Stowarzyszenie Alternatywny Cypel – stowarzyszenie działające w Helu, zajmujące się kulturą, edukacją i działalnością społeczną oraz popularyzacją historii i dziedzictwa Helu i regionu. Organizacja została założona w 2011 roku.
Historia i działalność
Stowarzyszenie Alternatywny Cypel powstało w 2011 roku w Helu. Zostało utworzone przez grupę osób związanych z miastem i zainteresowanych jego historią, kulturą, przyrodą oraz życiem społecznym.
Od momentu rejestracji stowarzyszeniem kierują Paweł Bloch, pełniący funkcję prezesa, oraz Anna Bloch, która jest wiceprezesem. Oboje pozostają na tych stanowiskach od 12 października 2011 roku.
Działalność organizacji obejmuje inicjatywy związane z lokalną historią i dziedzictwem, kulturą, edukacją oraz turystyką. Stowarzyszenie podejmuje również działania dotyczące ochrony środowiska, sportu i aktywizacji lokalnej społeczności.
Jednym z obszarów działalności stowarzyszenia jest zagospodarowanie i popularyzacja dziedzictwa militarnego Helskiego Cypla. Organizacja przygotowała w tym miejscu ekspozycje dotyczące historii XX wieku oraz środowiska morskiego, a także prowadziła działania związane z udostępnianiem obiektów fortyfikacyjnych zwiedzającym.
Stowarzyszenie organizuje również wydarzenia edukacyjne, kulturalne i turystyczne, w tym Marsz na Orientację SZPERK, a także zajęcia i warsztaty związane z historią, przyrodą oraz dziedzictwem regionu.
Upamiętnienie prof. Kazimierza Demela
Z inicjatywy Stowarzyszenia Alternatywny Cypel w 2025 roku podjęto działania zmierzające do upamiętnienia prof. Kazimierza Demela, zoologa, hydrobiologa i pioniera polskich badań nad Bałtykiem. Stowarzyszenie skierowało w tej sprawie wniosek do Rady Miasta Helu, a jego prezes Paweł Bloch przedstawiał radnym argumenty dotyczące znaczenia dorobku naukowego Demela dla Helu i polskich badań morskich.
24 września 2025 roku Rada Miasta Helu podjęła uchwałę nr XV/90/25, nadając drodze wewnętrznej prowadzącej w kierunku cypla nazwę prof. Kazimierza Demela.
Wybrane inicjatywy
Makabra XX wieku
Jednym z projektów Stowarzyszenia Alternatywny Cypel jest Makabra XX wieku – ekspozycja historyczno-artystyczna zlokalizowana w schronie 13. Baterii Artylerii Stałej na Helu. Wystawa poświęcona jest tematyce wojennej i militarnej, a jej forma ma wyraźne przesłanie antywojenne.
Ekspozycja została otwarta w 2014 roku. W kolejnych latach projekt był rozwijany i wzbogacany o nowe elementy aranżacji. Wystawa stała się jednym z głównych projektów stowarzyszenia związanych z wykorzystaniem historycznych obiektów militarnych do celów kulturalnych i edukacyjnych.
Morski Warsztat
W 2026 roku Stowarzyszenie Alternatywny Cypel otworzyło w porcie w Helu Morski Warsztat – pracownię edukacji i rozwoju. Siedziba Morskiego Warsztatu mieści się przy ul. prof. Kazimierza Demela 20. Oficjalne otwarcie odbyło się 20 czerwca 2026 roku.
Morski Warsztat prowadzi program edukacyjny dotyczący morza, wybrzeża i historii Półwyspu Helskiego. W jego ofercie znajdują się między innymi warsztaty, spotkania i wykłady dotyczące oceanografii, biologii morza i Morza Bałtyckiego, a także spacery historyczne z przewodnikiem. Zajęcia są kierowane między innymi do uczniów i grup kolonijnych, a także do osób dorosłych.
Morskie Tajemnice
Morskie Tajemnice to projekt poświęcony morskiemu dziedzictwu Helu i regionu. Ekspozycja dotyczy tematyki związanej z morzem, rybołówstwem, pracą na morzu oraz ochroną środowiska morskiego.
Ekspozycja mieści się w historycznym obiekcie militarnym z lat 30. XX wieku, we wnętrzach stanowiska ogniowego im. Heliodora Laskowskiego w Helu. Projekt działa od 2015 roku i wykorzystuje zachowane wnętrza dawnej fortyfikacji.
Park Nadmorski
Park Nadmorski to autorska nazwa nadana przez Stowarzyszenie Alternatywny Cypel miejscu, w którym znajdują się pozostałości kutra rybackiego WŁA-55 w Helu. Wokół wraku utworzono przestrzeń wystawowo-edukacyjną związaną z historią jednostki i rybołówstwem.
W 2026 roku miejsce zostało wyłączone ze zwiedzania w związku z prowadzoną modernizacją. W czerwcu na terenie Parku Nadmorskiego ustawiono kuter rybacki Anja, ważący 18 ton.
SZPERK
Coroczny Marsz na Orientację (InO), łączący rywalizację terenową z poznawaniem przyrody, historii i zabytków militarnych Półwyspu Helskiego. Uczestnicy, startujący w zespołach, pokonują trasy o różnej długości i trudności, odnajdując punkty kontrolne i wykonując przygotowane zadania.
Wydarzenie organizowane jest od 2012 roku. W kolejnych edycjach uczestniczyły dziesiątki zespołów. W 2013 roku w drugiej edycji marszu wystartowało 30 drużyn, liczących łącznie 130 osób. W VI edycji wzięły udział 32 drużyny i 86 uczestników. W 2025 roku organizatorzy ustalili limit 50 drużyn, który został niemal w całości wyczerpany w ciągu tygodnia od rozpoczęcia zapisów. W 2026 roku wszystkie dostępne miejsca na poszczególnych trasach zostały zapełnione.
