AN/MPQ-65

thumb|Stacja radiolokacyjna AN/MPQ-65 należąca do Japońskich Powietrznych Sił Samoobrony

AN/MPQ-65 – amerykańska mobilna, wielofunkcyjna stacja radiolokacyjna kierowania ogniem (ang. fire-control radar), stanowiąca jeden z podstawowych elementów zestawu przeciwlotniczego i przeciwrakietowego MIM-104 Patriot. AN/MPQ-65 pracuje w paśmie C i wykorzystuje (PESA, ang. passive electronically scanned array). Jest radarem sektorowym – obserwuje przestrzeń w sektorze o szerokości 120° w azymucie.

Stacja łączy funkcje przeszukiwania przestrzeni, wykrywania, klasyfikowania i śledzenia celów z funkcjami niezbędnymi do kierowania uzbrojeniem. Może prowadzić śledzenie celów aerodynamicznych i balistycznych, śledzić własne pociski oraz uczestniczyć w procesie ich naprowadzania. Takie połączenie kilku funkcji radiolokacyjnych w jednej stacji jest charakterystyczną cechą architektury systemu Patriot.

thumb|AN/MPQ-65 podczas ćwiczeń Max Thunder 2016 w bazie lotniczej Kunsan w Korei Południowej

Konstrukcja i działanie thumb|AN/MPQ-65 od strony tylnej. Stacja radiolokacyjna jest zabudowana na naczepie transportowej

Głównym elementem AN/MPQ-65 jest pasywna antena ze skanowaniem fazowym PESA. W polskiej literaturze naukowo-technicznej dla tego rodzaju układów stosowane są terminy szyk fazowany oraz elektroniczne sterowanie wiązką (ang. electronic beam steering). Zmiana kierunku wiązki odbywa się elektronicznie, bez konieczności mechanicznego obracania anteny. Umożliwia to szybkie przełączanie radaru pomiędzy przeszukiwaniem kolejnych części sektora i śledzeniem wykrytych obiektów.

AN/MPQ-65 obserwuje sektor o szerokości 120° w azymucie. W jego obrębie radar może wyszukiwać, klasyfikować i śledzić obiekty. Nieruchomy podczas pracy szyk antenowy umożliwia ciągłe przydzielanie czasu pracy anteny poszczególnym zadaniom bez cyklicznego tracenia śledzonych obiektów wskutek mechanicznego obrotu anteny.

W skład stacji wchodzi również system identyfikacji „swój–obcy” (IFF, ang. Identification Friend or Foe). Termin „system identyfikacji swój–obcy” jest stosowany w polskiej literaturze naukowej i branżowej dotyczącej wojskowych systemów identyfikacji. Zestawy IFF przeznaczone do radarów AN/MPQ-65 systemów zamówionych przez Polskę dostarczyła spółka PIT-Radwar.

thumb|AN/MPQ-65 podczas działań 1-1 Air Defense Artillery na Kadena Air Base w 2025 roku; obok stacji widoczny jest zespół zasilający

Do zadań stacji należą przede wszystkim wykrywanie i śledzenie celów, określanie ich położenia, klasyfikacja i rozróżnianie celów (ang. target discrimination), śledzenie własnych pocisków oraz wymiana danych niezbędnych do prowadzenia ognia.

Naprowadzanie TVM W przypadku pocisków wcześniejszych generacji systemu Patriot, w szczególności rodziny PAC-2 i GEM-T, AN/MPQ-65 może uczestniczyć w naprowadzaniu metodą śledzenia przez pocisk (TVM, ang. track-via-missile). Radar naziemny śledzi i oświetla cel, natomiast odbiornik radiolokacyjny w pocisku odbiera sygnał odbity od celu i przesyła uzyskane dane łączem radiowym do naziemnego systemu kierowania ogniem. Na ich podstawie wypracowywane są komendy kierowania przekazywane następnie do pocisku.

Metoda TVM różni się od klasycznego półaktywnego naprowadzania radiolokacyjnego, ponieważ dane odebrane przez pocisk są dodatkowo przesyłane do naziemnego systemu kierowania ogniem w celu ich przetworzenia i wypracowania komend sterujących. Pociski PAC-3 wykorzystują natomiast własne aktywne radiolokacyjne głowice naprowadzające.

