Großarler Ache, także Großarlbach – rzeka w Austrii, w kraju związkowym Salzburg, prawy dopływ Salzach. Ma 30,69 km długości, a powierzchnia jej zlewni wynosi 237,9 km². Rzeka odwadnia dolinę położoną pomiędzy Ankogelgruppe a Radstädter Tauern.
W dolnym biegu Großarler Ache przepływa przez Liechtensteinklamm, jeden z najgłębszych udostępnionych turystycznie wąwozów kraju związkowego Salzburg. Następnie opuszcza Großarltal i uchodzi do Salzach na pograniczu gmin Sankt Johann im Pongau i Sankt Veit im Pongau.
Przebieg Rzeka rozpoczyna bieg na wysokości około 2100 m n.p.m., na stokach Keeskoglu w grupie Ankogel. Jej źródłowe potoki spływają z wysokogórskiego obszaru położonego na terenie Parku Narodowego Wysokich Taurów. Początkowo ciek płynie w kierunku zachodnim i północno-zachodnim, po czym przyjmuje zasadniczy kierunek północny.
W górnym biegu Großarler Ache przepływa przez zamknięcie doliny powyżej miejscowości Hüttschlag. Następnie płynie przez jej centrum oraz kolejne osady rozciągnięte wzdłuż dna Großarltalu. Na tym odcinku rzece towarzyszy droga krajowa L109 Großarler Landesstraße.
W środkowym biegu rzeka przepływa przez gminę Großarl, przyjmując liczne potoki spływające z bocznych dolin. Poniżej miejscowości dolina stopniowo się zwęża, a Großarler Ache wcina się pomiędzy skalne zbocza oddzielające Großarltal od doliny Salzach.
W dolnym biegu rzeka skręca ku zachodowi i przepływa przez Liechtensteinklamm. Wąwóz ma około 4 km długości, a jego ściany osiągają do około 300 m wysokości. Po opuszczeniu przełomu Großarler Ache przepływa przez krótki odcinek doliny i uchodzi do Salzach na wysokości około 572 m n.p.m..
Zlewnia i dopływy Zlewnia Großarler Ache obejmuje powierzchnię 237,9 km². Od wschodu ograniczają ją grzbiety grupy Ankogel, natomiast od zachodu Radstädter Tauern. Za pośrednictwem Salzach, Innu i Dunaju należy do zlewiska Morza Czarnego.
Do większych dopływów należą: prawostronne: Schöderbach, Kreealmbach, Maurachbach, Karteisbach, Doppelbach, Ellmaubach, Lambach i Eggbach; lewostronne: Hubalmbach, Reitalmbach, Toferer Bach, Bacher Graben, Aigenbach, Unterbergbach i Schiedbach.
Największym dopływem jest prawostronny Ellmaubach, którego zlewnia zajmuje około 29,5 km². Uchodzi on do Großarler Ache w miejscowości Großarl, odprowadzając wody z doliny Ellmautal.
Stosunki wodne Na wodowskazie Großarl, położonym w 11,62 km biegu rzeki, powierzchnia kontrolowanej zlewni wynosi 144,6 km². Średni przepływ wynosi tam 5,18 m³/s, a średni niski przepływ 0,99 m³/s. Systematyczne obserwacje stanów wody rozpoczęto 1 stycznia 1895 roku.
Przepływ rzeki jest kształtowany przez topnienie śniegu w wysokich partiach gór oraz letnie opady. Największe wezbrania występują zwykle późną wiosną i latem. W górskiej zlewni gwałtowne opady mogą powodować szybki wzrost poziomu wody oraz transport znacznych ilości rumowiska.
Według planu stref zagrożenia przepływ stuletni przy wodowskazie Großarl oszacowano na 145 m³/s, a przy ujściu do Salzach na 230 m³/s. Zagrożenia powodziowe zwiększają nanoszenie rumowiska przez boczne potoki oraz możliwość zablokowania światła mostów przez drewno i materiał skalny.
Zagospodarowanie Koryto rzeki zostało na odcinkach przebiegających przez Hüttschlag i Großarl uregulowane oraz wyposażone w budowle przeciwpowodziowe. Ochrona obejmuje m.in. wały, mury, urządzenia retencyjne oraz rozwiązania umożliwiające odwadnianie terenów położonych za umocnieniami.
Wzdłuż znacznej części górnego i środkowego biegu poprowadzono trasę pieszą i rowerową. Rzeka jest również wykorzystywana do wędkarstwa muchowego. Na poszczególnych odcinkach występują m.in. pstrąg potokowy, pstrąg źródlany i lipień pospolity.
Liechtensteinklamm
W dolnym biegu Großarler Ache wyżłobiła głęboki wąwóz Liechtensteinklamm. Około kilometrowy fragment przełomu udostępniono turystycznie w 1876 roku za pomocą pomostów, mostów, tuneli i galerii przymocowanych do ścian skalnych.
Wąwóz został zamknięty po obrywie skalnym w 2017 roku. Po wykonaniu zabezpieczeń, nowych tuneli, galerii i spiralnych schodów ponownie otwarto go w 2020 roku.
Przypisy
Kategoria:Rzeki w Austrii Kategoria:Powiat Sankt Johann im Pongau Kategoria:Dorzecze Innu