Rezerwat przyrody Kleszczowskie Wąwozy – leśny rezerwat przyrody położony w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, na terenie gminy Zabierzów. Rezerwat znajduje się na północnym stoku Garbu Tenczyńskiego (część Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej), w granicach Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego, kilkanaście kilometrów na zachód od Krakowa.
Historia Rezerwat został utworzony zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Krakowie z dnia 28 stycznia 2025 r. (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2025 r., poz. 621). Zarządzenie weszło w życie 14 lutego 2025 roku.
Powstanie rezerwatu było efektem wieloletnich starań lokalnej społeczności oraz organizacji przyrodniczych, które sprzeciwiały się planowanym cięciom rębnym w starodrzewiu bukowym prowadzonym przez Nadleśnictwo Krzeszowice. Główną inicjatorką i koordynatorką działań społecznych była Anna Treit – architektka i działaczka na rzecz ochrony przyrody, która uruchomiła inicjatywę „Ratujmy kleszczowskie wąwozy”. Pierwotnie obszar proponowano pod nazwą „Mała Puszcza Kleszczowska” (ok. 100 ha); ostatecznie rezerwat objął około 60% pierwotnie wnioskowanej powierzchni. Formalny wniosek o utworzenie rezerwatu wraz z pełną dokumentacją złożył w 2023 roku Klub Przyrodników. Uroczyste otwarcie rezerwatu odbyło się 22 marca 2025 roku, w Międzynarodowy Dzień Lasów.
W dokumentacji przyrodniczej obszaru istotny udział wzięli naukowcy z Instytutu Ochrony Przyrody PAN oraz Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie. Jedną z pierwszych osób, które pro bono opracowały dokumentację geologiczną i geomorfologiczną terenu, był Jan Urban (wspólnie z Andrzejem Kalembą i Krzysztofem Buczkiem). Szczegółową mapę siedlisk przyrodniczych opracował Jerzy Parusel. Inicjatywę naukowo wspierali także Jerzy Szwagrzyk i Jan Bodziarczyk. tło|mały|250px|Wąwóz
Cel ochrony Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie ze względów przyrodniczych, naukowych i dydaktycznych fragmentu północnego stoku Garbu Tenczyńskiego z licznymi wąwozami i formami skałkowymi, pokrytego zbiorowiskami leśnymi o charakterze półnaturalnym, wraz ze stanowiskami chronionych gatunków roślin, grzybów i zwierząt.
Walory przyrodnicze tło|prawo|mały|250px|Skała Rezerwat obejmuje starodrzew bukowy oraz zróżnicowaną mozaikę siedlisk leśnych, w tym: żyzne buczyny karpackie, jaworzyny i lasy klonowo-lipowe na stromych stokach, grądy środkowoeuropejskie, ciepłolubne buczyny storczykowe, kwaśne dąbrowy.
Charakterystycznym elementem rzeźby terenu są liczne wąwozy, wychodnie skalne oraz obiekty jaskiniowe. Na terenie rezerwatu zinwentaryzowano co najmniej 10 jaskiń i schronisk skalnych. Najbardziej znanym obiektem jest Jaskinia Leśnych Skrzatów (długość ok. 60 m), w której stwierdzono obecność 9 gatunków nietoperzy.
Według inwentaryzacji przyrodniczych na obszarze rezerwatu odnotowano m.in.: około 346 gatunków grzybów, 242 gatunki chrząszczy, 75 gatunków mchów i wątrobowców, około 50 gatunków ptaków.
Zobacz też Tenczyński Park Krajobrazowy Garb Tenczyński Rezerwaty przyrody w Polsce Rezerwaty przyrody w województwie małopolskim
Przypisy
Linki zewnętrzne Zarządzenie RDOŚ w Krakowie w sprawie rezerwatu Strona inicjatywy społecznej „Ratujmy kleszczowskie wąwozy” Jak powstał rezerwat Kleszczowskie Wąwozy – od spacerów do ochrony
Kategoria:Rezerwaty przyrody w województwie małopolskim Kategoria:Zabierzów (gmina)