Tori Amos, właśc. Myra Ellen Amos (ur. 22 sierpnia 1963 w Newton) – amerykańska piosenkarka, autorka tekstów i piosenek, pianistka.
Śpiewa, grając na fortepianie, przy akompaniamencie sekcji rytmicznej, elektrycznych gitar i niekiedy sekcji smyczkowej. Jej utwory charakteryzują się metaforycznym przesłaniem i osobistym wydźwiękiem.
Do 2005 sprzedała ponad 12 milionów albumów na całym świecie. Była nominowana do wielu nagród muzycznych, w tym np. osiem razy do nagrody Grammy.
Była pierwszym rzecznikiem, utworzonej w 1994, amerykańskiej organizacji „Rape, Abuse & Incest National Network” (RAINN) – darmowego telefonu zaufania łączącego osoby dzwoniące z najbliższym lokalnym centrum kryzysowym dla ofiar przemocy na tle seksualnym.
Życiorys Kariera muzyczna Gdy miała dwa lata, wykazała talent muzyczny, potrafiąc samodzielnie odtworzyć na fortepianie zasłyszaną melodię. Mając trzy lata, skomponowała swoje pierwsze piosenki. W latach 1968–1974 była uczennicą Konserwatorium Muzycznego „Peabody”, gdzie uczyła się gry na fortepianie klasycznym. Po sześciu latach przerwała naukę w konserwatorium. Mając 13 lat, zaczęła grać koncerty w klubach gejowskich i barach z fortepianem. W 1977 wygrała lokalny konkurs talentów, wykonując piosenkę „More Than Just a Friend”. thumb|Tori Amos w 1993 W wieku 16 lat wraz z bratem Mikiem napisała piosenkę „Baltimore”, która powstała na potrzeby konkursu organizowanego przez włodarzy miasta Baltimore. Dzięki utworowi zwyciężyli w konkursie, sama piosenka w 1980 została wydana w małym nakładzie jako debiutancki singiel Amos. W międzyczasie stworzyła i nagrała kilka innych kompozycji, które jej ojciec wysyłał do różnych wytwórni muzycznych. Jedno z demo muzycznych odsłuchał producent Narada Michael Walden, który zaproponował jej współpracę; pomimo realizacji kilku wspólnych nagrań, nie ujrzały one światła dziennego. Ofertę wokalistce złożyła też wytwórnia Atlantic Records, która po przesłuchaniach nastolatki podpisała z nią kontrakt na nagranie sześciu albumów.
W 1984 przeprowadziła się do Los Angeles, by rozwijać karierę muzyczną. W 1986 założyła zespół Y Kant Tori Read, z którym 6 stycznia 1988 wydała debiutancki album studyjny, również zatytułowany Y Kant Tori Read. Płyta nie była sukcesem komercyjnym, co skłoniło Amos do rozwiązania grupy i skupienia się na działalności solowej. W 1990 rozpoczęła pracę nad materiałem na pierwszą solową płytę. Album, zatytułowany Little Earthquakes, miał swoją premierę 6 stycznia 1992. Materiał został ciepło przyjęty przez krytyków i słuchaczy, dzięki którym dotarł do 14. miejsca brytyjskiej listy bestsellerów Płyta wydana 25 stycznia 1994 zadebiutowała na pierwszym miejscu UK Albums Chart.
Po sukcesie albumu Under the Pink regularnie wydaje kolejne płyty: Boys for Pele (1996), From the Choirgirl Hotel (1998), To Venus and Back (1999), Strange Little Girls (2001), Scarlet’s Walk (2002), The Beekeeper (2005), American Doll Posse (2007), Abnormally Attracted to Sin (2009), Midwinter Graces (2009), Night of Hunters (2011), Gold Dust (2012), Unrepentant Geraldines (2014) i Native Invader (2017).
25 września 2013 w Lyttelton Theatre (Royal National Theatre) w Londynie odbyła się premiera musicalu The Light Princess, będącego adaptacją szkockiej baśni autorstwa George’a MacDonalda. Tori Amos jest autorką muzyki i tekstów piosenek, a Samuel Adamson – scenariusza (adaptacji) i tekstów piosenek.. Widowisko reżyserowała Marianne Elliott. Za choreografię odpowiadał Steven Hoggett.
Życie prywatne Jest córką Mary Ellen Amos (z domu Copeland) i Edisona Amosa, doktora teologii. Ma dwoje starszego rodzeństwa, brata Edisona Amosa juniora i siostrę Marie Ellen, z zawodu lekarkę.
Prababka Amos ze strony matki, Margaret Little, wywodziła się z plemienia Czirokezów i była jedną z osób, które uciekły z tzw. Szlaku Łez. Jej wnukiem był David „Poppy” Copeland, z którym Amos była silnie związana. Zmarł, gdy miała 9 lat. Zdaniem rodziny, wokalistka nigdy nie pogodziła się z jego śmiercią. Ojciec Amos wywodził się z konserwatywnej i religijnej rodziny irlandzkiej. Jego matka, Addie Allen Amos, była kobietą wykształconą – ukończyła studia na Uniwersytecie Wirginii, co nie było powszechne wśród kobiet w jej czasach. Byłą osobą silnie wierzącą, a jej religijność była konserwatywna. To za jej sprawą ojciec Amos został pastorem metodystów, rezygnując z marzenia o karierze lekarskiej. Wokalistka w wywiadach opowiadała o konflikcie z babką, przede wszystkim z powodu wyznawanych przez Addie Amos konserwatywnych poglądów na seksualność.
