thumb|220px|Jedna z okrągłych formacji skalnych z Hayunithumb|220px|Formacje linearneLinie i koła z Hayuni (hiszp. líneas y ruedas de Hayuni, znane również jako Pallay Orqo) – formacja geologiczna oraz atrakcja turystyczna w Peru, położona w regionie Cuzco, w prowincji Quispicanchi, na terenie dystryktu Quiquijana. Stanowisko znajduje się w Andach Wysokich, na wysokości między 4575 a 4800 m n.p.m., w sąsiedztwie masywu Ausangate.
Miejsce zyskało szerszą rozpoznawalność w przestrzeni publicznej po 2021 roku dzięki materiałom dokumentującym andyjskie szlaki trekkingowe.
Charakterystyka morfologiczna Na strukturę stanowiska składają się dwa wyróżniające się elementy geomorfologiczne: Las ruedas (koła): serie silnie wyeksponowanych, regularnych, niemal kolistych struktur skalnych wtopionych w podłoże i ułożonych liniowo wzdłuż grzbietu zbocza. Z profilu przypominają one tarcze kół lub prehistoryczne dyski. Las líneas (linie): naturalne, wielobarwne pasma odsłoniętych warstw osadowych, które na skutek fałdowań i erozji tworzą na sąsiednich zboczach geometryczne, faliste wzory, upodabniające krajobraz do formacji typu Vinicunca (Tęczowa Góra).
Geneza geologiczna W ujęciu geologicznym obiekty te stanowią przykład konkrecji – struktur powstałych w wyniku stopniowego osadzania się i cementowania minerałów wokół jądra krystalizacji w obrębie luźnych skał osadowych miliony lat temu. W procesie orogenezy andyjskiej pierwotne poziome warstwy uległy wypiętrzeniu, sfałdowaniu i pionizacji. Długotrwała erozja wiatrowa i wodna (wietrzenie selektywne) usunęła miększy materiał skalny otaczający formacje, eksponując twardsze, kuliste i dyskowate formy mineralne na powierzchni zbocza.
Podobne zjawiska geologiczne o charakterze wielkich konkrecji występują m.in. w Kazachstanie (Dolina Torysh) oraz w Nowej Zelandii (głazy Moeraki).
Turystyka thumb|320px|left|Koła z Hayuni Stanowisko Hayuni oddalone jest o około 92 km na południowy wschód od miasta Cusco. Ze względu na ekstremalne warunki wysokogórskie oraz ryzyko lawin błotnych w porze deszczowej, ruch turystyczny odbywa się głównie w porze suchej (od kwietnia do października). Ruch komercyjny obsługiwany jest we współpracy z lokalną społecznością rdzennych mieszkańców (Comunidad Campesina de Hayuni).
Zobacz też konkrecja wietrzenie
Przypisy
Linki zewnętrzne Dokumentacja wideo z rejonu Hayuni w serwisie YouTube
Kategoria:Geoturystyka Kategoria:Formacje skalne Kategoria:Turystyka w Peru