Historia AN/MPQ-65 opracowano jako rozwinięcie AN/MPQ-53 w związku z kolejnymi etapami modernizacji systemu Patriot i wprowadzaniem konfiguracji PAC-3. Zmiany objęły zarówno sprzęt, jak i oprogramowanie radaru, zwiększając jego możliwości w zakresie wykrywania, identyfikacji i śledzenia celów, w szczególności zagrożeń balistycznych. AN/MPQ-65 osiągnął wstępną gotowość operacyjną w 2003 roku i stopniowo zastępował starsze AN/MPQ-53.

Jednocześnie zachowano podstawową architekturę stacji poprzedniej generacji – nieruchomą podczas pracy antenę ścianową i sektorowy sposób obserwacji. Szyk antenowy może zostać przed rozpoczęciem pracy skierowany w stronę przewidywanego głównego kierunku zagrożenia, lecz podczas pracy nie wykonuje mechanicznego obrotu.

Kolejnym etapem modernizacji był AN/MPQ-65A, wprowadzany w ramach pakietu Post-Deployment Build 8 (PDB-8). Modernizacja rozpoczęta w jednostkach United States Army w 2017 roku polegała przede wszystkim na przejściu od wcześniejszego analogowego przetwarzania sygnałów do przetwarzania cyfrowego. W ramach przebudowy wymieniono znaczną część starszych zespołów elektronicznych i zastosowano cyfrowy procesor radaru (RDP, ang. Radar Digital Processor).

Według US Army modernizacja zwiększyła zasięg stacji o około 30%, przyspieszyła przetwarzanie danych, poprawiła niezawodność oraz zwiększyła odporność systemu na oddziaływanie elektroniczne. AN/MPQ-65A pozostał jednak radarem z sektorowym polem obserwacji, dlatego modernizacja nie usuwała podstawowego ograniczenia geometrycznego rodziny AN/MPQ-53/65.

thumb|Pełnowymiarowy model prototypowego radaru AESA wykorzystującego azotek galu (GaN), zaprezentowany przez Raytheona na ILA Berlin Air Show w 2016 roku

thumb|LTAMDS – dookólny radar wybrany przez US Army na następcę rodziny AN/MPQ-65/65A

Ostatecznie US Army zdecydowały się na nowy radar LTAMDS (ang. Lower Tier Air and Missile Defense Sensor), przeznaczony do zastąpienia rodziny AN/MPQ-65/65A i zapewnienia dookólnego pokrycia radiolokacyjnego.

Polska AN/MPQ-65 został wybrany jako stacja radiolokacyjna kierowania ogniem dla pierwszej fazy polskiego programu obrony powietrznej średniego zasięgu Wisła. Umowę na dwie baterie Patriot Configuration 3+ ze Zintegrowanym Systemem Dowodzenia Obroną Przeciwlotniczą i Przeciwrakietową IBCS (ang. Integrated Air and Missile Defense Battle Command System) podpisano 28 marca 2018 roku. Zamówienie obejmowało cztery radary AN/MPQ-65, cztery stanowiska kierowania walką ECS (ang. Engagement Control Station), 16 wyrzutni M903 i 208 pocisków PAC-3 MSE.

Pierwsze radary AN/MPQ-65 dotarły do Polski w 2022 roku. We wrześniu tego roku na poligonie w Toruniu rozpoczęto procedurę integracji i sprawdzenia systemu SICO (ang. System Integration Checkout). Obejmowała ona m.in. radary AN/MPQ-65, elektrownie polowe EPP (ang. Electric Power Plant), kabiny stanowiska kierowania walką i jednostki interfejsu radaru ECS/RIU (ang. Engagement Control Station/Radar Interface Unit), wyrzutnie M903A2 i pociski PAC-3 MSE.

18 grudnia 2025 roku 37 Dywizjon Rakietowy Obrony Powietrznej 3 Warszawskiej Brygady Rakietowej Obrony Powietrznej, wykorzystujący system Wisła, osiągnął pełną gotowość operacyjną (FOC, ang. Full Operational Capability). Według Ministerstwa Obrony Narodowej zakończyło to proces wdrażania pierwszej fazy programu Wisła.

W drugiej fazie programu Wisła zamiast kolejnych AN/MPQ-65 Polska zamówiła radary LTAMDS, które mają zapewnić obserwację dookólną i współpracę z systemem IBCS.

Zobacz też MIM-104 Patriot Patriot PAC-3 AN/MPQ-53 IBCS

Przypisy

Zobacz też

Kategoria:Amerykańskie radary wojskowe