Tamphana – rodzaj motyli z rodziny Apatelodidae. Obejmuje 14 opisanych gatunków.
Morfologia Owad dorosły Motyle niewielkich rozmiarów. Samce są nieco mniejsze od samic.
Głowa samca ma czułki podwójnie grzebykowane aż po wierzchołek. U samicy czułki są w całości nitkowate, co jest cechą unikalną wśród rodziny – samice innych Apatelodidae mają zachowane grzebykowanie, choć o wypustkach krótszych niż u samców.
Skrzydło przednie jest prawie trójkątne, długości od 10 do 16 mm, węższe niż u innych przedstawicieli rodziny, u samca o regularnie wypukłej krawędzi zewnętrznej, u samicy o tej krawędzi wklęśniętej od wierzchołka do pośrodkowej, ząbkowatej wypustki i dalej ponowie wklęśniętej od tej wypustki do kąta tylnego. Wierzch jego ma tło brązowe, czasem z marmurkowaniem w odcieniu kości słoniowej, wzór zaś cechuje się słabo zaznaczonymi lub całkiem zanikłymi liniami przedśrodkowymi i zaśrodkowymi, a czasem też jedną lub dwoma kremowymi kropkami w górnym końcu komórki dyskalnej. Spód tego skrzydła jest bledszy i z lekko zarysowanymi łatkami w odcieniu kości słoniowej. Użyłkowanie skrzydła przedniego charakteryzuje się obecnością tylko trzech gałęzi sektora radialnego (przypuszczalnie wskutek całkowitego zlania gałęzi pierwszej i drugiej) oraz odległością między pierwszą i drugą gałęzią żyłki medialnej niemal równą odległości między drugą a trzecią gałęzią tejże żyłki. Tylne skrzydło odznacza się obecnością łatki czy frędzla zmodyfikowanych, długich i grubych łusek na wewnętrznej krawędzi, w pozycji spoczynkowej sterczących ku górze. Wierzch tego skrzydła jest jednolicie brązowy, spód zaś bladobeżowy z parą ciemniejszych linii. Wędzidełko jest dobrze wykształcone. Przednie golenie pozbawione są ostróg, środkowe i tylne mają zaś po dwie ostrogi. W przednim odnóżu udo jest około dwukrotnie dłuższe od grubego biodra, a epifiza o połowę krótsza od goleni. Stopy mają pierwszy człon porośnięty długimi łuskami.
Szczupły, dłuższy od skrzydeł odwłok zwieńczony jest zwykle W-kształtną, analną kępką łusek. Spód odwłoka ma odcień kości słoniowej. Samcze genitalia cechują się zredukowanym, słabo zesklerotyzowanym lub całkiem błoniastym unkusem, parą dobrze wykształconych wyrostków towarzyszących, nieco słabiej od tegumenu zesklerotyzowanym i ku tyłowi wystającym gnatosem, wydłużoną i na szczycie zaokrągloną walwą z chropowatym sakulusem i bez kosty oraz obecnością zesklerotyzowanego miejsca na sakusie w okolicy pobliskiej walwie. Zrośnięty z fultura inferior edeagus ma zesklerotyzowany szczyt i przynajmniej jeden cierń w wezyce.
Larwa Nauce znany jest pojedynczy okaz gąsienicy przyporządkowany do rodzaju na podstawie danych genetycznych, ale niesklasyfikowany do gatunku. Larwa ta ma ciało wyposażone w długie, białe szczecinki.
Rozprzestrzenienie Rodzaj neotropikalny, znany ze wschodnich skrajów Meksyku, Belize, Gwatemali, Hondurasu, Kostaryki, Panamy, Kolumbii, Surinamu, Gujany Francuskiej, Ekwadoru, Peru i Brazylii.
Taksonomia i ewolucja Kladogram Apatelodidae wg Orlandina i innych (2024) Rodzaj ten wprowadzony został w 1892 roku przez na łamach „Proceedings of the Zoological Society of London” jako monotypowy, z opisaną w tej samej publikacji T. marmorea jako jedynym gatunkiem. W początkach XX wieku kolejne gatunki z rodzaju opisali Schaus i . Schaus sklasyfikował omawiany takson w prządkowatych, w 1929 roku zawężając klasyfikację do ich podrodziny . Do Apatelodidae (wówczas w randze podrodziny) przeniósł go w 1994 roku . przeniósł go jednak w 1996 roku z powrotem do Epiinae.
Współczesnej redefinicji rodzaju dokonali w 2024 roku , i na podstawie wyników molekularno-morfologicznej analizy filogenetycznej. Jej wyniki pozwoliły także na przeniesienie go do Apatelodidae i wydzielnie części gatunków do odrębnego rodzaju Tuyvae, bliższego ewolucyjnie rodzajom Carnotena i Prothysana niż gatunkowi typowemu Tamphana. W 2024 roku , i Carlos G.C. Melke dokonali rewizji omawianego rodzaju, opisując 9 nowych gatunków.
Do rodzaju zalicza się 14 opisanych gatunków: Orlandin et Piovesan, 2025 Herbin, Giusti et Mielke, 2024 Herbin, Mielke et Giusti, 2024 Herbin, Mielke et Giusti, 2024 Dognin, 1916 Giusti, Herbin et Mielke, 2024 Schaus, 1929 Herbin, Giusti et Mielke, 2024 Schaus, 1892 Herbin, Giusti et Mielke, 2024 Herbin, Giusti et Mielke, 2024 Schaus, 1905 Herbin, Giusti et Mielke, 2024 Herbin, Giusti et Mielke, 2024.
Według wyników wspomnianej analizy Orlandina i innych z 2024 roku omawiany takson zajmuje pozycję siostrzaną dla kladu tworzonego przez rodzaje Misak i Nhanderu, formując z nimi większy klad siostrzany dla kladu tworzonego przez rodzaje Arotros, Mocambo, Caribas i Pantelodes.
Przypisy
Kategoria:Apatelodidae Kategoria:Rodzaje i podrodzaje zwierząt nazwane w 1892 roku