thumb|Pomnik Kazimierza Czernickiego w Chełmie Kazimierz Czernicki (ur. 9 sierpnia 1890, pow. błoński, zm. 22 października 1943 w Chełmie) – chełmski drukarz, wydawca, działacz społeczny i polityczny, publicystaEncyklopedia Chełma, t. I. Ludzie. Chełm: Wydawnictwo Gaudium 2011, (autorzy artykułu „Czernicki Kazimierz”: Waldemar A. Kozłowski, Zbigniew Lubaszewski), s. 48–50..
Życiorys. Działalność Wychowywała go matka w rodzinnym domu w Żardkach, na terenie majątku ojca. Naukę pobierał w domu, a następnie w gimnazjum w Warszawie. Praktykował w drukarni w Warszawie, uzyskując w roku 1914 patent drukarza. W latach 1914–1915 współorganizował tajną drukarnię, w której wydawano dwutygodnik „Dla Ojczyzny”. W 1917 założył własną drukarnię w Mińsku Mazowieckim, w której redagował m.in. tygodniki „Dzwon” i „Wieś”.
W 1921 przeniósł się do Chełma. W styczniu 1922 Czernicki założył w Chełmie wspólnie z Piotrem Hykielem i Władysławem Habrowskim pierwszą polską (po odzyskaniu niepodległości) drukarnię. Dzięki sprowadzonej amerykańskiej maszyny drukarskiej firma Czernickiego pod szyldem spółki Polskie Zakłady Graficzne rozpoczęła drukowanie ogłoszeń, plakatów, broszur i formularzy. Od połowy 1923 wydawano pismo poświęcone sprawom lokalnym pt. „Zwierciadło”. Głównym wydawcą i redaktorem pisma był Kazimierz Czernicki. Tygodnik ukazywał się do kwietnia 1933 roku i stanowił skarbnicę informacji o międzywojennym Chełmie, zawierał m.in. stałe rubryki: Kronika lokalna, Kronika sportowa, Scena i ekran. Po likwidacji „Zwierciadła” zakład drukował nowe pismo lokalne „Kronika Nadbużańska”. Do historii przeszły głośne polemiki „Kroniki Nadbużańskiej” z miesięcznikiem poetyckim „Kameną”. Innym pismem redagowanym przez zakład Czernickiego było „Echo Chełmskie”.
W 1928 nazwę „Zwierciadło” otrzymała również drukarnia. Drukarnia „Zwierciadło” wydawała także książki (m. in. wydano tom wierszy Kazimierza Andrzeja Jaworskiego) i broszury, przewodniki po Chełmie. Czernicki angażował się w działalność społeczną i polityczną. Organizował ogólnopolskie imprezy sportowe jak „I Kolarski Bieg Szosowy o puchar Zwierciadła”. W 1924 zorganizował akcję „Ofiary na fundusz olimpijski”. Wspierał ugrupowania sanacyjne w walce o miejsca w Radzie Miejskiej. Po wybuchu II wojny światowej zaangażował się w działalność konspiracyjną, m.in. wydając tajne biuletyny. Został aresztowany przez gestapo i rozstrzelany 14 sierpnia 1941, prawdopodobnie w Chełmie, wraz z dwoma synami Józefem i Kazimierzem. Jego trzeci syn Klemens zginął w potyczce z Niemcami 22 października 1943. Jednak stworzony przez Czernickiego zakład funkcjonował również w czasie wojny. W roku 1950 został upaństwowiony. W latach 1979–1984 w budynku drukarni przy ulicy Lubelskiej istniało muzeum PKWN. Po kompleksowym remoncie w 1989 umieszczono w nim Dział Archeologii i Etnografii obecnego Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora AmbroziewiczaEncyklopedia Chełma, t. I. Ludzie, 2011, s. 49-50..
Symboliczne groby Czernickich znajdują się na cmentarzu przy ulicy Lwowskiej w Chełmie.
Na temat Kazimierza Czernickiego były różne opinie.
Władysław Kuchta (1911-1993), chełmski poeta ludowy, pisał o Czernickim w 1972 roku (cyt. za: Z. W. Okoń, Przegląd Dziennikarski 2018):
„Pamięć o nim żyje wśród naszej społeczności, która pamięta o jego zasługach włożonych w rozwój kultury Ziemi Chełmskiej. Czernicki zachował się w mej pamięci jako człowiek broniący biednych przed niesprawiedliwością bogaczy, szerzący szczytne hasła wiernej służby Ojczyźnie (…), to postać, przed którą z głębokim szacunkiem chylę swą głowę, myśląc w duchu o dobrym i zacnym człowieku, szermierzu kultury i drukarstwa na Ziemi Chełmskiej”.
Bardziej krytycznie wypowiedział się o Czernickim Kazimierz Andrzej Jaworski (cyt. za: Kiernikowski 2016):
„Był to człowiek rzutki i energiczny, o ambicjach nie tylko wydawniczych ale i dziennikarskich … był chyba samoukiem …, a brak kultury mścił się na nim samym … chciał być wyrazicielem opinii miasta … zarozumiałość kazała mu zabierać głos we wszystkich sprawach … A był gwałtowny i agresywny … W gruncie rzeczy był to dobry i uczciwy człowiek …”
Upamiętnienie W 1972 uroczyście obchodzono pięćdziesięciolecie firmy „Zwierciadło” i Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Chełmskiej przygotowało okolicznościową jednodniówkę. W listopadzie 2018 w setną rocznicę odzyskania niepodległości odsłonięto w Chełmie pomnik Kazimierza Czernickiego. Jego imię nosi jedna z chełmskich ulic.
Przypisy
Bibliografia Encyklopedia Chełma, t. I. Ludzie. Chełm: Wydawnictwo Gaudium 2011. ISBN 978-83-61149-13-2 (autorzy artykułu „Czernicki Kazimierz”: Waldemar A. Kozłowski, Zbigniew Lubaszewski), s. 48–50. Paweł Kiernikowski: Kazimierz Czernicki – czy tylko publicystyczny awanturnik Chełma i literacki przeciwnik K. A. Jaworskiego?, [w:] (red.) Longin Jan Okoń, Zbigniew Waldemar Okoń: Chełm literacki XX i XXI wieku, t. II. Stowarzyszenie Rocznik Chełmski. Stowarzyszenie Sympatyków Kultury i Sztuki w Chełmie. Chełmski Klub Literatów „Osnowa”. Wydawnictwo Gens, 2016, s. 303–306.
Kategoria:Polscy wydawcy prasy Kategoria:Polscy drukarze Kategoria:Regionaliści chełmscy Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Zmarli w 1943