W 1998 poślubiła inżyniera dźwięku i realizatora, Marka Hawleya. Mają córkę Natashyę „Tash” Lórien Hawley. Mieszka w małej wiosce w Kornwalii, gdzie ma prywatne studio.
Dyskografia
Albumy studyjne Tytuł Dane dot. albumu Pozycja na liście Certyfikat USA UK POL NLD AUS NZL FRA Little Earthquakes Data: 13 stycznia 1992 Wydawca: Atlantic, East West 54 14 – 85 14 18 – USA: 2x platynowa płyta UK: złota płyta CAN: złota płyta Under the Pink Data: 31 stycznia 1994 Wydawca: Atlantic, East West 12 1 – 10 5 15 – USA: 2x platynowa płyta UK: platynowa płyta CAN: złota płyta Boys for Pele Data: 23 stycznia 1996 Wydawca: Atlantic, East West 2 2 – 6 6 15 – USA: platynowa płyta UK: złota płyta CAN: złota płyta From the Choirgirl Hotel Data: 4 maja 1998 Wydawca: Atlantic, East West 5 6 – 24 8 26 30 USA: platynowa płyta UK: złota płyta CAN: złota płyta To Venus and Back Data: 21 września 1999 Wydawca: Atlantic 12 22 – 24 6 – 31 USA: platynowa płyta Strange Little Girls cover album Data: 17 września 2001 Wydawca: Atlantic 4 16 6 27 7 – 26 Scarlet’s Walk Data: 28 października 2002 Wydawca: Epic, Sony Music 7 26 10 17 20 45 32 USA: złota płyta The Beekeeper Data: 20 lutego 2005 Wydawca: Epic, Sony BMG 5 24 8 13 20 – 44 American Doll Posse Data: 1 maja 2007 Wydawca: Epic, Sony BMG 5 50 26 5 20 – 48 Abnormally Attracted to Sin Data: 18 maja 2009 Wydawca: Universal Republic 9 20 7 22 28 39 61 POL: złota płyta Midwinter Graces album bożonarodzeniowy Data: 10 listopada 2009 Wydawca: Universal Republic 66 97 40 99 152 – 133 Night of Hunters Data: 20 września 2011 Wydawca: Deutsche Grammophon 24 27 13 34 42 – 70 POL: złota płyta Gold Dust Data: 1 października 2012 Wydawca: Deutsche Grammophon 63 36 28 24 60 – 156 Unrepentant Geraldines Data: 12 maja 2014 Wydawca: Mercury Classics 7 13 28 10 58 – 61 Native Invader Data: 8 września 2017 Wydawca: Decca Records 39 16 19 20 113 – 71 Ocean to Ocean Data: 29 października 2021 (w planach) Wydawca: Decca Records „–” album nie był notowany.
Albumy koncertowe Tytuł Dane dot. albumu Pozycja na liście Certyfikat UK USA NLD AUS FRA To Venus and Back Data: 20 września 1999 Wydawca: Atlantic 22 12 24 6 31 USA: platynowa płyta Live at Montreux 1991/1992 Data: 22 września 2008 Wydawca: Eagle Records – – – – – „–” album nie był notowany.
Kompilacje Tytuł Dane dot. albumu Pozycja na liście UK USA POL NLD More Pink: The B-Sides Data: 14 listopada 1994 Wydawca: Atlantic, East West – – – – Tales of a Librarian Data: 17 listopada 2003 Wydawca: Atlantic 74 40 24 93 A Piano: The Collection Data: 26 września 2006 Wydawca: Rhino – – – – „–” album nie był notowany.
Minialbumy Tytuł Dane dot. albumu Pozycja na liście USA Crucify Data: 8 czerwca 1992 Wydawca: Atlantic, East West – Hey Jupiter Data: 20 sierpnia 1996 Wydawca: Atlantic, East West 94 Scarlet’s Hidden Treasures Data: 18 maja 2004 Wydawca: Epic, Sony BMG – Exclusive Session Data: 7 czerwca 2005 Wydawca: Epic, Sony BMG – Flavor (Peter Rauhofer Mixes) Data: 4 grudnia 2012 Wydawca: Deutsche Grammophon – Christmastide Data: 4 grudnia 2020 Wydawca: Decca Records – „–” album nie był notowany.
Ścieżki dźwiękowe Tytuł Dane dot. albumu The Light Princess: The OriginalCast Recording (oraz Samuel Adamson) Data: 9 października 2015 Wydawca: Mercury Classics Data: 28 lutego 2025 Wydawca: Universal Entertainment Inc.
Oficjalne bootlegi Tytuł Dane dot. albumu The Original Bootlegs Data: 30 sierpnia 2005 – 6 grudnia 2005 Wydawca: Epic, Sony BMG Legs and Boots Data: 13 października 2007 – 12 grudnia 2007 Wydawca: Epic, Sony BMG From Russia with Love Data: 3 grudnia 2010 Wydawca: toriamos.com
Single Tytuł Rok Pozycja na liście Album UK USA NLD FRA AUS „Me and a Gun” 1991 – – – – – Little Earthquakes „Silent All These Years” 51 – – – – „China” 1992 51 – – – – „Winter” 25 – – – 49 „Crucify” 15 – 79 17 – „Silent All These Years” (UK official release) 26 – – – – „Cornflake Girl” 1994 4 – 26 – 19 Under the Pink „God” 44 72 – – – „Pretty Good Year” 7 – – – – „Past the Mission” 31 – – – – „Caught a Lite Sneeze” 1996 20 60 – – – Boys for Pele „Talula” 22 – – – – „Hey Jupiter” / „Professional Widow” 20 – – – 17 „Professional Widow” 1 – 33 35 – „In the Springtime of His Voodoo” – – – – – „Silent All These Years” (re-issue)1997 – 65 – – –Little Earthquakes „Spark” 1998 16 49 – – 50 From the Choirgirl Hotel „Raspberry Swirl” – – – – – „Jackie’s Strength” – 54 – – – „Cruel” / „Raspberry Swirl” – – – – – „Jackie’s Strength” (remixes) 1999 – – – – – „Bliss” – 91 – – – To Venus and Back „1000 Oceans” – – – – – „Glory of the 80's” 46 – – – – „Concertina”2000 – – – – – „Strange Little Girl”2001 41 – – – –Strange Little Girls „A Sorta Fairytale”2002 – – 90 – – Scarlet’s Walk „Taxi Ride” 2003 – – – – – „Strange” – – – – – „Don’t Make Me Come to Vegas” – – – – – „Mary” – – – – – Tales of a Librarian „Angels” – – – – – „Sleeps with Butterflies” 2005 – – – – – The Beekeeper „Sweet the Sting” – – – – – „Cars and Guitars” – – – – – „Big Wheel” 2007 – – – – – American Doll Posse „Bouncing off Clouds” – – – – – „Almost Rosey” – – – – – „Welcome to England” 2009 – – – – – Abnormally Attracted to Sin „Maybe California” – – – – – „A Silent Night with You” – – – – –Midwinter Graces „Carry” 2011 – – – – – Night of Hunters „Nautical Twilight” – – – – – „Star Whisperer” – – – – – „Flavor”2012 – – – – –Gold Dust „Trouble’s Lament”2014 – – – – – Unrepentant Geraldines „Flicker” 2016-09-09 ścieżka dźwiękowa do filmu Audrie i Daisy (Audrie & Daisy) „Cloud Riders”2017 – – – – – Native Invader „Speaking with Trees” 2021 Ocean to Ocean „–” singel nie był notowany.
Wideografia Tytuł Dane dot. albumu Pozycja na liście Certyfikat SWE NLD Little Earthquakes (VHS) Data: październik 1992 Wydawca: Warner Music Vision – – USA: złota płyta Live from New York (VHS) Data: 17 marca 1998 Wydawca: Warner Music Vision – – Complete Videos 1991–1998 (VHS) Data: 17 listopada 1998 Wydawca: Warner Music Vision – – USA: złota płyta A Sorta Fairytale (DVD) Data: 8 kwietnia 2003 Wydawca: Sony Music Enterprises – – Welcome to Sunny Florida (DVD) Data: 18 maja 2004 Wydawca: Sony Music Enterprises 11 – USA: złota płyta Fade to Red (DVD) Data: 14 lutego 2006 Wydawca: Rhino Entertainment 14 – Live at Montreux 1991/1992 (DVD, Blu-ray) Data: 22 września 2008 Wydawca: Eagle Vision – 23 „–” album nie był notowany.
Nagrody i wyróżnienia Rok Kategoria Tytułem Nagroda Nota Źródło1995 Best Alternative Music AlbumUnder The Pink GrammyNominacja1997Boys for PeleNominacja 1999From the Choirgirl HotelNominacjaBest Female Rock Vocal Performance„Raspberry Swirl”Nominacja 2000Best Alternative Music AlbumTo Venus and BackNominacjaBest Female Rock Vocal Performance„Bliss”Nominacja 2002Best Alternative Music AlbumStrange Little GirlsNominacjaBest Female Rock Vocal Performance„Strange Little Girl”Nominacja
Koncerty w Polsce W Polsce była dziewięć razy, dając jedenaście koncertów: 16 grudnia 2001, 9 marca 2005, 12 października 2011 (retransmisja 15 października 2011) i 24 sierpnia 2017 (transmisja na żywo) wystąpiła na kameralnych koncertach w Studiu im. Agnieszki Osieckiej w Trójce. 24 stycznia 2003 roku zaśpiewała dla publiczności zgromadzonej w poznańskiej Hali widowiskowo-sportowej Arena. 19 czerwca 2007 roku w ramach trasy koncertowej „American Doll Posse Tour” Tori Amos wystąpiła w Sali Kongresowej w Warszawie.