Kryspian Adamczyk

Kryspian Ryszard Adamczyk (ur. 28 października 1931 w Skarżysku-Kamiennej, zm. 24 kwietnia 2014 w Dzięgielowie) – polski artysta plastyk, grafik, malarz, rysownik, plakacista, projektant architektury wystawienniczej, wnętrz i grafiki użytkowej, związany z Katowicami, Sosnowcem i Zagłębiem Dąbrowskim. Należał do Grupy „Zagłębie” i Związku Polskich Artystów Plastyków, pełnił funkcje organizacyjne w sosnowieckim środowisku plastycznym, w tym funkcję prezesa Oddziału ZPAP w Sosnowcu.

Tworzył plakaty społeczno-polityczne, grafikę artystyczną, malarstwo olejne, pastele i rysunki. Projektował wystawy, wnętrza, reklamy, elementy oprawy plastycznej miasta, znaki graficzne, tablice pamiątkowe oraz rozwiązania z zakresu architektury wystawienniczej. W jego twórczości powracały motywy architektury, przemysłu, miejskiego pejzażu Sosnowca, wojny, wysiedleń, powrotów i przemian historycznych. Jego dorobek obejmował zarówno realizacje użytkowe i miejskie, jak i prace malarskie oraz rysunkowe prezentowane na wystawach krajowych i zagranicznych.

Życiorys

Młodość i wykształcenie Urodził się 28 października 1931 roku w Skarżysku-Kamiennej. W dzieciństwie poznawał literaturę, malarstwo i architekturę z książek i albumów znajdujących się w domu rodzinnym, a przed wybuchem II wojny światowej zwiedzał m.in. Kraków i Warszawę. W 1938 roku rozpoczął naukę w Publicznej Szkole Powszechnej stopnia III im. Juliusza Słowackiego w Skarżysku-Kamiennej. Podczas okupacji niemieckiej uczestniczył w tajnym nauczaniu i uczęszczał do polskiej szkoły powszechnej nr 2 w Skarżysku-Kamiennej.

Po wojnie kontynuował naukę w Gimnazjum Ogólnokształcącym im. Adama Mickiewicza. W 1949 roku rozpoczął naukę w Państwowym Liceum Technik Plastycznych w Katowicach, które ukończył w 1953 roku. Początkowo przygotowywał się do studiów architektonicznych na Politechnice Warszawskiej, lecz ostatecznie wybrał studia artystyczne w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, w katowickiej filii na Wydziale Grafiki Propagandowej.

Studiował grafikę w pracowni prof. Aleksandra Raka, plakat w pracowni prof. Bogusława Góreckiego oraz malarstwo i rysunek w pracowniach prof. Leona Dołżyckiego i Rafała Pomorskiego. Dyplom uzyskał 24 maja 1959 roku, otrzymując tytuł zawodowy dyplomowanego artysty grafika.

Praca zawodowa Po ukończeniu studiów rozpoczął pracę w katowickim Miastoprojekcie. W latach 1959–1968 pracował w Miastoprojekcie Katowice, a w latach 1970–1973 kierował Samodzielną Pracownią Projektowania Architektury Wystawienniczej. Jako starszy asystent uczestniczył w projektowaniu obiektów użytkowych, m.in. schroniska na Skrzycznem, pawilonów wystawowych Ośrodka Postępu Technicznego w Katowicach, hal sportowo-widowiskowych w Sosnowcu, Jastrzębiu i Opolu oraz Wydziału Elektrycznego Politechniki Częstochowskiej.

W latach 60. i 70. zajmował się projektowaniem wystawienniczym. Od 1964 roku realizował projekty ekspozycji przemysłowych, okolicznościowych i kulturalnych. Do przygotowanych lub współprzygotowanych przez niego ekspozycji należały wystawy prezentowane m.in. w Lipsku, Ostrawie, podczas Targów Poznańskich, wystawy związane z Hutą Katowice, ekspozycja „Sosnowiec jutra budujemy dziś” oraz wystawa „Katowice – moje miasto” w Wojewódzkiej Hali Widowiskowo-Sportowej w Katowicach.

W 1973 roku wygrał konkurs zorganizowany przez władze Sosnowca i Związek Polskich Artystów Plastyków na modernizację sklepów przy ulicach Modrzejowskiej, Warszawskiej i Czerwonego Zagłębia. Projekt dotyczył przebudowy ciągów handlowych w centrum miasta. W 1973 roku powstała również koncepcja przebudowy ulicy Modrzejowskiej w kierunku dworca kolejowego.

Od 2 stycznia 1974 roku pracował w Hucie im. Mariana Buczka w Sosnowcu jako specjalista plastyk. Od 1 lipca 1976 roku działał jako artysta grafik i projektant architektury wystawienniczej oraz wnętrz. Od 1 października 1982 roku pracował w Urzędzie Miejskim w Sosnowcu jako plastyk miejski, a następnie starszy inspektor miejski związany z Wydziałem Kultury i Sztuki oraz komórkami organizacyjnymi odpowiedzialnymi za kulturę, sport i rekreację. W sosnowieckim magistracie pracował do 4 stycznia 2002 roku.

