thumb|250px|Bogini powożąca rydwanem zaprzężonym w skrzydlate konie (scena z attyckiego kyliksu, kon. V w. p.n.e.) Selene (także Księżyc; Selḗnē ‘Księżyc’, ‘Księżyc’) – w mitologii greckiej bogini i uosobienie Księżyca; jedna z tytanid; utożsamiana z rzymską Luną.
Należała do drugiego pokolenia tytanów. Była bóstwem związanym z kultem Księżyca. Według wierzeń starożytnych Greków przemierzała nocne niebo na srebrnym rydwanie, zaprzężonym w parę białych koni (lub mułów albo krów), który najbardziej jaśniał w czasie księżycowej pełni. Swą wędrówkę rozpoczynała (wynurzała się z fal Okeanosa) na Wschodzie i kończyła (zanurzała się w falach Okeanosa) po drugiej stronie widnokręgu, na Zachodzie. Przypisywano jej wpływ na praktyki magiczne i stan zdrowia.
Uchodziła za córkę tytana Hyperiona i tytanidy Tei oraz za siostrę Heliosa i Eos, przypuszczalnie także Tytana.
Z Zeusem, swoim kochankiem, miała dwie córki Pandię (Pandeję) i Herse (Rosę). O jej względy zabiegał również bóg Pan. Jedna z wersji mitu podaje, iż jego starania były daremne, zaś według drugiej wersji została jego kochanką i otrzymała od niego w darze stado białych wołów.
Powszechnie uważano Artemidę (w późniejszym czasie także Hekate) za boginię Księżyca (lub księżycowej poświaty), stąd kult Selene należał do rzadkości. Boską cześć oddawano Selene głównie na Peloponezie.
Jest postacią, która w mitach pojawia się sporadycznie. Najbardziej znany opowiada o miłości bogini do Endymiona (pięknego i młodego pasterza, królewicza elijskiego), którego odwiedzała w grocie na wzgórzu Latmos.
W sztuce przedstawiana jest zwykle jako urodziwa „białolica” kobieta z wielkimi skrzydłami u ramion, w peplosie i himationie, z pochodnią w ręce, z półksiężycem, w diademie.
Wyobrażenie o bogini przejawia się w greckim malarstwie wazowym i rzeźbie (wschodni przyczółek Partenonu, reliefy na rzymskich sarkofagach), w późniejszym malarstwie olejnym, w poezji i prozie.
Imieniem bogini została nazwana jedna z planetoid – (580) Selene. Od Selene pochodzą nazwy pojęć związanych z Księżycem, takie jak: selenodezja, selenofizyka, selenografia, selenologia, selenonautyka, Selenita oraz selenit (gr. ‘księżycowy’) – minerał, którego połysk przypomina księżycową poświatę, a także pierwiastek selen.
Zobacz też
bóstwa lunarne bóstwa uraniczne drzewo genealogiczne bóstw greckich kult lunarny
Uwagi
Przypisy Jan Parandowski: Mitologia, dz. cyt., s. 74. Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, dz. cyt., s. 126. Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, dz. cyt., s. 85.
Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, dz. cyt., s. 43. Cytat: „Już starożytni tłumaczyli postać Artemidy jako personifikację Księżyca, który błądzi w górach”.
Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí, dz. cyt., s. 68.
Bibliografia
Kategoria:Bóstwa lunarne w mitologii greckiej Kategoria:Tytani w mitologii greckiej Kategoria:Greckie boginie Kategoria:Personifikacje w mitologii greckiej Kategoria:Żony i kochanki Zeusa Kategoria:Bóstwa przyrody Kategoria:Bóstwa magii