thumb|Grób Jerzego Aleksandrowicza na Starych Powązkach w Warszawie Jerzy Stanisław Aleksandrowicz lub Alexandrowicz (ur. 2 sierpnia 1886 w Stoczkach, zm. 28 października 1970 w Plymouth) – pułkownik lekarz Polskich Sił Zbrojnych, biolog, histolog, jeden z czołowych neurofizjologów porównawczych na świecie.

Życiorys Był synem Bronisława (leśnika) i wnukiem Jerzego Aleksandrowicza (botanika). Ukończył IV Gimnazjum w Warszawie. W 1904 rozpoczął studia przyrodnicze w Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim, jednak za udział w strajku studenckim w 1905 został relegowany z uczelni i zmuszony do opuszczenia Królestwa Polskiego. Naukę kontynuował w Zurychu, a studia uzupełniające odbył w Monachium, Heidelbergu, Paryżu i Jenie. Stopień dr filozofii uzyskał w Zurychu w 1909 roku na podstawie pracy Zur Kenntnis des sympathischen Nervensystems der Crustaceen. W 1913 roku w Jenie otrzymał doktorat nauk medycznych na podstawie pracy Zur Kenntnis der Cellulose und des Cellulose-lösenden Fermenten in Hepatopancreas saft der Schnecke (Helix pomatia). W tym samym roku został zatrudniony jako chirurg wojskowy w szpitalu w Belgradzie, a następnie został asystentem Kazimierza Kostaneckiego (1913–1918) na Uniwersytecie Jagiellońskim, będąc równocześnie docentem anatomii artystycznej w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

W latach 1914–1915 i 1918–1919 pełnił służbę w armii Austro-Węgier, w charakterze lekarza w szpitalach polowych. W 1919 przeniósł się do Wilna, gdzie objął kierownictwo Zakładu Anatomii Opisowej na organizującym się Uniwersytecie Stefana Batorego.

Podczas wojny polsko-bolszewickiej był lekarzem naczelnym 211 pułku ułanów. Po jej zakończeniu został zweryfikowany w stopniu majora, ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919, w korpusie oficerów sanitarnych, w grupie lekarzy. W 1934 pozostawał na ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lwów-Miasto i posiadał przydział mobilizacyjny do kadry zapasowej 3 Szpitala Okręgowego.

W 1921 roku uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego i objął funkcję kierownika Zakładu Histologii i Embriologii Uniwersytetu Stefa Batorego w Wilnie. Od 1930 roku był profesorem zwyczajnym. W 1931 roku objął kierownictwo Zakładu Histologii i Embriologii Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie. W 1933 roku został prorektorem, od 1 września 1936 roku piastował stanowisko rektora tej uczelni. W ostatnim roku istnienia II RP w maju 1939 roku został ponownie wybrany rektorem AMW, jednak nie przyjął tej funkcji i wybrany został Kazimierz Szczudłowski. W 1934 roku został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności. Od listopada 1937 do 7 grudnia 1938 roku pracował jako podsekretarz stanu w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Z pracy tej zrezygnował na znak protestu przeciw atakom władzy na postępowych profesorów i młodzież akademicką.

W 1939 roku zgłosił się do Wojska Polskiego i po agresji ZSRR na Polskę trafił do niewoli sowieckiej. W latach 1941–1942 walczył jako żołnierz Armii Polskiej pod dowództwem gen. Andersa i wraz z nią przebył szlak bojowy od Iranu przez Bliski Wschód do Włoch. Awansował do stopnia pułkownika oraz szefa Wydziału Oświaty 2 Korpusu. Następnie z częścią armii Andersa trafił do Anglii. Tam przez dwa lata (1943–1945) przebywał w obozie karnym na farmie w Hartfordshire za odmowę oddania się do dyspozycji władz brytyjskich (odmówił wcielenia do armii angielskiej). Został jednak zwolniony dzięki licznym protestom polskich i angielskich uczonych.

Od 1947 do 1957 roku pracował jako kustosz Laboratorium Biologii Morskiej (Marine Biological Association) w Plymouth, placówki kierowanej przez sir Fredericka Russela. Był wybitnym znawcą układu nerwowego bezkręgowców. Zajmował się także neurofizjologią porównawczą. Zainicjował w Polsce badania anatomoporównawcze nad unerwieniem serca u bezkręgowców, prowadził także pionierskie badania nad akomodacją oka u głowonogów.

W 1950 członek założyciel Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.

Zmarł 28 października 1970 w Plymouth, ale 12 grudnia tego samego roku jego prochy złożono w rodzinnym grobowcu na warszawskich Powązkach (kwatera 62, rząd 5, grób 22).

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 3 maja 1958 przez prezydenta RP Augusta Zaleskiego „za pracę na polu naukowym i społecznym”.

Publikacje naukowe Zur Kenntnis des sympatischen Nervensystems des Crustaceen (1909) Zur Kenntnis der Cellulose und des Cellulose - lösenden Fermentes im Hepatopancrearsaft der Schencke (Helixpomatia) (1913) O anatomicznych aparatach nerwowych (1910) Zur Kenntnis des sympatischen Nervensystems einiger Wirbellosen (1913) The Innervation of the Heart of the Cockrooach (Periplaneta orientalis) (1926) O akomodacji oczu o głowonogów O unerwieniu oczu u głowonogów (dwa streszczenia referatów zamieszczone w Księdze Pamiątkowej XI zjazdu lekarzy i przyrodników polskich) (1926) The Innervation of the Heart of the Crustacea (1932) Innervation des branchies de Squilla mantis (1933) Muscle Receptor Organs in the Paguridae (1952) An Accesory Organ of the Circulatory System of Sepia and Loligo (1962)

Zobacz też

Przypisy

Bibliografia Biogramy uczonych polskich, Część II: Nauki biologiczne (pod redakcją Andrzeja Śródki i Pawła Szczawińskiego), Ossolineum, Wrocław 1985 Rocznik Oficerski Rezerw 1934

Linki zewnętrzne Akademia Medyczna w Gdańsku – Jerzy Alexandrowicz National Marine Biological Library – Obituary. Professor J. S. Alexandrowicz

Kategoria:Absolwenci IV Rządowego Gimnazjum Filologicznego w Warszawie Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (kampania wrześniowa) Kategoria:Majorowie lekarze II Rzeczypospolitej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy – oficerowie lekarze cesarskiej i królewskiej Armii Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Polscy biolodzy XX wieku Kategoria:Polscy embriolodzy Kategoria:Polscy histolodzy Kategoria:Polscy lekarze w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Polscy neurofizjolodzy Kategoria:Pułkownicy lekarze Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Kategoria:Rektorzy Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie Kategoria:Uczestnicy strajków szkolnych w Królestwie Kongresowym (1905–1908) Kategoria:Urodzeni w 1886 Kategoria:Zmarli w 1970