SZPERK ma charakter ogólnodostępnej imprezy turystyczno-sportowej, a jego uczestnicy przyjeżdżają również spoza regionu. Wśród drużyn startujących w kolejnych edycjach znajdowały się m.in. zespoły z Radomia, Lublina, Bydgoszczy i Dziwnowa. Wydarzenie było opisywane przez lokalne i branżowe media oraz publikacje poświęcone turystyce i imprezom na orientację.
Cypel Hostel
W 2017 roku stowarzyszenie uruchomiło Cypel Hostel przy ul. Kuracyjnej 26 w Helu. Powstał on w wydzierżawionym od miasta budynku powojskowym i miał łączyć funkcję bazy noclegowej z miejscem działań kulturalnych, warsztatów i spotkań. Projekt był częściowo finansowany poprzez zbiórkę crowdfundingową, w ramach której zebrano 57 345 zł przy zakładanym celu 55 555 zł.
Wokół hostelu znajdował się ogród wykorzystywany jako przestrzeń rekreacyjna i miejsce organizacji wydarzeń. Znajdowało się tam również pole namiotowe, a w ogrodzie odbywały się koncerty i inne wydarzenia kulturalne.
Obiekt był wykorzystywany również jako baza noclegowa dla uczestników organizowanego przez stowarzyszenie Marszu na Orientację SZPERK.
Cypel Hostel jest obecnie zamknięty.
Wybrane wydarzenia i akcje
Dzień Ziemi
Stowarzyszenie Alternatywny Cypel angażowało się również w organizację obchodów Dnia Ziemi w Helu. W 2014 roku przygotowano wydarzenie obejmujące wspólny spacer, ognisko, ekologiczną grę terenową, konkurs malowania kredą oraz sprzątanie plaży od strony Zatoki Puckiej. W akcji mogli uczestniczyć zarówno dorośli, jak i dzieci.
W 2021 roku Alternatywny Cypel współorganizował Dzień Ziemi w Helu wraz ze Stacją Morską im. Profesora Krzysztofa Skóry Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego, Grupą LOTOS oraz Fundacją Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego.
Dzień Ziemi jest również wymieniany wśród wydarzeń organizowanych w ramach projektu Morskie Tajemnice, obok między innymi Rodzinnego Festynu Morskiego i Nocy Muzeów.
Posprzątaj Swój Cypel
Stowarzyszenie organizowało również akcję ekologiczną Posprzątaj Swój Cypel, której celem było usuwanie śmieci z helskich plaż i terenów leśnych. W październiku 2015 roku odbyła się już czwarta edycja wydarzenia. Uczestnicy otrzymywali worki i rękawiczki, a za zebrane odpady mogli otrzymać wegetariańskie jedzenie. Podczas wydarzenia prezentowano również filmy o tematyce związanej ze środowiskiem. W ciągu kilku godzin zebrano około tonę śmieci.
Inicjatywa była kontynuowana także w kolejnych latach. W 2016 roku Stowarzyszenie Alternatywny Cypel wraz z Błękitnym Patrolem WWF uczestniczyło we wspólnym sprzątaniu plaży.
Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy
Stowarzyszenie Alternatywny Cypel organizowało również helski sztab Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Podczas 25. Finału WOŚP w styczniu 2017 roku przygotowano całodniowy program obejmujący między innymi sklepik i loterię z fantami, licytacje, konkurencje sportowe, pokazy artystyczne, pozorację akcji ratunkowej przygotowaną przez Ochotniczą Straż Pożarną oraz koncerty i występy artystyczne. W organizację wydarzenia zaangażowanych było 20 wolontariuszy oraz lokalne instytucje i organizacje.
W Helu zebrano wówczas 14 045,39 zł. Za organizację przedsięwzięcia odpowiadało Stowarzyszenie Alternatywny Cypel, a funkcję szefa sztabu pełnił Paweł Bloch.
Stowarzyszenie było również zaangażowane w organizację helskiego Finału WOŚP w 2016 roku. W programie znalazły się między innymi pokazy ratownictwa, zawody sportowe, licytacje, warsztaty, koncerty oraz „Światełko do nieba”. Zebrano wówczas ponad 9120 zł, ustanawiając lokalny rekord.
Nagrody i wyróżnienia
Bursztynowa Koga – w 2020 roku Stowarzyszenie Alternatywny Cypel otrzymało jedną z głównych nagród konkursu za rok 2019. Nagrodę przyznano za działania edukacyjne i kulturalne, w tym organizację wystaw Makabra XX wieku i Morskie Tajemnice oraz inicjatywę i uruchomienie Cypel Hostelu.
Uroczysta gala XI edycji konkursu odbyła się 27 lutego 2020 roku w Kosakowskim Centrum Kultury w Pierwoszynie. W konkursie nagrodzono i wyróżniono łącznie 20 organizacji pozarządowych z powiatu puckiego.
Bursztynowy Mieczyk im. Macieja Płażyńskiego – w 2025 roku Stowarzyszenie Alternatywny Cypel otrzymało nagrodę w kategorii „Edukacja”. Gala 31. edycji konkursu odbyła się 11 grudnia 2025 roku w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku.
W 31. edycji konkursu nominowano 103 organizacje. Stowarzyszenie Alternatywny Cypel otrzymało nagrodę główną.
Film prezentujący działalność Stowarzyszenia Alternatywny Cypel, zrealizowany przez Ekipę Bursztynowego Mieczyka
Przypisy
Linki zewnętrzne
Stowarzyszenie Alternatywny Cypel – strona internetowa SZPERK – strona projektu Morskie Tajemnice – strona projektu