Singapur

Singapur (, , , ), oficjalnie Republika Singapuru (ang. , chiń. , malajski , tamil. ) – wyspiarskie miasto-państwo w Azji Południowo-Wschodniej, położone na wyspie Singapur oraz kilkudziesięciu mniejszych wyspach, w pobliżu południowego krańca Półwyspu Malajskiego. Został założony przez Brytyjczyków w 1819 i uzyskał niepodległość 9 sierpnia 1965 roku. Jego nazwa pochodzi od dwóch sanskryckich słów: (lew) i (miasto), stąd niekiedy stosowana nazwa Miasto Lwa. Wizerunek posągu Merlion jest znanym symbolem Singapuru, używanym do 1997 jako logo przez tutejszą izbę turystyki.

Singapur jest siedzibą APEC i należy do takich organizacji jak: Azjatycki Bank Rozwoju, Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej, Międzynarodowa Organizacja Pracy, Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Organizacja Narodów Zjednoczonych, Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej, Światowa Organizacja Handlu. Cechuje się on dużym pluralizmem religijnym, a główną grupą etniczną są Chińczycy. Jest to jeden z największych portów i centrów finansowych świata.

Historia

Singapur został wydzierżawiony w 1819 roku jako placówka handlowa od sułtanatu Johor przez Brytyjską Kompanię Wschodnioindyjską. W 1826 roku Brytyjczycy kupili Singapur od sułtana. Był odtąd wykorzystywany głównie jako baza morska. Od 1867 stanowił część brytyjskich kolonii zwanych Straits Settlements. Po I wojnie światowej Singapur stał się najważniejszą brytyjską bazą wojskową na Dalekim Wschodzie. Zaprojektowany tak, aby mógł oprzeć się atakom morskim, w lutym 1942 roku został zaatakowany i 15 lutego zdobyty przez Japończyków od strony lądu, a następnie był przez nich okupowany do września 1945 roku. W 1946 Singapur stał się oddzielną kolonią brytyjską, a pełną autonomię uzyskał w 1959 roku. Na czele rządu stanął Lee Kuan Yew. W 1962 roku rząd Singapuru wsparł rebelię w Brunei. W 1963 Singapur przystąpił do Federacji Malezji, ale już w sierpniu 1965 roku został wydalony wskutek głosowania parlamentarnego stosunkiem głosów 126 za, 0 przeciw. Niepodległa Republika Singapuru, należąca do brytyjskiej Wspólnoty Narodów, została utworzona 9 sierpnia 1965 roku. W tym samym roku Singapur został członkiem ONZ.

Partia Akcji Ludowej zdobywała wszystkie miejsca w parlamencie w wyborach 1968–1980. Wśród członków założycieli przeważały sympatie lewicowe, a część z nich sympatyzowała z komunizmem, dość szybko partia przeszła jednak na pozycje prawicowe. Pod przywództwem Lee Kuan Yewa Singapur szybko się rozwijał jako port przeładunkowy i centrum finansowe dla nowych, produkujących na eksport, gałęzi przemysłu. Dzisiaj jego mieszkańcy cieszą się najwyższym poziomem życia w Azji, poza Japonią i Brunei. Na początku lat 80., w wyniku spowolnienia wzrostu gospodarczego, ujawniła się opozycja wobec reżimu Lee Kuan Yew, a poparcie dla Partii Akcji Ludowej spadło. W 1984 roku po raz pierwszy dwa miejsca w parlamencie zdobyli deputowani opozycyjni. W wyborach powszechnych w 1988 roku Partia Akcji Ludowej odniosła zwycięstwo. W 1990 roku Lee Kuan Yew ustąpił ze stanowiska premiera, przekazując je swojemu zastępcy Goh Chok Tongowi, ale zachował wysokie stanowisko w gabinecie. W 1992 roku zrezygnował też z kierowania partią, zastąpił go tam Goh Chok Tong. W 1993 roku Ong Teng Cheong został wybrany na prezydenta w pierwszych wyborach powszechnych. W 1999 roku prezydentem został polityk pochodzenia hinduskiego, S.R. Nathan. W wyborach do parlamentu w 2001 roku zwycięstwo odniosła rządząca Partia Akcji Ludowej, na stanowisku premiera został Goh Chok Tong. W tym samym roku na skutek azjatyckiego kryzysu ekonomicznego rozpoczęła się recesja. W 2004 nowym szefem rządu został Lee Hsien Loong, syn Lee Kuan Yewa. 23 marca 2015 zmarł Lee Kuan Yew. 15 maja 2024 czwartym w historii szefem rządu został Lawrence Wong.

Warunki naturalne

thumb|Merlion – symbol narodowy Singapuru Państwo Singapur położone jest na wyspie Singapur o powierzchni 576 km² wraz z 60 otaczającymi wysepkami otoczonymi w większości rafą koralową. Powierzchnia lądowa Singapuru ulega stałemu wzrostowi na skutek prac prowadzonych nad pozyskaniem lądu od morza. Są one również źródłem zatargu z sąsiednią Malezją. Z Półwyspem Malajskim wyspa Singapur połączona jest za pomocą grobli (grobla Johor-Singapur) w północnej części wyspy oraz mostem Tuas Second Link w jej zachodniej części. Inne większe wyspy to: Tekong (17,9 km²), Sentosa i Bukum. Wyspa jest nizinna, średnia wysokość wyspy Singapur to 17 metrów. Najwyższym szczytem jest Timah, mierzący 177 m n.p.m. Wnętrze wyspy Singapur tworzą skały granitowe, jednak na przeważającym obszarze wyspy, a także na pozostałych wyspach, rozciąga się płaska nizina aluwialna. Singapur posiada gęstą sieć bardzo krótkich rzek (najdłuższa to Seletar, mająca 16 km długości).

Singapur omywają ciepłe wody cieśnin Malakka i Singapurskiej, łączących Morze Andamańskie z Morzem Południowochińskim, oraz cieśniny Johor, która wąskim, zaledwie dwukilometrowym pasem oddziela kraj od Półwyspu Malajskiego. Większość wysp otaczają rafy koralowe.

Dawniej wyspę porastały wilgotne lasy równikowe i zarośla namorzynowe rozciągnięte wzdłuż wybrzeży oraz na brzegach rzek. Wykarczowano je jednak pod zabudowę gwałtownie rozwijającego się miasta-państwa. Współcześnie pozostałości tej naturalnej roślinności zajmują zaledwie 5% powierzchni kraju i w większości są chronione w rezerwatach. Ogólnie jednak terenów zadrzewionych w Singapurze jest aż 29,3%, co jest najlepszym wynikiem na świecie wśród wielkich miast. Charakterystycznym dla Singapuru zwierzęciem jest makak – małpa wąskonosa. Na wyspach Ubin i Tekong ostoję znalazł największy singapurski ssak – dzika świnia. Ponadto w całym kraju żyje wiele ptaków, gadów (m.in. pytony), ponad 350 gatunków motyli, a w przybrzeżnych wodach liczne gatunki ryb i skorupiaków.

Singapur leży 137 km na północ od równika. Kraj leży w strefie klimatu wybitnie wilgotnego, według klasyfikacji klimatów Köppena jest to tropikalny klimat lasów deszczowych (Af). Średnia suma wysokich, rozłożonych równomiernie w ciągu roku opadów wynosi 2500 mm. Temperatura powietrza jest prawie cały czas taka sama – w styczniu wynosi średnio 25 stopni Celsjusza, a w czerwcu 27. W czasie zimowego monsunu wiatry wieją z północy i północnego wschodu, a podczas letniego odwrotnie – z południa i południowego zachodu.

Demografia thumb|Dzielnica biznesowa (Central Business District), na pierwszym planie budynek dawnego parlamentu thumb|Widok na Singapur z Marina Bay (zatoka Marina) Po Monako Singapur jest drugim najgęściej zaludnionym państwem świata. Większość mieszkańców zamieszkuje wyspę Singapur, na pozostałych wysepkach mieszka niespełna kilkanaście tysięcy osób.

Liczba ludności (2012): 5 353 494 mieszkańców.

Singapur jest państwem bardzo zróżnicowanym pod względem etnicznym. Zgodnie ze spisem powszechnym przeprowadzonym w 2000 roku, największe grupy etniczne zamieszkujące Singapur mają pochodzenie: chińskie: 76,8%, malajskie: 13,9%, hinduskie: 7,9%, inne: 1,4%.

