Kościół św. Mikołaja Biskupa – zabytkowy kościół parafialny znajdujący się w Grzędzie, w powiecie bartoszyckim, w województwie warmińsko-mazurskim. Kościół jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Mikołaja Biskupa. Został wybudowany w XIV wieku, następnie zniszczony w pożarze w 1754 roku i odbudowany w latach 1755–1757. Po roku 1889 został rozbudowany oraz dodano do niego wieżę.

Świątynia wybudowana jest w stylu gotyckim, jednonawowa, salowa, orientowana, wzniesiona na planie prostokąta. Budowla jest murowana z cegły i kamienia polnego, posiada oszkarpowania oraz trzykondygnacyjną wieżę od strony zachodniej. Jest nakryta dachami dwuspadowymi z ceramiczną dachówką, a wieża cebulastym hełmem z cynkowanej blachy. Wnętrze pokryte jest polichromią, posiada drewnianą emporę organową oraz barokowe wyposażenie, w tym trzy ołtarze wykonane przez pracownię Chrystiana Bernarda Schmidta.

Lokalizacja Kościół znajduje się w centrum Grzędy, w gminie Bisztynek, powiecie bartoszyckim, w województwie warmińsko-mazurskim, na niewielkim wzniesieniu po zachodniej strony drogi Reszel-Bisztynek przechodzącej przez wieś. Wokół kościoła znajduje się zabytkowy przykościelny cmentarz.

Historia Kościół został wybudowany krótko po założeniu wsi w XIV wieku. Wymieniony jest już w spisie parafii z końca XV wieku. Kościół pod wezwaniem św. Mikołaja Biskupa został konsekrowany przez biskupa Marcina Kromera w 1581 roku. W 1754 roku budowla spłonęła i została odbudowana w latach 1755–1757, po czym ponownie konsekrowana przez biskupa Ignacego Krasickiego 16 października 1779 roku. Z tej okazji wewnątrz zamieszczono kamienną tablicę. Po 1889 roku kościół został wydłużony w kierunku zachodnim i dobudowano do niego wieżę.

Budynek został wpisany do rejestru zabytków 8 października 1967 roku pod numerem A-630.

Pod koniec kwietnia 2014 roku w kościele wybuchł pożar, w wyniku którego spłonął stół ołtarzowy, część prezbiterium, balustrada oraz uszkodzone zostały drewniane polichromie naścienne. Koszt renowacji wyceniono na dwa miliony złotych.

Architektura

Kościół jest jednonawowy, salowy, zbudowany na planie prostokąta o stosunku boków 1:2, w stylu gotyckim, orientowany. Od strony północnej znajduje się zakrystia na planie prostokąta zbliżonego do kwadratu. Od południa znajduje się kwadratowa kruchta. Od zachodu znajduje się trzykondygnacyjna wieża na planie prostokąta (dłuższa strona ma 6 metrów długości) z dwoma pomieszczeniami na planie prostokąta od strony północnej i południowej, ze ściętymi narożnikami. Korpus budowli jest w całości oszkarpowany.

Długość nawy wynosi 29,8 m, szerokość 12,2 m (lub 14,5 m), a wysokość 10,5 m. Długość całej świątyni wynosi 55,8 m. Powierzchnia całej budowli wynosi 463 m². Kubatura budynku wynosi 4890 m³. mały|lewo|skala=0.75|Sygnaturka Dach nad nawą i kruchtą południową jest dwuspadowy. Zakrystia pokryta jest dachem pulpitowym kontynuującym połać dachu nawy. Więźba dachu wykonana jest w dwupoziomowej konstrukcji stolcowo-jętkowej z dwoma rzędami stolców. Dach pokryty jest ceramiczną dachówką esówką. Na wieży oraz sygnaturkach znajdują się hełmy cebulaste obite cynkowaną blachą.

Kościół jest budynkiem murowanym z cegły oraz kamienia polnego do połowy wysokości ścian. Cegły ściany północnej oraz fragmentów ściany południowej ułożone są w wątku gotyckim. Ściany kruchty południowej i glify okien są otynkowane.

Elewacje północna i południowa zwieńczone są profilowanym gzymsem. Na elewacjach południowej i północnej znajdują się asymetrycznie rozmieszczone, prostokątne, wysokie okna w glifowanych otworach, zamkniętych łukami odcinkowymi. Okna nawy są wielokwaterowe (trzypoziomowe i dwudzielne). Okno zakrystii jest ościeżnicowe. Na osi kruchty znajduje się ostrołukowe wejście boczne. Kruchta jest zwieńczona wyniosłym szczytem ze spływami po obu stronach oraz trójskokowym frontem z dwoma gładkimi pilastrami na wysokich cokołach. Na północnej ścianie znajduje się zamurowane ostrołukowe okno o uskokowych ościeżnicach. W narożnikach południowo-zachodnim oraz północno-zachodnim znajdują się po dwie trzyskokowe szkarpy.

Kondygnacje wieży mają różne wysokości względem siebie, oddzielone są profilowanymi gzymsami. Wejście główne znajduje się na osi wieży, zamknięte od góry półkolistym łukiem z trójuskokowymi ościeżnicami. Na pierwszej kondygnacji nad wejściem znajduje się małe okno, a na osi drugiej kondygnacji – okno wysokie, prostokątne. Oba zamknięte są łukami odcinkowymi. Po stronie północnej i południowej znajdują się dwa niewielkie, okrągłe okna o dwuskokowych ościeżnicach, zwieńczone fryzem w formie niewielkich konsoli. Trzecia kondygnacja posiada podwójne okna zamknięte łukami odcinkowymi. Zwieńczona jest fryzem arkadowym i profilowanym gzymsem wieńczącym.

Wnętrze Wnętrze świątyni jest otynkowane wraz z polichromią. Nad nawą oraz południową kruchtą znajduje się belkowany strop pokryty deskami, a w kruchcie zachodniej i pod wieżą sklepienie krzyżowe. Nad zakrystią znajduje się goły strop belkowy. Posadzka w nawie wykonana jest z kwadratowych płyt z różowego piaskowca oraz cegły. W kruchcie zachodniej, południowej oraz zakrystii wykonana jest z cementu.

Wewnątrz świątyni, od strony zachodniej, znajduje się drewniana empora organowa oparta na dwóch drewnianych kolumnach, oraz znajdują się trzy barokowe ołtarze wykonane przez pracownię Schmidta. Na ołtarzu głównym znajduje się obraz św. Mikołaja. W kościele znajduje się również ambona, chór, prospekt organowy, dwa konfesjonały oraz drewniana figura Maryi.

Przypisy

Kategoria:Architektura gotyku w województwie warmińsko-mazurskim Kategoria:Grzęda (województwo warmińsko-mazurskie) Kategoria:Kościoły w archidiecezji warmińskiej Kategoria:Obiekty sakralne w gminie Bisztynek Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie bartoszyckim