Kozarze

Kozarze – wieś w Polsce, położona w województwie podlaskim, w powiecie wysokomazowieckim, w gminie Ciechanowiec. Leży nad rzeką Nurzec.

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa łomżyńskiego.

Nazwa wsi posiada budowę słowotwórczą opartą na strukturze morfologicznej, podobnie jak w przypadku miejscowości: Rybaki czy PiwowaryI. Halicka, Nazwy miejscowe środkowej i zachodniej Białostocczyzny: dzierżawcze, patronimiczne i rodzinne, Tom 1, PWN, 1976, s. 207..

Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Najświętszej Maryi Panny z Fatimy w Ciechanowcu.

Integralne części wsi +Integralne części wsi Kozarze SIMC Nazwa Rodzaj 0395702 Adamowo część wsi

Historia Można przypuszczać, że Kozarze istniały już w końcu XI w. W 1075 roku utworzono Biskupstwo mazowieckie, nadając mu ziemie również na wschodnim Mazowszu, w okolicy grodu w Święcku-Strumianach. Gród był otoczony zwartym kręgiem 44 wsi. W tym czasie nie były one wymieniane. W roku 1203 książę Konrad Mazowiecki potwierdził stan posiadania biskupstwa płockiego, wymieniając również wsie należące do kasztelanii święckiej. Dokument ten został w roku 1239 przepisany, zachowując się do naszych czasów. Według historyków zawiera on jednak niewątpliwie autentyczny stan posiadania biskupstwa mazowieckiego i to z czasów jego fundacjiJ. Maroszek, Dzieje obszaru gminy Szepietowo w XV-XX wieku, Szepietowo 2006, s. 7–8..

W akcie tym wymienia się, że: Bucce, Suchinicowo, Cosane (Kozarze), Woynowo, należące również do grodu w Święcku, zostały nadane na uposażenie kościoła w Zuzeli przez Krystyna Pomianowicza.

Niektórzy właściciele wsi początek XVI w. – Stanisław KiszkaN. D. Tomaszewski, Historia Ciechanowca do roku 1947, Ciechanowiec 2008, s. 28, 30, 32, 35, 40, 55, 56, 68, 78, 79, 86, 87, 88, 98, 138, 141, 311, 320. 1542 – Jadwiga Ciechonowska c. StanisławaS. V. Dumin, A. Rachuba, J. Sikorska-Kulesza, Ciechanowieccy herbu Dąbrowa, DiG, 1997. 1564 – Jan Szwejko (Świejko), który wszedł w posiadanie tej ziemi poprzez ożenek z ostatnią przedstawicielką rodu Ciechanowieckich, AnnąTropami Tajemnic Ziemi Sokołowskiej – Szwejkowie herbów Trzaska i Dąbrowa. królewski regestr poboru w powiecie drohiczyńskim z roku 1580 informuje, że posiadaczami wsi byli: Mikołaj Kiszka, który płacił podatek od 7 włóki osiadłej (około 130 ha) i od jednego ogrodnika bezrolnego ślachetny Stanisław Swejkowski z cześnikami swemi i dziatkami, niegdy Antoniego Swejka i z p. wdową Stanisławową (Agnes Sadowska c. Andreae SadowskiegoHerbarz Ignacego Kapicy Milewskiego (Dopelnienie Niesieckiego) Krakow 1870 — С. 365—366.) z Tworkowic, Kozarzów z włók osiadłych 12 po złotemu, z półwłóczka 1 pustego, gr 5, Od ogrodników bezrolnych 10, po gr. 4Polska XVI w. pod względem geograficzno-statystycznym, tom VI cz. I, Podlasie, opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego, s. 13, 49–50. w roku 1622 najprawdopodobniej część Kozarzy przeszła na własność Anny Iwanowskiej 1624 – Janusz Kiszka, odprzedał część wsi Konstantynowi Eustachemu Zalieskiemu, stolnikowi mścisławskiemuTeki Dworzaczka, Biblioteka Kórnicka PAN, Regestry grodzkie i ziemskie, Gniezno, Część 1 (Nr 337). 1627 – Anna Iwanowska zbyła własność Janowi Stanisławowi Sapieże, który rok później przekazał pod zastaw 1000 złotych polskich 4 włóki Bożarskie wraz z poddanymi, pisarzowi ziemskiemu drohickiemuSpis maiętności Ciechanowieckiej z dnia 25 maja 1628 r. wykonany na zlecenie Jana Stanisława Sapiehy.. W spisie maiętności Ciechanowieckiej, wykonanej na zlecenie nowego właściciela części wsi, wymienieni: Mikołaj Jazgar, wawrzyniec gryczka, Woiciech griczka, Jakub kucaba, Stanisław Ruchai, Symon (?)ysik, każdy uprawiający czwierc ciągłą i podla siebie czynszową Andrzej Parząnczyk pracujący na półwłoce ciągłej i podla siebie czynszową Jan woicik pracujący na półwłoce ciągłej i podla siebie włokę cynszową Ruchaiko zwanem gryczką posiadający półwłoczek kwi(?)sewski zczynszu Andrzej Parzonka uprawiający półwłoki Tendirendzinski zczynszu

Razem tegoż właściciela w Kozarzach: włók ciągłych 2 czynszowych 4, domów osiadłych 9 z młynarzem, 1 dom pusty.

w roku 1639 Kozarze należały, prawdopodobnie w części, do Łukasza Ciechanowieckiego-ŚwiejkoDobra Koce. 1649 – Kazimierz Leon Sapieha zbył część wsi, należącą wcześniej do Anny Kiszczanki (Iwanowskiej), Maciejowi Zadorowskiemu 1649 – Kazimierz Leon Sapieha zapisał w testamencie część wsi, Jerzemu Monwidowi Irzykowskiemu, podkomorzemu drohickiemu. Włościanie z Kozarzy mieli ustalony wymiar dziesięciny snopowej na 20 kop żyta rocznie 1673 – częściowym posesjonatem wsi był Nikodem Jabłonowski, pisarz nurskiA. Laszuk, Zaścianki i królewszczyzny, Struktura własności ziemskiej w województwie podlaskim w drugiej połowie XVII w., Wydawnictwo Instytutu Historii PAN, Warszawa 1998. koniec XVII i początek XVIII – Marianna Bremerówna, primo voto Ossolińska, secundo voto Oborska 1703 – Franciszek Maksymilian Ossoliński 2 kwietnia 1806 – od Fryderyka von Kühlen’a Kozarze nabył Antoni Szczuka mały|Kozarze na fragmencie mapy Nowych Prus Wschodnich z 1795 r. mały|Kozarze na fragmencie mapy rosyjskiej z 1828 r.

Po podpisaniu pierwszego traktatu tylżyckiego Nurzec stał się rzeką graniczną. Mieszkańcy wsi (do 1807 r. parafia Ciechanowiec) zostali przydzieleni do parafii w Kuczynie. Dopiero w roku 1998 Biskup łomżyński Stanisław Stefanek erygował w północnej części Ciechanowca nową parafię, pw. NMP z FatimyDiecezja Łomżyńska: CIECHANOWIEC., w której znalazły się Kozarze.

Po przeciwnej stronie Nurca, w obszarze od Ciechanowca do Tworkowic, stacjonował oddział wojsk rosyjskich. Obok Ciechanowca wyznaczono tzw. временый лагеръ, przy Tworkowicach Временный Артелериской Лагеръ. Pomiędzy nimi ulokowano постояны лагеръПланъ местечка Цехановца съ Окрестностями Снятъ йнструментально въ 1828 Году. Генерального Штаба Штабсъ капетаномъ Давудовымъ и Падпоручникомъ Раевскимъ.. Żołnierze stacjonowali w obozie postojowym w tzw. pałatkach. Wały ziemne chroniące żołnierzy zachowały się do dziś.

W drugiej połowie wieku XVIII w miejscowości znajdowała się karczma będąca własnością rodu Ossolińskich, dzierżawiona przez ciechanowieckich żydów: Lejzora Dawidowicza oraz jego syna Tobiasza Lejzorowicza. Karczma istniała również w wieku XIX i na początku XX.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich podaje, że w roku 1827 w Kozarzach w 23 domach żyło 174 mieszkańców.

Na początku XIX w. cegielnia funkcjonowała w obszarze późniejszego majątku Adamowo. W II połowie XIX w. w obrębie majątku Nowodwory, którego część należy współcześnie do Kozarzy również założono cegielnię. Z wypalonych tu cegieł wybudowano między innymi kościół parafialny w Kuczynie i zabudowania pałacowe rodziny Starzeńskich w Ciechanowcu-Nowodworach. Po drugiej wojnie światowej próbowano cegielnię uruchomić ponownie, lecz zrezygnowano z powodu niewielkich już złoży gliny.

Pod koniec XIX w. wieś w powiecie mazowieckim, gmina Klukowo, parafia Kuczyn. Osad 42. Grunty rolne o powierzchni 639 morgów. W roku 1929 wymieniony, gospodarujący na 118 ha ziemi w Adamowie, właściciel ziemski – Kołaczkowski StanPolish Business Directory Project JRI Poland in cooperation with Jewishgen, 1929, s. 129..

W roku 1921 we wsi 51 gospodarstw i 292 mieszkańców (146 mężczyzn i 146 kobiet). Wszyscy zadeklarowali narodowość polską i wyznanie rzymskokatolickie. W folwarkach: Adamowo 1 dom i 6 mieszkańców, w Dominikowie 4 domy i 96 mieszkańcówSkorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie pierwszego powszechnego spisu ludności z dnia 30 września 1921 r., Województwo białostockie, Powiat wysokomazowiecki, Gmina Klukowo..

mały|Bunkier (półkaponiera) w Adamowie zbudowany przez Rosjan w latach 1940–1941

W 1939 r. Kozarze na krótko znalazły się pod okupacją niemiecką, a na mocy porozumienia rosyjsko-niemieckiego z dnia 23 sierpnia 1939 i dodatkowego, tajnego protokołu z dnia 28 września 1939 pod rosyjską. W obszarze pobliskiego majątku Dominikowo znajdowało się polowe lotnisko rosyjskie oraz szkoła kadetów, natomiast w Adamowie, również wysiłkiem mieszkańców Kozarzy, Sowieci zbudowali cztery bunkry, wchodzące w skład Linii Mołotowa. Pod piąty wykonano wykopy, lecz z powodu niemieckiego uderzenia w dniu 22 czerwca 1941 zaplanowanego zadania nie ukończono.

Wyzwolenie Kozarzy spod okupacji hitlerowskiej nastąpiło 13 sierpnia 1944 roku.

Zmiany przynależności administracyjnej okres pierwszych Piastów i rozbicia dzielnicowego – Mazowsze 1320–1358 – Litwa sierpień 1358–około 1428 – Mazowsze 1428–1440 – Litwa 1440–1446 – ziemia drohiczyńska i mielnicka zostały zajęte przez Bolesława IVTeksty pieśni obrzędowych, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2012. 1446–1513 – województwo trockie na Litwie 1513–1569 – województwo podlaskie w ramach Wielkiego Księstwa Litewskiego 1569–1795 – województwo podlaskie w ramach Korony Królestwa Polskiego 1795–1807 – Prusy Nowowschodnie, Powiat drohiczyński 1807–1815 – Księstwo Warszawskie, Powiat tykociński 1815–1914 – Królestwo Kongresowe, od 1867 Powiat mazowiecki 1915–1918 – Generalne Gubernatorstwo Warszawskie II Rzeczpospolita – Powiat wysokomazowiecki od 10 IX–28 IX 1939 – okupacja niemiecka 29 IX 1939 – 22 VI 1941 – (okupacja sowiecka) – obwód białostocki 22 VI 1941–13 VIII 1944 – Prusy Wschodnie, Bezirk Bialystok 1944–31 XII 1972 – Powiat wysokomazowiecki 1 I 1973 – 31 V 1975 – Powiat siemiatycki 1 VI 1975–31 XII 1998 – Województwo łomżyńskie, Gmina Ciechanowiec od 1I 1999 – Województwo podlaskie, Powiat wysokomazowiecki

Po wojnie i współcześnie W wyniku reformy rolnej z lat 1944–1945 w obrębie Kozarzy znalazł się w całości pobliski majątek ziemski Adamowo (ostatni przedwojenny właściciel Józef Gromada), jak i w dużej części Dominikowo (wchodzący w skład posiadłości ziemskiej Nowodwory) – ostatni właściciel Michał Starzeński.

mały|Zagroda w Kozarzach – rok 1995

Powojenne działania i inwestycje w Kozarzach 1944 – przygotowanie budynku szkoły do prowadzenia zajęć połowa lat 50. – doprowadzenie programu I Polskiego Radia z radiowęzła w Ciechanowcu za pomocą linii napowietrznej. Odbiornikami były tzw. toczki, zwane również kołchoźnikami. Instalacja działała do końca lat 60. koniec lat 50. – położenie nowego bruku w części wioski 1959 – zbudowano nową szkołę. W starej urządzono dwa mieszkania dla nauczycieli grudzień 1960 – doprowadzenie energii elektrycznej, oświetlenie wioski lampami ulicznymi początek lat 60. – Kółko rolnicze zostało wyposażone w podstawowy sprzęt 1963 – utworzenie strefy przeciwpożarowej w środkowej, najbardziej zagęszczonej części wsi – wymiana słomianego przykrycia dachów na ognioodporne przykrycie dachówkowe lub eternitowe połowa lat 60. – utwardzenie żwirem pozostałej części drogi prowadzącej do Ciechanowca 1974 – urządzenie przez członków LZS boiska piłki nożnej na tzw. wądoliskach, przy współpracy z władzami Gminy w Ciechanowcu 1975 – zorganizowanie Klubu Rolnika, wyposażenie pomieszczenia w stoliki, krzesła, szafki 1979 – adaptacja budynku szkoły podstawowej na potrzeby Domu Pomocy Społecznej dla 18 pensjonariuszy 1981 – położenie dywanika asfaltowego na żwirowej części drogi 1985 – rozpoczęcie budowy nowych obiektów DPS, gdzie umiejscowiono też kaplicę pod wezwaniem Miłosierdzia Bożego, dostępną również dla mieszkańców wioski. Inwestycję ukończono w roku 1994 początek lat 90. – budowa remizy strażackiej z przestronną salą i zapleczem kuchennym. Strażacy dysponują jednym wozem bojowym początek lat 90. – doprowadzenie wody ze studni głębinowej w Ciechanowcu z możliwością podłączenia węży strażackich do sieci wodnej 1995 – uruchomienie oczyszczalni mechaniczno-biologicznej przy Domu Pomocy Społecznej o przepustowości 40 m³/d. 2001 – przebudowa i wyasfaltowanie brukowanej części drogi 2005 – położenie chodnika z jednej strony zmodernizowanej drogi