Jako plastyk miejski zajmował się oprawą plastyczną miasta, projektowaniem i opiniowaniem dekoracji okolicznościowych, koordynacją rozwiązań plastycznych w przestrzeni publicznej oraz współpracą przy organizacji wystaw i wydarzeń artystycznych. Uczestniczył w pracach związanych z odrestaurowaniem Pałacu Schoena z przeznaczeniem na Muzeum Miejskie w Sosnowcu, otwarte w 1985 roku. Projektował także pomniki i tablice pamiątkowe, w tym tablicę Jana Wiktora Kiepury przy ul. Majowej 6 w dzielnicy Pogoń. mały|Grób na cmentarzu ewangelicki w Sosnowcu

Działalność w organizacjach artystycznych Adamczyk należał do Związku Polskich Artystów Plastyków oraz Grupy „Zagłębie”. Pełnił funkcję prezesa Oddziału ZPAP w Sosnowcu, był członkiem Sądu Koleżeńskiego oraz Komisji Rewizyjnej struktur ZPAP. Współpracował z Wydawnictwem Artystyczno-Graficznym, Państwową Pracownią Sztuk Plastycznych oraz Związkiem Polskich Artystów Plastyków „Art” przy projektach plakatów, wystaw, wnętrz, reklam i architektury wystawienniczej.

Życie prywatne, śmierć i spuścizna W 1956 roku ożenił się z Haliną Aurelią Hirsz. Po przejściu na emeryturę mieszkał w Pszczynie, gdzie kontynuował twórczość i spisywał wspomnienia. Kopia jego pamiętników i wspomnień znajduje się w Pałacu Schoena – Muzeum w SosnowcuKryspian Adamczyk, Wspomnienia [rękopis/kopia], kopia dostępna do wglądu w Pałacu Schoena – Muzeum w Sosnowcu, sygn. [do uzupełnienia], k./s. [do uzupełnienia], dostęp: [do uzupełnienia]..

Zmarł 24 kwietnia 2014 roku w Dzięgielowie. Został pochowany na cmentarzu ewangelickim przy ul. Smutnej 6 w Sosnowcu. Lokalizacja grobu: sektor B, miejsce 12.

Twórczość

Plakat i grafika użytkowa Adamczyk był związany z Wydawnictwem Artystyczno-Graficznym, dla którego projektował plakaty. Jego prace prezentowano na wystawach plakatu WAG już na początku lat 60. XX wieku. W grafice użytkowej zajmował się przede wszystkim plakatem społeczno-politycznym. Do tej części dorobku należały m.in. plakaty Rady Narodowe w służbie ludzi pracy, I Ogólnopolski Festiwal Sztuk Rosyjskich i Radzieckich oraz 40. rocznica Powstań Śląskich.

W późniejszym dorobku plakatowym i graficznym znalazły się m.in. plakat 90 lat Sosnowca 1902–1992, plakaty wystaw Życie i wiara Żydów i Religie Dalekiego Wschodu oraz znak i plakat przygotowane z okazji 100-lecia Sosnowca. W 2002 roku otrzymał I nagrodę w konkursie na znak i plakat 100-lecia Sosnowca.

Rysunek, pastel i malarstwo Jedną z głównych dziedzin twórczości Adamczyka był rysunek. W pracach rysunkowych łączył motywy architektury i przyrody, budując kompozycje przy użyciu wyrazistych czarnych linii i kontrastów. Do tego nurtu należały m.in. prace Taśmociąg I i Stadion Zimowy w Sosnowcu.

W malarstwie i pastelach podejmował tematykę pejzażową, miejską i przemysłową. Do jego prac malarskich należały m.in. Kołobrzeg i Kopalnia. W późniejszym dorobku obecne były również prace związane z Hutą Katowice, m.in. Stalownia (1977), Huta Katowice. Wielki Piec 1 (1978) oraz Huta Katowice. Widok na stalownię i wielkie piece (1978). Prace te wiązały się z tematyką industrialną Zagłębia Dąbrowskiego i Górnego Śląska.

W dorobku artysty znajdowały się również prace dokumentujące pejzaż miejski Sosnowca, m.in. Wielka modernizacja Sosnowca z 1976 roku oraz Sosnowiec – widok z okna I z 1999 roku.

Tematy historyczne, antywojenne i industrialne Od lat 80. XX wieku w twórczości Adamczyka obecne były cykle odnoszące się do wojny, faszyzmu, przymusowych wędrówek i powrotu do ojczyzny. Do tego obszaru twórczości należała grafika Witaj w domu, eksponowana w Osiedlowej Galerii Sztuki przy ul. Kilińskiego w Sosnowcu z okazji rocznicy wyzwolenia. Z problematyką wojenną i antyfaszystowską wiązały się również cykle Z ziemi obcej do Polski i Przeciw wojnie.

