Monika Trypuz (ur. 1981 w Chełmie) – polska artystka wizualna, projektantka graficzna, ilustratorka oraz badaczka tradycyjnego rzemiosła tkackiego. Tworzy na styku sztuki spekulatywnej, designu krytycznego i etnografii, łącząc dawne techniki tkackie z nowoczesnymi technologiami cyfrowymi. Posługuje się również pseudonimem artystycznym How I, będącym uniwersalną wersją jej nazwiska rodowego Hałaj.

Życiorys Wykształcenie W latach 2000–2005 studiowała na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, uzyskując tytuł magistra matematyki. W latach 2007–2010 ukończyła studia I stopnia na Wydziale Artystycznym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, a w latach 2017–2020 studia II stopnia na Wydziale Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.

Dyplom na ASP zrealizowała w dwóch specjalnościach: Atencja w pracowni Grafiki Warsztatowej pod kierunkiem Rafała Kochańskiego oraz Rocznik wsi w pracowni Ilustracji i Grafiki Wydawniczej pod kierunkiem Błażeja Ostoi Lniskiego.

Działalność artystyczna Głównym obszarem jej twórczości jest dokumentacja i współczesna redefinicja tradycyjnego rzemiosła tkackiego Lubelszczyzny i Podlasia, w szczególności pereboru – nadbużańskiego ornamentu tkackiego wpisanego w 2016 roku na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Prowadzi zajęcia z grafiki ilustracyjnej i projektowania wydawniczego w Lubelskiej Szkole Sztuki i Projektowania.

Projekt Atencja (2020) konfrontuje pracochłonną technikę tkania pereborów z technologią cyfrową, wskazując na krosno żakardowe Josepha Jacquarda jako prototyp komputera; częścią pracy są kasetony świetlne nawiązujące do kart perforowanych oraz grafiki generowane przez sieć neuronową tworzącą nowe perebory. Z projektu wyrosła autorska marka odzieżowa How I, wykorzystująca twórczo rozwinięty wzór pereboru.

W 2022 roku, w ramach inicjatywy „Temat: Rzeka”, zrealizowała w pobliżu Bugu instalację Oś świata – pracę solidarnościową wobec wojny na Ukrainie, w której perebor występuje jako symboliczny most łączący kultury regionu podzielonego granicą rzeki po 1945 roku.

Od 18 października 2024 do 31 sierpnia 2025 roku w Muzeum Południowego Podlasia w Białej Podlaskiej prezentowana była wystawa Perebory. Odsłony, zestawiająca archiwalne zbiory tkanin z ich współczesnymi interpretacjami artystycznymi; pokazano na niej prace Trypuz Atencja i Flashback. Patronat nad wystawą objął Narodowy Instytut Dziedzictwa.

W maju 2025 roku, podczas Tygodnia Regionalnego Województwa Lubelskiego na Wystawie Światowej Expo 2025 Osaka, Kansai, w Pawilonie Polskim zaprezentowano jej instalację Przestrzenie pereboru: odbicia tradycji, rytm przyszłości, zrealizowaną na zlecenie Muzeum Wsi Lubelskiej. Centralnym elementem ekspozycji była rzeźba Przestrzenny perebor – kompozycja z kryształów żywicy epoksydowej z zatopionymi czerwonymi i granatowymi modułami, ustawiona nad lustrem odbijającym wzór. Po zakończeniu Expo część ekspozycji pokazano w holu Urzędu Marszałkowskiego w Lublinie.

Podczas jubileuszowej, dwudziestej Nocy Kultury w Lublinie (6–7 czerwca 2026) zaprezentowała instalację site-specific Ucho igielne w bramie prowadzącej na ulicę Ku Farze – jednej z najwęższych uliczek lubelskiego Starego Miasta. Dziewięciometrowy pas ręcznie tkanej tkaniny celowo zwężał przejście, stawiając odbiorcę przed wyborem: przecisnąć się przez instalację czy ją ominąć.

Poza pracą artystyczną prowadzi w Lublinie zajęcia z jogi i slow joggingu.

Wybrane wystawy

2026: Ucho igielne – instalacja site-specific, Brama Ku Farze, Noc Kultury w Lublinie 2025: Przestrzenie pereboru: odbicia tradycji, rytm przyszłości – Pawilon Polski, Expo 2025 Osaka, Kansai 2025: wystawa poekspozycyjna Expo 2025, Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie 2025: Granica – instalacja site-specific, Warsztaty Kultury w Lublinie 2024–2025: Perebory. Odsłony (wystawa zbiorowa, prace Atencja i Flashback), Muzeum Południowego Podlasia w Białej Podlaskiej 2022: Atencja / Rocznik wsi – wystawa indywidualna, Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie 2022: Oś świata – instalacja w ramach projektu „Temat: Rzeka”, Muzeum – Zespół Synagogalny we Włodawie 2021: Atencja – Poznań Design Festiwal, Centrum Kultury Zamek w Poznaniu 2021: Atencja – wystawa indywidualna, Centrum Spotkania Kultur w Lublinie (24 lipca – 29 sierpnia) 2019: Jeżozwierze – wystawa indywidualna, Centrum Kultury w Lublinie

Publikacje Perebory lubelskie dawniej i dziś – opracowanie będące zapisem badań terenowych nad wzornictwem pereboru, zawierające m.in. wywiady z tkaczkami i badaczkami. Fragment opublikowano w piśmie „Kultura Enter”. Praca została wyróżniona w 2020 roku w XII edycji konkursu „Polska wieś – dziedzictwo i przyszłość” oraz w 2023 roku w konkursie „Korzenie i skrzydła”. Rocznik wsi – autorska książka artystyczno-etnograficzna; na dwunastu rozkładówkach ilustruje obrzędy i zwyczaje dawnej wsi, a jej stylistyka inspirowana jest podlaską tkaniną dwuosnowową. Jeżozwierze – autorska książka ilustrowana dla dzieci.

Przypisy

Linki zewnętrzne Oficjalna strona artystki (How I) Sylwetka na stronie wystawy dyplomowej Coming Out 2020 ASP w Warszawie

Kategoria:Polscy artyści współcześni Kategoria:Ludzie urodzeni w Chełmie Kategoria:Urodzeni w 1981 Kategoria:Absolwenci Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie