Pryncypat (od łac. princeps civium Romanorum) – forma rządów w okresie Cesarstwa Rzymskiego wprowadzona po 27 roku p.n.e. przez Oktawiana Augusta. Władza skupiona była w rękach jednostki przy zachowaniu pozorów instytucji republikańskich.
Cesarz był princepsem, „pierwszym obywatelem republiki”, piastującym jednocześnie funkcje imperatora, przywódcy senatu, prokonsula zarządzającego 18 prowincjami, najwyższego kapłana, trybuna ludowego i cenzora ustalającego listy senatorów. Pryncypat nie był dziedziczny, ale władca miał możliwość wyznaczenia swego następcy. Pryncypat trwał w Rzymie aż do rządów Dioklecjana.
Cesarze okresu pryncypatu:
Dynastia Julijsko-Klaudyjska Oktawian August Tyberiusz Kaligula Klaudiusz Neron
Lata 68-69 Galba Othon Witeliusz
Dynastia flawijska (Flawiuszy) Wespazjan Tytus Domicjan
Dynastia Antoninów Nerwa Trajan Hadrian Antonin Pius Marek Aureliusz (początkowo wraz z Lucjuszem Werusem) Kommodus
Okres przed Sewerami Pertynaks Didiusz Julianus (W tym czasie cesarzami ogłaszają się również Pescenniusz Niger, Septymiusz Sewer oraz Klodiusz Albin)
Dynastia Sewerów Septymiusz Sewer Karakalla (początkowo wraz z Getą)
Obalenie Karakalli Makrynus
Dynastia Sewerów Heliogabal Aleksander Sewer
Następnie cesarzem poprzez zamach stanu został Maksymin Trak, po nim Gordian I i jego syn Gordian II. Przez pół wieku cesarzami ogłaszało się samowolnie wielu wpływowych ludzi, większość z nich nigdy nawet nie była w Rzymie. Proceder ten osłabiał i rozbijał wewnętrznie Rzym aż do czasów Dioklecjana i jego prób wzmocnienia autorytetu władzy, owocujących dominatem – najpierw wprowadzeniem tetrarchii, a po śmierci Dioklecjana monarchii cesarskiej.
Kategoria:Starożytny Rzym