Do nurtu antywojennego należał także rysunek Zagłada z 1987 roku, prezentowany na II Międzynarodowym Triennale Sztuki „Przeciw Wojnie – Majdanek ’88” w Lublinie.

W 2009 roku grafiki Adamczyka wykorzystano jako ilustracje do artykułu Włodzimierza Wójcika o wojnie 1939 roku i okupacji w świetle polskiej literatury.

Wystawiennictwo, wnętrza i przestrzeń publiczna Adamczyk zajmował się projektowaniem architektury wystawienniczej, wystaw przemysłowych, kulturalnych, książkowych i okolicznościowych. Jego projekty obejmowały ekspozycje związane z przemysłem, urbanistyką, kulturą regionu i działalnością instytucji publicznych. Projektował także wnętrza, reklamy, oprawę plastyczną imprez i elementy przestrzeni publicznej.

W Sosnowcu projektował i współprojektował rozwiązania plastyczne dla przestrzeni miejskiej, w tym ciągi handlowe w centrum miasta. Do tego obszaru działalności należała koncepcja wizualna przebudowy ulicy Modrzejowskiej.

Wystawy i plenery Adamczyk brał udział w wystawach plakatu, grafiki, malarstwa i rysunku od początku lat 60. XX wieku. Uczestniczył m.in. w wystawach plakatu WAG w Katowicach z lat 1961, 1962 i 1968, wystawie okręgowej ZPAP w Katowicach, wystawie Polskie Dzieło Plastyczne w XV-lecie PRL w Warszawie, wystawach Grupy „Zagłębie”, Biennale Plakatu w Katowicach, wystawie poplenerowej I Pleneru w Dąbrowie Górniczej, Plenerze Przemysłowym w Rybniku oraz II Ogólnopolskim Plenerze Dąbrowy Górniczej.

Do ważniejszych wystaw z jego udziałem należały także: Polskie Dzieło Plastyczne w Warszawie (1961), I Ogólnopolskie Biennale Plakatu w Katowicach (1965), Wystawa Plakatu X-lecia Wydawnictwa Artystyczno-Graficznego w Katowicach (1966), Wystawa Polskiego Plakatu na 25-lecie PRL w Sofii (1971), wystawy Okręgu Katowickiego ZPAP (1981, 1983), I Międzynarodowe Triennale Sztuki „Przeciw Wojnie” w Lublinie (1985), wystawa malarstwa i grafiki katowickich artystów w Pradze (1986), I Triennale Rysunku im. Tadeusza Kulisiewicza w Kaliszu (1986), Ogólnopolska Wystawa Rysunku w Szczecinie (1986), wystawa malarstwa, grafiki, rysunku i rzeźby Katowickiego Okręgu ZPAP w Katowicach (2001) oraz wystawa dzieł artystów Grupy „Zagłębie” w Sosnowcu (2002).

W 1984 roku jego rysunki pokazano razem z pracami Romana Chruściela w Osiedlowej Galerii Sztuki przy ul. Kilińskiego w Sosnowcu. W 1985 roku uczestniczył w wystawie Grupy „Zagłębie” w Domu Kultury „Metalowiec”, obejmującej 140 prac 28 autorów.

W 1985 roku w Galerii Sztuki Współczesnej BWA w Katowicach odbyła się jego wystawa jubileuszowa. Ekspozycja obejmowała 80 prac, w tym obrazy olejne, pastele i rysunki.

W 1988 roku uczestniczył w plenerze w Doniecku, związanym z rezerwatem Kamienne Mogiły. W 1995 roku uczestniczył w wystawie w Muzeum w Sosnowcu.

Brał udział w plenerach krajowych i zagranicznych, w tym w Ogólnopolskich Plenerach Przemysłowych organizowanych przez Ministerstwo Kultury i Sztuki oraz w Ogólnopolskim Plenerze „Zabytek w pejzażu Podlasia” zorganizowanym przez Biuro Wystaw Artystycznych i Muzeum Miejskie w Białej Podlaskiej. W 2002 roku uczestniczył w „Spotkaniach Plastycznych 2002 – Sosnowiec z bliska i z daleka”.

Po śmierci artysty Muzeum w Sosnowcu przygotowało wystawę retrospektywną Kryspian Adamczyk (1931–2014), obejmującą rysunki, pastele, pejzaże miejskie Sosnowca, obrazy olejne i plakaty. Ekspozycja była czynna od 25 lipca do 31 sierpnia 2014 roku.

Nagrody i odznaczenia Był laureatem nagród w konkursach plastycznych, projektowych i wystawienniczych. W 1961 roku otrzymał nagrodę Wydawnictwa Artystyczno-Graficznego w Warszawie za plakat Rady Narodowe w służbie ludzi pracy. Otrzymał także I nagrodę w ogólnopolskim konkursie na projekt znaku i flagi na Światową Wystawę „Expo Osaka”, III nagrodę w plenerze ogólnopolskim w Dąbrowie Górniczej oraz I nagrodę w konkursie na znak CBWA.