi, misjonarze ostatecznie wyjechali z Witkowa Nowego jesienią 1913 rokuR. Nestorow, Kościół parafialny pw. Świętej Trójcy i klasztor OO. Augustianów w Witkowie Nowym, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 868-869.. mały|381x381px|Stan przed 1939 r. Przed ufundowaniem parafii i nowego kościoła, w Witkowie Nowym funkcjonowała drewniana kaplica pw. św. Anny należąca do parafii w Radziechowie. Murowany kościół dla augustianów został konsekrowany w 1675 roku, ale jej wykończenie i wyposażenie potrwało kolejnych kilka lat. Z XVIII wieku zachował się tylko inwentarz szat liturgicznych i bogatej biblioteki klasztornej. Po kasacie augustianów kościół w Witkowie Nowym popadał w ruinę do tego stopnia, że na początku XIX wieku nie posiadał dachów i stropów. Gruntowny remont z założeniem nowych dachów, stropów i tynkowaniem ścian przeprowadzono w 1820 roku nakazem gubernium lwowskiego. W 1821 roku w kościele znajdowało się pięć ołtarzy. Stan kościoła ponownie pogarszał się, a w 1850 roku rozebrano nawy boczne i remontowano wnętrze kościoła. W kolejnych dekadach utrzymywał się dobry stan świątyni, a misjonarze w 1900 roku podjęli próby jej rozbudowy. Nie wiadomo jednak z jakim skutkiem. Z późniejszych informacji wynika, że kościół w Witkowie Nowym został poważnie uszkodzony podczas działań zbrojnych I wojny światowej. W dwudziestoleciu międzywojennym wymagał naprawy, a do wykonania ekspertyzy i kosztorysu niezbędnych prac zatrudniono znanego krakowskiego i lwowskiego architekta Jana Sas-Zubrzyckiego. Architekt przygotował plany przebudowy nadające świątyni rzut krzyżowy i postulował konieczność zasłonięcia kaplicy pw. Matki Boskiej Szkaplerznej dobudowanej do południowej strony nawy, wzniesienia wieży z dzwonnicą ponad dobudowaną kruchtą, a także wstawienie chóru muzycznego dostępnego z wieży. Brak funduszy na remont spowodował, że żadnych prac nie rozpoczęto. Jakieś prace zabezpieczające musiano jednak wykonać, bo w dokumentach z 1925 roku zaznaczono, ze zniszczenia poczynione podczas I wojny zostały już częściowo naprawione. Kolejną próbę gruntownego remontu zabytkowej świątyni podjęto w 1926 roku kiedy lwowski architekt Tadeusz Broniewski przygotował techniczny projekt jej restauracji. Kościół był w katastrofalnym stanie i groził zawaleniem. Pierwsze prace ratunkowe polegające na wymianie wiązania dachu, pokryciu dachu kościoła blachą, założeniu sklepień w prezbiterium i obmurowaniu elewacji świątyni udało się wykonać jesienią 1927 i wiosną 1928 roku. Prace sfinansowano ze składek parafian, kredytu, który otrzymała parafia oraz darowizny hrabiego Badeniego z Radziechowa. Nie było jednak środków na remont ołtarzy i wyposażeniaR. Nestorow, Kościół parafialny pw. Świętej Trójcy i klasztor OO. Augustianów w Witkowie Nowym, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 877-880..

Podczas II wojny światowej, 28 kwietnia 1944 bojówki UPA napadły i spalili kościół oraz klasztor w Witkowie. Wyposażenie kościoła uratowali parafianie, w 1945 częściowo przewieźli go na Dolny Śląsk do Oławy, gdzie osiadła duża grupa wysiedlona z Witkowa Nowego. Kościół został zamieniony na magazyn, obniżono go i podzielono wtórnym stropem na dwie kondygnacje. Po likwidacji magazynu opuszczony popada w coraz większą ruinęR. Nestorow, Kościół parafialny pw. Świętej Trójcy i klasztor OO. Augustianów w Witkowie Nowym, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 880-881..

Architektura Kościół Augustianów w Witkowie nowym był pierwotnie budowlą murowaną z cegły, tynkowaną, trójnawową o wymachach około 26 m x 11 m. Prezbiterium było nieco niższe od korpusu i dwuprzęsłowe. W 1850 roku rozebrano nawy boczne czyniąc z kościoła jednonawową świątynię. W związku z zawaleniem się oryginalnych sklepień przykryto nawę drewnianym stropem. W latach 30. XX wieku podczas jednego z remontów zrekonstruowano sklepienia kolebkowe w nawie.

Fasada kościoła była prosta, podzielona pilastrami i gzymsem. Do całej jej szerokości dostawiono kruchtę. Korpus nakryto dachem dwusadowym z ośmioboczną wieżyczką na sygnaturkę.

Od północnej strony do kościoła przybudowany był trójkondygnacyjny, murowany klasztor połączony ze świątynią wejściem z zakrystii. W wyniku złego stanu technicznego w trakcie XIX i 1. połowy XX wieku klasztor był obniżany i rozbierano część skrzydeł.

Przy kościele znajdował się cmentarz parafialny otoczony murem, a przy bramie wejściowej wznosiła się drewniana dzwonnica. Natomiast w narożu cmentarza zbudowano murowaną kapliczkę św. Rozalii. Po zachodniej stronie kościoła znajdowała się neogotycka kaplica grobowa – mauzoleum powstała w 1911 roku z inicjatywy Stefana BadeniegoR. Nestorow, Kościół parafialny pw. Świętej Trójcy i klasztor OO. Augustianów w Witkowie Nowym, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 885..

Problematyka artystyczna Szczątkowe opisy oraz brak jakichkolwiek źródeł ikonograficznych powoduje, że nie da się przeanalizować wyglądu oryginalnej świątyni w Witkowie Nowym. Wiadomo jedynie, że zbudowana w latach 1672-1675 świątynia była okazała i trójnawowa. Nie zachowały się niestety projekty przebudowy i restauracji kościoła przygotowane przez Jana Sas-Zubrzyckiego i Tadeusza Broniewskiego.

Galeria

Bibliografia R. Nestorow, Kościół parafialny pw. Świętej Trójcy i klasztor OO. Augustianów w Witkowie Nowym, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 867-921.

Przypisy

Kategoria:Kościoły w obwodzie lwowskim