Singapur jest krajem wielojęzycznym, jednak w ostatnich latach wśród mieszkańców zauważalny jest znaczny wzrost użycia języka angielskiego w domach. +Języki najczęściej używane w domu wśród mieszkańców powyżej 5 r. życiaJęzyki2020 2025 Liczba%Liczba%angielski1 735 24248,3%2 364 40058,1%mandaryński1 075 17229,9%1 082 50026,6%malajski332 2569,2%284 9007,0%dialekty języka chińskiego głównie kantoński, hokkien i teochew313 2588,7%199 4004,9%tamilski89 9462,5%89 5002,2%inne50 4101,4%52 9001,3% Singapur charakteryzuje się mieszanką wyznaniową, znaczną część populacji stanowią buddyści, chrześcijanie oraz muzułmanie, mniejsze grupy stanowią wyznawcy hinduizmu, taoizmu i innych chińskich religii. +Struktura religijna mieszkańców powyżej 15 r. życiaWyznania20202025Liczba%Liczba%Buddyzm1 074 15931,1%1 120 20030,9%Chrześcijaństwo654 35518,9%621 30017,1%Islam539 25115,6%543 40015,0%Taoizmw tym wyznawcy tradycyjnych wierzeń chińskich303 9608,8%266 0007,3%Hinduizm172 9635,0%194 0005,4%Inne21 8780,6%14 8000,4%Brak wyznania692 52820,0%865 10023,9%

Podział administracyjny i podział urbanistyczny

Od 24 listopada 2001 roku Singapur jest podzielony dla celów administracyjnych na 5 regionów (ang. districts): Region Singapur Centralny Region Północno-Wschodni Region Północno-Zachodni Region Południowo-Wschodni Region Południowo-Zachodni.

Regiony administracyjne są z kolei podzielone na 55 dzielnic. Każdy region jest prowadzony przez swojego mera i Radę Rozwoju Miejscowego (ang.: ). Rady te wszczynają, planują i nadzorują miejscowe przedsięwzięcia mające na celu promocję miejscowej zgody i spójności socjalnej. Ich oficjalne nazwy to:

Oprócz podziału administracyjnego, szeroko stosowany jest podział urbanistyczny na rejony, pierwotnie wdrożony w celu planowania przestrzenno-gospodarczego, ale obecnie także stosowany w cenzusie i przez inne władze rządowe. Rejony urbanistyczne cieszą się większą popularnością od podziału administracyjnego i stanowią de facto podział Singapuru. Rejony urbanistyczne Singapuru to:

Region Centralny (jasnobrązowy) Region Północny (jasnoróżowy) Region Północno-Wschodni (biało-żółty) Region Wschodni (pomarańczowy) Region Zachodni (beżowy).

System polityczny

Singapur jest republiką należącą do Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. W 1959 roku wprowadzono konstytucję, którą wielokrotnie modyfikowano (ostatni raz w 1996). Władzę sprawuje prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 6 lat, parlament jest jednoizbowy i składa się ze 101 członków wybieranych na 5-letnią kadencję. Udział w wyborach jest obowiązkowy dla mieszkańców Singapuru. Singapur jest krajem autorytarnym kierowanym przez Partię Akcji Ludowej (działająca od 1954 roku). Opozycja zazwyczaj nie wprowadza swoich kandydatów do parlamentu. Prawo wyborcze wymaga od kandydatów na posłów depozytu w wysokości 6,5 tys. dolarów, przepadającego, jeśli dana osoba nie uzyska poparcia większego niż 12,5%. Ważniejsze partie opozycyjne to: Partia Robotnicza (powstała w 1957 r.), Singapurski Sojusz Demokratyczny (powstała w 2001 r.) i Demokratyczna Partia Singapuru (powstała w 1980 r.). W wyborach parlamentarnych z 2020 roku Partia Akcji Ludowej uzyskała 61% poparcia (w 2001 – 75%, w 2006 – 67%, w 2011 – 60%, w 2015 – 70%).

Pierwszym premierem kraju został Lee Kuan Yew rządzący w latach 1959–1990. Władzę po nim objął Goh Chok Tong, sprawujący urząd do 2004 roku. 2004–2024 roku urząd premiera sprawuje Lee Hsien Loong, najstarszy syn Lee Kuan Yewa. Od 2024 roku urząd premiera sprawuje Lawrence Wong.

W 1965 roku utworzono urząd prezydenta, który objął Encik Yusof bin Ishak. Urząd ten sprawowali później kolejno: Yeoh Ghim Seng (pełniący tymczasowo obowiązki; 1970–1971), Benjamin Henry Sheares (1971–1981), Yeoh Ghim Seng (pełniący obowiązki; 1981), Devan Nair (1981–1985), Wee Chong Jin (pełniący obowiązki; 1985), Yeoh Ghim Seng (pełniący obowiązki; 1985), Wee Kim Wee (1985–1993), Ong Teng Cheong (1993–1999), S.R. Nathan (1999–2011), Tony Tan Keng Yam (2011–2017), J.Y. Pillay (pełniący obowiązki; 2017), Halimah Yacob (2017-2023) Tharman Shanmugaratnam (od 2023).

Prawo thumb|Kary za wykroczenia w transporcie zbiorowym