Z-9 – zbiornikowiec wodny projektu ZW2, służący w Marynarce Wojennej. Wszedł do służby 15 maja 1971 roku, a wycofano go 31 marca 2006 roku. Przeznaczony był do transportu i wydawania wody słodkiej (pitnej) oraz destylowanej na inne jednostki. Jego bliźniacze jednostki to zbiornikowce paliwowe Z-3 i Z-8. Jednostka była nazywana „Woziwodą”, a jej nieoficjalna nazwa to „Ślimak”.

Geneza i budowa Po II wojnie światowej w skład Marynarki Wojennej weszły cztery zbiornikowce. Nazwano je: Z-1, Z-2, Z-3 i Z-4. Trzy pierwsze były dawnymi krypami minowymi Marynarki Wojennej II RP, które podczas wojny Niemcy przebudowali na zbiornikowce, czwarty zaś był redowym zbiornikowcem. Jednostki te zabezpieczyły potrzeby MW na lata 50. XX wieku, lecz w dalszej perspektywie potrzebna była wymiana ich na nowe okręty. W roku 1961 podniesiono banderę na trzech nowych jednostkach projektu 500 – Z-5, Z-6 i Z-7. Wiązało się to z wycofywaniem starszych okrętów, co uczyniono w latach 60. i 70. XX wieku. Pod koniec lat 60. zauważono potrzebę budowy nowych większych zbiornikowców paliwowych oraz zbiornikowca wodnego, gdyż zapasy wody i paliwa decydowały o autonomiczności okrętu. Projekt bliźniaczych okrętów wykonało Biuro Projektów i Studiów Taboru Rzecznego (późniejsze Centrum Badawczo-Projektowe Żeglugi Śródlądowej NAVICENTRUM) we Wrocławiu. Główny udział w projektowaniu zbiornikowca mieli inżynierowie J. Bilski i K. Miklaszewski. Projekt zbiornikowca wodnego oznaczono numerem ZW2.

Budowę wszystkich trzech jednostek (2 paliwowych i 1 wodnej) powierzono Wrocławskiej Stoczni Rzecznej, lecz Z-9 został jeszcze doposażony w Stoczni „Wisła” w Gdańsku-Stogach. Z-9 został wodowany 1 sierpnia 1970 roku. Wszedł on do służby 15 maja 1971 roku. Dane taktyczno-techniczne Kadłub i wymiary Kadłub zbiornikowca Z-9 został wykonany ze stali, był przystosowany do pływania po pokruszonym lodzie i prezentował typowy dla zbiornikowców układ z podwyższonym dziobem, niskim śródokręciem oraz nadbudówką na rufie. W dziobówce mieściły się: pomieszczenia techniczne, gospodarcze, dziobowa siłownia pomocnicza oraz awaryjny zespół prądotwórczy. Pokład dziobówki mieścił armatę ZU-23-2M Wróbel oraz urządzenia cumowniczo-kotwiczne. Na śródokręciu znajdowały się zbiorniki wody pitnej ze stali nierdzewnej oraz łódź ratowniczo-robocza, natomiast nad nimi biegł pomost komunikacyjny. Przy wyporności pełnej wysokość wolnej burty na śródokręciu wynosiła zaledwie 43 cm. Na rufie umieszczono jednokondygnacyjną nadbudowę z dwukondygnacyjną nadbudówką. W nadbudowie znajdowały się: kajuty załogi, mesa, kambuz, magazyny prowiantu, sanitariat oraz szyb maszynowy. Tylną część nadbudowy zajmowały: wciągarki oraz bębny z wężem pływającym, wydawanym i wybieranym przez otwór w pawęży rufowej. Wszystkie wymienione pomieszczenia przykrywał pokład rufówki. Na owym pokładzie znajdowała się rufowa armata ZU-23-2M Wróbel. W nadbudówce, na pierwszej kondygnacji znajdował się m.in. kajuty oficerskie, ambulatorium i szyb maszynowy, a na drugiej główne stanowisko dowodzenia (GSD), kabina radio i kabina nawigacyjna.

