Hanuta – dawniej majątek, obecnie część wsi Ruczyca na Białorusi, w obwodzie mińskim, w rejonie wilejskim, w sielsowiecie Narocz.

Historia Pierwsza wzmianka o Hanucie pochodzi z 1501 rokuSłownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 883.. W 1592 roku kniaź Aleksander Proński sprzedał Hanutę Wacławowi Bohowitowi Szumbarskiemu. W XVI i XVII wieku była to własność książąt Holszańskich, później Paców, Sadowskich, Wilczków, Sanguszków, Sławieńskich, Zenowiczów, wreszcie rodziny Kociełłów herbu Pelikan. W 1723 roku dziedzicem Hanuty, Bienicy, Mołodeczna i Horodziłowa był Kazimierz Kociełł (1690–?), starosta markowski, po którym Hanutę i Mołodeczno odziedziczyła jego córka Rozalia (1715–1769) zamężna za Kazimierzem Ogińskim, starostą babinowickim i przewalskim (1713 – po 1769). Było to małżeństwo bezdzietne, w 1738 roku zapisali oni swój majątek bratu Kazimierza, Tadeuszowi Ogińskiemu. Po jego śmierci Hanutę i Mołodeczno odziedziczył jego młodszy syn, Franciszek Ksawery Ogiński (1742–1814), ostatni kuchmistrz wielki litewski. On również nie miał dzieci, w związku z czym majątek w 1814 roku odziedziczył syn jego brata, Andrzeja – Michał Kleofas Ogiński. Po eksdywizji majątku (podziale zadłużonych dóbr wśród wierzycieli), Hanuta przypadła siostrze Michała, Józefie Zofii Ogińskiej (1762–1846) starościnie mścisławskiej, która około 1836 roku sprzedała ją Lambertowi Rzewuskiemu (1780–?), po którym dziedziczył jego syn Jan. Dobra te wtedy liczyły 2500 dziesięcin ziemi ornej i 3000 dziesięcin lasu. Na przełomie XIX i XX wieku kupił Hanutę Tadeusz Wołłowicz. Ostatnim właścicielem majątku, stopniałego o połowę, do około 3000 ha, był jego syn Jerzy (1899–1939).

W wyniku reformy administracyjnej w latach 1565–1566 dobra te weszły w skład województwa wileńskiego Rzeczypospolitej. Po II rozbiorze Polski w 1793 roku miejscowość znalazła się na terenie powiatu wilejskiego (ujezdu) guberni mińskiej, a od 1843 roku – guberni wileńskiej.

W czasach zaborów folwark i majątek w gminie Iża, w powiecie wilejskim, w guberni wileńskiej Imperium Rosyjskiego. W 1905 roku liczyły 33 mieszkańców, 1018 dziesięcin, własność RzewuskiegoГошкевич И.И. Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи, составленный по оффиціальнымъ свѣдѣниямъ, Вильна, 1905, s. 291.Nowaja Topograficzeskaja Karta Zapadnoj Rossii 1:84 000..

W latach 1921–1945 majątek leżał w Polsce, w województwie wileńskimPrzynależność wojewódzka zmieniała się. Wieś leżała w województwie nowogródzkim (1921–1922), w Ziemi Wileńskiej (1922–1926) i w województwie wileńskim (od 1926)., w powiecie wilejskim, w gminie Wojstom.

Miejscowość należała do parafii rzymskokatolickiej w Wojstomiu i prawosławnej w Iży. Podlegała pod Sąd Grodzki w Wilejce i Okręgowy w Wilnie; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Wojstomiu.

W 1931 w 4 domach zamieszkiwało 11 osób.

W 1938 roku miejscowość należała do gromady Jełażyce, gminy WojstomRozporządzenie Wojewody Wileńskiego z dnia 20 września 1938 r. w sprawie zmiany granic gromad, utworzenia nowych gromad i ustalenia ich nazw w powiecie święciańskim (Wileński Dziennik Wojewódzki), 1938, nr 14, s. 437–438..

Nieistniejący pałac Hanuta Tadeusz Ogiński wystawił tu pałac w połowie XVIII wiekuSłownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 552., prawdopodobnie w 1765 roku, zwany Hanuta (również Aniuta). Pałac przetrwał do 1939 roku. Autorstwo projektu przypisuje się m.in. Tomaszowi Żebrowskiemu, Włochowi Abrahamowi Genù, względnie Polakowi Russelowi o nieznanym imieniu.

Był to budynek w stylu późnobarokowym, o jedenastoosiowej elewacji, niemal identycznej od strony podjazdu i ogrodu. Jego fasada była zaakcentowana trzyosiowym centralnym ryzalitem, rozczłonkowanym pionowo sześcioma jońskimi pilastrami. Dwa z nich flankowały główną oś z wejściem, pozostałe dwie pary były po bokach ryzalitu. Część centralna domu była dwukondygnacyjna, a skrzydła – parterowe. Nad ryzalitem był trójkątny fronton. Skrajne osie budynku były zaakcentowane boniowanymi pilastrami. Całość była przykryta czterospadowym, gontowym dachem mansardowym. Przed głównym wejściem był obszerny taras, będący jednocześnie podjazdem.

Wnętrze miało symetryczny układ dwutraktowy, amfiladowy w części środkowej, złożonej z jedynie 6 przestronnych pomieszczeń. Westybul zajmował całą szerokość ryzalitu, w jego rogu łamane schody prowadziły na pierwsze piętro. Na wprost z westybulu było wejście do wielkiej, o wysokości dwóch kondygnacji sali balowej.

Na osi pałacu stała brama wjazdowa o ciekawej architekturze: tworzyły ją dwa podwójne słupy z furtkami dekorowane pilastrami, płycinami i gzymsami.

Po prawej stronie podjazdu stała podłużna stajnia koni wyjazdowych, z mieszkaniami służby, a bliżej pałacu budynek mieszczący kuchnie i spiżarnie. Po lewej stronie paradnego dziedzińca, bliżej sadzawki na Hanutce stał dwukondygnacyjny, kwadratowy lamus przykryty namiotowym dachem gontowym z bardzo dużym okapem.

Park w Hanucie zajmował około 30 ha. Rozciągał się od kolistego gazonu w części ogrodowej i schodził tarasami do rzeczki, okalającej park i pałac od trzech stron. Najstarsza część była regularna, ale największą część parku stanowił praktycznie las modrzewiowy o powierzchni około 15 ha.

W pobliżu Hanuty w czasie I wojny światowej przechodził front, Wołłowicze musieli opuścić majątek. Zakwaterował się tu wtedy sztab niemiecki, który wycofując się w 1918 roku zabrał ze sobą wszystkie znajdujące się tu cenne meble i dzieła sztuki. Od 1921 roku dom stał pusty, niedostatecznie zabezpieczony popadał w ruinę. Przetrzebiono również park. Po 1939 roku został spalony, a cegła została rozebrana przez okoliczną ludność na budowy lub naprawy własnych domówHanuta, [w:] Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 4: Województwo wileńskie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 109–116, ISBN 83-04-04020-4, ISBN 83-04-03701-7 (całość)..

Majątek Hanuta został opisany w 4. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego.

Przypisy

Kategoria:Wsie w rejonie wilejskim Kategoria:Majątki w powiecie wilejskim (II Rzeczpospolita)