150px|thumb|kamea 150px|thumb|intaglio Gemma (łac. pączek, oczko winorośli, drogi kamień) – kamień szlachetny lub półszlachetny, o kształcie okrągłej lub owalnej płytki ozdobiony reliefem. Gemma z reliefem wklęsłym to intaglio (albo integlia), z wypukłym kamea.

Historia Gemmy były popularne jako ozdoby lub pieczęcie w cesarstwie rzymskim oraz na starożytnym Bliskim Wschodzie. W Rzymie prawdopodobnie pierwszym, który nosił na ręku gemmę, był Scypion AfrykańczykMaria Piechocka-Kłos, Noce attyckie 2.24. O dawnej oszczędności i o starożytnych ustawach dotyczących wydatków, (Komentarz do Leges Sumptuariae), UWAM, Poznań 2012, , s. 29.. Wytwarzano je już w Mezopotamii, Egipcie (gemmy o kształcie skarabeoidalnym - skarabeusz) i Starożytnej Grecji. Pełniły rolę dekoracyjną, a czasem nawet religijną i magiczną. Przedstawiano na nich postacie ludzkie, mitologiczne, zwierzęta, rośliny lub symbole religijne. Pod koniec okresu hellenistycznego zaczęto wykonywać tanie naśladownictwa gemm w szkle.

W średniowiecznej Europie były bardzo wysoko cenione jako dekoracje relikwiarzy czy oprawy ksiąg liturgicznych, a także stosowane zamiast pieczęci. W Polsce stosowali je Mieszko Stary oraz Przemysł II, na co wskazują zachowane na dokumentach odciski. Odcisk gemmy jest też na dokumencie zawarcia pokoju toruńskiego w 1466 roku.

Jedna z najstarszych i najcenniejszych gemm na świecie, bizantyjska intaglia z heliotropu, znajduje się w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej w Przemyślu (zobacz: gemma przemyska).

Gemmy w polskich zbiorach W Polsce gemmy to bardzo rzadkie znalezisko. Do tej pory odkryto je w: Międzyrzeczu - w 1954 r. w czasie badań archeologicznych na międzyrzeckim zamku. Gemmę wykonaną z karneolu z wizerunkiem rzymskiego cesarza Gordiana III (238-244 r. n.e.). Starachowicach Gnieźnie Poznaniu - w 2006 roku w czasie wykopalisk na Ostrowie Tumskim. Odkryta gemma datowana jest na II-III w n.e. Wykonana jest z karneolu, zdobiona wklęsłą rzeźbą lwa, pierwotnie oprawiona była w pierścieniu. Do Polski trafiła ok. X-XI wiekuDiana Kolbuszewska, Antyczna gemma z Poznania, 30 listopada 2006 Gazeta Wyborcza. Przemyślu (gemma przemyska)

Zobacz też

Gliptyka Gemmologia

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Jubilerstwo Kategoria:Życie codzienne w starożytnym Rzymie