Wymiary Z-9 były bardzo podobne do tych ze zbiornikowców paliwowych proj. B199Tak podaje źródło . Według autorów książki Marynarka Wojenna RP 1994 (T. Grzesikowskiego i J. Malinowskiego), podawanej w źródle wyporność, załoga, zanurzenie, uzbrojenie Z-9 były inne niż na okrętach proj. B199.. Wyporność standardowa Z-9 wynosiła 1196 ton, normalna – 1211 ton, natomiast pełna 1225 ton. Długość całkowita okrętu wynosiła 57,87 metra, a między pionami 53,95 metra. Szerokość całkowita to 9,3 metra, a konstrukcyjna 9 metrów. Zanurzenie wynosiło 3,32 metra, natomiast wysokość boczna 3,75 metra.

Napęd i osiągi Napęd główny zbiornikowca stanowił jeden NRD-owski silnik wysokoprężny nawrotny SKL Magdeburg 6NVD48.AU. Jego moc maksymalna przy 387 obr./min wynosiła 957 KM (704 kW), moc nominalna przy 375 obr./min to 870 KM (640 kW). Napędzał on jedną czteroskrzydłową śrubę o stałym skoku. Z-9 miał jeden ster wypornościowy. Prędkość maksymalna wynosiła 11,2 węzła. Zasięg pływania jednostki to 1230 Mm, a autonomiczność wynosiła 10 dób. Zapasy okrętu to: 18 ton paliwa, 0,9 tony oleju, 5,3 tony wody pitnej oraz 0,9 tony żywności.

Energię elektryczną na Z-89 zapewniały dwa agregaty prądotwórcze S324-MEZ-EL o mocy 30,6 kW (41,6 KM) każdy. Składają się one z silnika Diesla oraz prądnicy.

Z-9 mógł przewieść w swoich zbiornikach 651 m3 wody słodkiej. Oprócz wody ładunek zbiornikowca stanowiło też 107 m3 żywności – 90 m3 w ładowni, a 17 m3 w chłodni prowiantowej.

Uzbrojenie i wyposażenie Uzbrojenie Od początku służby do przełomu lat 80. i 90. XX wieku jedyne uzbrojenie Z-9 stanowiły dwie przestarzałe podwójne armaty przeciwlotnicze 2M-3M kalibru 25 mm produkcji radzieckiej. Wtedy to zdecydowano o wymianie owych armat, zaprojektowanych jeszcze w latach 50. na nowsze uzbrojenie polskiej produkcji, a mianowicie dwa podwójne zestawy działa plot. ZU-23-2M Wróbel-I kalibru 23 mm. Działa te zaprojektowane w latach 70. znajdowały się na okręcie do wycofania, po jednym stanowisku na dziobie i rufie.

Wyposażenie elektroniczne i nawigacyjne Pierwszym radarem zamontowanym na zbiornikowcu Z-9 był radar lampowy RN-231A. Było to urządzenie wyprodukowane przez warszawskie zakłady „Radwar”. W późniejszym okresie służby został on wymieniony na nowszy radar na układach scalonych SRN (przed 1995 rokiem).

Na Z-9 znajdował się następujące urządzenia do radionawigacji, elektronawigacji oraz radiokomunikacji (według stanu na 1 stycznia 1995 roku): radionamiernik cyfrowy ARC-1402 żyrokompas Giria-M kompas magnetyczny KP-2 log MGŁ-25 radiostacja R-609 Akacja nadajnik radiokomunikacyjny R-647 odbiornik radiokomunikacyjny R-671 Służba Banderę pomocniczych jednostek pływających podniesiono na zbiornikowcu Z-9 15 maja 1971 roku. Okręt został przydzielony do 45 Dywizjonu Pomocniczych Jednostek Pływających, podległego Komendzie Portu Wojennego Gdynia. W czerwcu 1975 roku zbiornikowiec uczestniczył w krajowych ćwiczeniach morskich pod kryptonimem Posejdon-75. 30 czerwca 1996 roku z powodów oszczędnościowo-strukturowych 45 dPJP został włączony w skłąd KPW Gdynia jako Dywizjon Pomocniczych Jednostek Pływających (już bez numeru).

W całym czasie swojej służby okręt operował z Portu Wojennego Gdynia-Oksywie, zabezpieczając potrzeby wodne wszystkich jednostek Marynarki Wojennej. Zbiornikowiec Z-9 został wycofany ze służby 31 marca 2006 roku. W styczniu 2008 roku Z-9 został wystawiony przez Agencję Mienia Wojskowego na sprzedaż, za cenę wywoławczą 200 tys. złotych. Okręt został sprzedany za 300 tys. złotych, a następnie został zezłomowany. Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Polskie okręty pomocnicze z okresu po 1945