thumb|250px|Jajko z diamentową kratką Jajko z diamentową kratką (ros. Алмазная сетка) – jajo Fabergé wykonane w pracowni jubilera Petera Carla Fabergé pod kierownictwem złotnika na zamówienie rosyjskiego cara Aleksandra III. Stanowiło prezent wielkanocny dla żony cara, Marii Fiodorowny, podarowany jej w 1892 roku.

Jajo jest własnością Dorothy McFerrin i jest eksponowane w Muzeum Nauk Przyrodniczych w Houston.

Wygląd thumb|Słonik wraz z kluczykiem do nakręcania Jajko ma 10,8 cm wysokości. Wykonano je z jasnego półszlachetnego , będącego odmianą serpentynyw niektórych publikacjach o Fabergé kamień ten jest identyfikowany jako bladozielony jadeit z domieszką żółtych i białych barw. Powierzchnię oplata prześwitująca siatka z diamentów w szlifie rozetowym w złotych oprawkach. Na jego szczycie osadzony jest duży diament. Pierwotnie jajko spoczywało na plecach trzech srebrnych puttów, siedzących na trawiastym kopcu z różami na okrągłej podstawie z bowenitu. Podstawa ta została opisana w katalogu aukcyjnym Sotheby’s z 5 grudnia 1960 roku jako posiadająca angielski znak importowy z 1908 roku. Z tego też powodu została oddzielona od jajka przez z salonu jubilerskiego w przekonaniu, że stanowi ona późniejszy dodatek. Od tego czasu pozostaje zaginiona. Jednak historycy sztuki Fabergé, Lynette Proler i Valentin Skurlov w książce Fabergé Imperial Easter Eggs sugerują, że była ona oryginalna.

Wnętrze jajka wyłożone zostało białym satynowym materiałem. W środku znajdowała się figurka słonia oraz kluczyk do jej nakręcania. Figurkę wykonano z kości słoniowej, a na jej grzbiecie umieszczono małą złotą wieżę; częściowo emaliowaną i ozdobioną diamentami o szlifie rozetowym. Natomiast boki słonia zdobią dwa złote krzyże, wysadzane pięcioma kamieniami szlachetnymi każdy. Podobnie jak czoło, które zawiera ten sam rodzaj kamienia. Kły, trąba oraz uprząż ozdobiono drobnymi diamentami o szlifie rozetowym, a na jego głowie umieszczono czarnoskórego kornaka. Pod prawym krzyżem znajduje się otwór na kluczyk, który po nakręceniu mechanizmu sprawia, że słoń się porusza.

Miniaturka słonia była pierwszym automatem wyprodukowanym w warsztacie Fabergé. Kolejny wykonano osiem lat później i umieszczono w Jajku w kształcie szyszki pinii z 1900 roku, wykonanym dla Barbary Kelch. Łącznie powstało sześć jajek zawierających mechaniczne figurki, pozostałe z nich to: (1906), (1908), (1911) i (1914).

Motyw słonia był kilkukrotnie wykorzystywany przez Fabergé w cesarskich jajkach wielkanocnych i przypisywano mu szczególne znaczenie, gdyż Maria przed ślubem z Aleksandrem była duńską księżniczką Dagmarą. Słoń pojawia się w herbie duńskiej rodziny królewskiej oraz w Orderze Słonia najwyższym i najstarszym odznaczeniu Królestwa Danii.

Historia thumb|Jajko wraz z oryginalną podstawką. Fotografię wykonano podczas wystawy dobroczynnej w Petersburgu (1902) Jajko zostało wręczone carycowej 5 kwietnia 1892 roku, a następnie umieszczone w , gdzie pozostało do rewolucji 1917 roku, po czym zostało przeniesione wraz z pozostałymi carskimi jajami do zbrojowni kremlowskiej. W 1922 roku przekazano je Radzie Komisarzy Ludowych, a około 1927 roku sprzedano Michelowi Normanowi z Australian Pearl Company. Następnie zostało zakupione przez Emanuela Snowmana z londyńskiego salonu jubilerskiego , od którego odkupił je w październiku 1929 roku niejaki pan T.B. Kitson. Po jego śmierci jajko zostało zlicytowane przez dom aukcyjny Sotheby's w grudniu 1962 roku za 2400 funtów. Kupi je pełnomocnik nabywcy o nazwisku Drager. W latach 1962–1983 jajko znajdowało się w prywatnych kolekcjach w Wielkiej Brytanii. W 1985 roku trafiło do kolekcjonera z USA.

11 kwietnia 2003 roku dom aukcyjny Christie’s wystawił je na sprzedaż, jednak wówczas transakcja nie doszła do skutku, gdyż cena nie osiągnęła minimum wynoszącego 3 miliony dolarów, a jedynie 1,3 miliona.

Ostatecznie w 2012 roku zostało zakupione przez amerykańskich kolekcjonerów Artiego i Dorothy McFerrinów z Teksasu, którzy w ramach długoterminowego wypożyczenia przekazali je do Muzeum Nauk Przyrodniczych w Houston.

Zaginiona niespodzianka

Zawartość jajka w postaci małego mechanicznego słonia przez dekady uchodziła za zaginioną. Prawdopodobnie opuściła Rosję razem z jajkiem i jeszcze jako komplet została sprzedana przez galerię Wartski. Choć samo jajko krążyło po prywatnych kolekcjach, jego zawartość zaginęła.

W 2015 roku główna kuratorka zbiorów brytyjskiej rodziny królewskiej, Caroline de Guitaut, przygotowywała nową dokumentację i katalogowała eksponaty znajdujące się w posiadaniu monarchii. Przeglądając miniaturowe figurki zwróciła uwagę na niewielkiego, wykonanego z kości słoniowej i złota słonia ozdobionego kamieniami szlachetnymi. Kształt i opis przedmiotu wydały jej się znajome, gdyż skojarzyła je z archiwalnymi opisami zaginionych dzieł Fabergé. Analiza wykonana przez ekspertów wykazała, że figurka pasuje do zaginionej niespodzianki z Jajka z diamentową kratką, która w carskich archiwach była wzmiankowana jako „mechaniczny słoń z wieżą na grzbiecie”. Ostatecznym potwierdzeniem były sygnatury oraz znaki Fabergé, które konserwatorzy odkryli po demontażu elementów wieżyczki.

Dzięki historycznym rejestrom i rachunkom zakupowym zachowanym w brytyjskich archiwach królewskich okazało się, że król Jerzy V zakupił ją na rynku dzieł sztuki w Londynie w 1935 roku jako ozdobną, miniaturową figurkę, nie mając jednak świadomości, że jest to dzieło firmowane przez Fabergé i stanowi część carskiego jajka.

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Jaja Fabergé