Wiewiórkowate (Sciuridae) – rodzina ssaków z podrzędu wiewiórkokształtnych (Sciuromorpha) w obrębie rzędu gryzoni (Rodentia).
Morfologia Gryzonie te dysponują dobrym wzrokiem, co odgrywa istotną rolę, jako że ich aktywność przypada na dzień. Wyjątek stanowią nocne polatuchy.
Wiewiórkowate mają w szczęce siekacz, dwa przedtrzonowce (bądź jeden) oraz trzy trzonowce, w połówce żuchwy siekacz, przedtrzonowiec i 3 trzonowce. Podobne uzębienie występuje u sewelowatych (dwa przedtrzonowce szczęki).
Systematyka W obrębie tej rodziny występuje pięć współcześnie występujących podrodzin: Sciurillinae – tropikowiórki – jedynym przedstawicielem jest rodzaj Sciurillus – tropikowiórka, z jednym gatunkiem Sciurillus pusillus – tropikowiórka karłowata Ratufinae – wiewióry Nannosciurinae – wiewiórczaki Sciurinae – wiewiórki Xerinae – afrowiórki
Obejmują one w sumie pół setki rodzajów, do których zalicza się około 270 gatunków.
Opisano również podrodziny wymarłe: Aepyosciurinae Cedromurinae
oraz rodzaje wymarłe o niepewnej pozycji systematycznej: Comtia Dehmisciurus – jedynym przedstawicielem był Dehmisciurus obtusidens Hesperopetes Lagrivea – jedynym przedstawicielem był Lagrivea vireti Oligosciurus – jedynym przedstawicielem był Oligosciurus dangheensis Oriensciurus – jedynym przedstawicielem był Oriensciurus linquensis Sciurion – jedynym przedstawicielem był Sciurion campestre Similisciurus – jedynym przedstawicielem był Similisciurus maxwelli Vulcanisciurus – jedynym przedstawicielem był Vulcanisciurus africanus
Rozmieszczenie geograficzne Wiewiórkowate wyodrębniły się zapewne w Ameryce Północnej. Obecnie najwięcej gatunków zamieszkuje kontynenty północnoamerykański i w jeszcze większym stopniu azjatycki. To właśnie w tropikalnych lasach na południowym wschodzie Azji obserwuje się najwięcej gatunków wiewiórkowatych. Występują jednak na wszystkich kontynentach poza Australią. Nie obserwuje się ich na Madagaskarze i na Saharze, nie sięgają również południowego krańca Ameryki Południowej.
Ekologia i zachowanie Większość wiewiórkowatych wiedzie dzienny tryb życia; wyłamują się aktywne nocą polatuchy. Niektórzy przedstawiciele tej rodziny wiodą społeczne życie, na przykład susły i nieświszczuki, zawiązując kolonie o dużej liczbie członków, którzy dzielą pomiędzy siebie role społeczne. Bezpieczeństwa takiej kolonii strzegą wystawieni na czatach wartownicy, którzy w razie niebezpieczeństwa zawiadamiają o nim inne osobniki za pomocą wydawanych przez siebie dźwięków, dysponując bogatym wachlarzem odgłosów.
Gryzonie te przyjmują pokarm roślinny i zwierzęcy. Przed nastaniem zimy magazynują tłuszcz, który zużywają, gdy zimą zapadają w długą, trwającą nawet i pół roku hibernację. Podczas snu zimowego ich procesy życiowe zwalniają. Serce bije wolniej, mniej oddechów przypada na jednostkę czasu. Obniża się także temperatura ciała. Przystosowanie takie sprzyja wydłużeniu życia.
Zagrożenia i ochrona Liczni członkowie wiewiórkowatych są zagrożeni wyginięciem bądź też narażeni na nie. Zagrożenie takie wynikać może z utraty siedlisk bądź wypierania przez gatunki introdukowane przez człowieka. Tak dzieje się w przypadku choćby wiewiórki pospolitej na terenie Wielkiej Brytanii oraz w północnych Włoszech, gdzie wypiera ją przybyła z kontynentu północnoamerykańskiego wiewiórka szara.
Przypisy Nazwy polskie za: