Rynek w Hallstatt

Rynek w Hallstatt (niem. Marktplatz) – historyczny plac w centrum Hallstatt, w kraju związkowym Górna Austria. Znajduje się na wąskim pasie terenu pomiędzy brzegiem jeziora Hallstätter See a stromym zboczem Salzbergu. W centrum placu stoi późnobarokowa kolumna Trójcy Świętej, a otaczająca go zabudowa pochodzi głównie z okresu odbudowy miejscowości po pożarze z 1750 roku.

Rynek leży w granicach krajobrazu kulturowego Hallstatt-Dachstein/Salzkammergut, wpisanego w 1997 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Stanowi jeden z głównych elementów historycznego układu urbanistycznego Hallstatt, ukształtowanego przez ograniczoną ilość terenu budowlanego, rozwój górnictwa soli oraz konieczność dostosowania zabudowy do stromego ukształtowania brzegu jeziora.

Układ przestrzenny Rynek ma nieregularny, zbliżony do trójkąta kształt. Od wschodu otwiera się w kierunku Hallstätter See, natomiast od zachodu i północy ograniczają go zwarte szeregi kilkukondygnacyjnych budynków. W stronę północną przechodzi w Górny Rynek (niem. Oberer Marktplatz), prowadzący do Kościoła Chrystusa i dróg biegnących ku wyżej położonym częściom miejscowości.

Obecny kształt placu nie jest rezultatem jednorazowego założenia urbanistycznego. Powstał wskutek nakładania się układów rozwijających się w kolejnych stuleciach. Przed pożarem z 1750 roku dzisiejszy rynek i Górny Rynek tworzyły bardziej jednolitą przestrzeń, której północną pierzeję wyznaczała zabudowa biegnąca po łuku w kształcie litery S.

Układ zabudowy pozostaje związany z przebiegiem potoku Mühlbach, spływającego z doliny Salzbergtal przez skalny wąwóz do centrum Hallstatt. Część jego koryta została poprowadzona kanałami pomiędzy budynkami, a następnie w kierunku jeziora. W przeszłości energia wody była wykorzystywana do napędzania młynów i urządzeń rzemieślniczych.

Historia Rozwój rynku był związany z nadaniem Hallstatt praw targowych w 1311 roku oraz funkcjonowaniem miejscowej administracji salinarnej. W otoczeniu placu znajdowały się budynki mieszkalne, zajazdy, obiekty handlowe i instytucje związane z zarządzaniem osadą oraz wydobyciem i transportem soli.

Przed 1750 rokiem przy południowej stronie rynku znajdowały się szpital salinarny oraz niewielki kościół szpitalny. Świątynia stała w przybliżeniu w miejscu zajmowanym później przez kolumnę Trójcy Świętej. Oba obiekty zostały zniszczone podczas pożaru i nie zostały odbudowane w dotychczasowej formie.

20 września 1750 roku w domu piekarza określanym jako Keferbäckhaus wybuchł pożar, który objął centralną część Hallstatt. Zginęły cztery osoby, a zniszczeniu uległo 35 domów oraz znaczna część zabudowy otaczającej rynek. Straty oszacowano wówczas na ponad 32 tys. guldenów.

Odbudowa po pożarze doprowadziła do przekształcenia pierzei placu oraz rozdzielenia rynku i Górnego Rynku na wyraźniej odrębne przestrzenie. Domy wznoszono na starszych fundamentach, dostosowując ich rzuty do niewielkich działek, pochyłości terenu i istniejących ciągów komunikacyjnych. W zabudowie wykorzystywano konstrukcje murowane i drewniane, a elewacje zwracano w stronę placu i jeziora.

Kolumna Trójcy Świętej Kolumna Trójcy Świętej została wykonana w 1743 roku przez salzburskiego rzeźbiarza Josepha Antona Pfaffingera z marmuru wydobywanego u podnóża Untersbergu. Monument ustawiono w 1744 roku, na sześć lat przed pożarem rynku.

Pomnik ma formę zwężającego się ku górze późnobarokowego obelisku ustawionego na trójkątnym cokole. Jego plan odpowiada trójkątnemu kształtowi placu i nawiązuje symbolicznie do Trójcy Świętej. Na szczycie znajduje się przedstawienie Tronu Łaski, natomiast u podstawy umieszczono figurę Marii. Całość otacza balustrada również oparta na planie trójkąta.

Nie ustalono jednoznacznie, czy kolumna od początku stała dokładnie w obecnym miejscu. Okolica ta należała bowiem do najmocniej zniszczonych podczas pożaru z 1750 roku, a w sąsiedztwie znajdował się wcześniej kościół szpitalny. Dobrze zachowany stan monumentu może wskazywać, że został przeniesiony lub ponownie ustawiony po katastrofie.

Na placu znajduje się również zabytkowa fontanna. Zarówno fontanna, jak i kolumna Trójcy Świętej są objęte ochroną prawną przez austriacki Federalny Urząd Ochrony Zabytków.

Zabudowa Pierzeje rynku tworzą kilkukondygnacyjne domy mieszkalne, dawne zajazdy i budynki handlowe. Charakterystyczne są drewniane galerie, balkony, okiennice oraz strome dachy dostosowane do obfitych opadów śniegu. Część domów została wzniesiona bezpośrednio przy zboczu, inne stoją na umocnionym nabrzeżu lub na fundamentach sięgających strefy brzegowej jeziora.

Do budynków objętych ochroną zabytkową należą m.in.: dawny dom ubogich Sollingera przy Marktplatz 58, wykorzystywany później jako budynek bankowy; Gastheimisches Haus przy Marktplatz 59; Gemeines Markt Rathaus przy Marktplatz 60, pełniący dawniej funkcje związane z samorządem miejscowości.

W północnej części placu znajduje się przejście prowadzące do Górnego Rynku oraz Kościoła Chrystusa. Od strony jeziora rynek jest połączony z nadbrzeżną ulicą Seestraße i pobliską przystanią, z której odpływają statki kursujące po Hallstätter See.

Współczesne użytkowanie Rynek zachował funkcję centralnej przestrzeni publicznej Hallstatt. W jego otoczeniu działają obiekty gastronomiczne, noclegowe i handlowe, natomiast sam plac jest wykorzystywany podczas uroczystości kościelnych i wydarzeń lokalnych.

Przez rynek prowadzi trasa procesji Bożego Ciała, która przy sprzyjającej pogodzie jest kontynuowana na jeziorze. Na placu odbywają się również koncerty miejscowej orkiestry górniczej, wydarzenia folklorystyczne i jarmark bożonarodzeniowy.

Znaczne natężenie ruchu turystycznego sprawia, że rynek należy do najczęściej odwiedzanych miejsc w Hallstatt. Jego użytkowanie jest jednocześnie przedmiotem działań związanych z ochroną zabytkowego układu przestrzennego i zarządzaniem ruchem turystycznym na terenie krajobrazu kulturowego UNESCO.

Przypisy

Kategoria:Hallstatt Kategoria:Ulice i place w Austrii Kategoria:Zabytki Austrii Kategoria:Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Austrii