Niwnik (, w latach 1937–1945 KresseheimRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 grudnia 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. ()) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.
Wieś znajduje się 6 kilometrów od Oławy. Powierzchnia wsi wynosi 342,23 ha.
Podział administracyjny W okresie pruskim wieś należała do gminy z siedzibą w Bolechowie (Bulchau), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Od 1905 r. wieś znajdowała się na terenie gminy (Amtsbezirk) z siedzibą w Jakubowicach (Jakobine), gdzie znajdował się też urząd stanu cywilnego właściwy Niwnikowi. Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.
Po ustanowieniu administracji polskiej Niwnik w latach 1945-1954 należał do gminy PolwicaWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Niwnik (w 1959 r. siedziba gromady została przeniesiona do Godzinowic)Uchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71)Uchwała Nr 28/58 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 7 sierpnia 1958 r. w sprawie przeniesienia siedziby Gromadzkiej Rady Narodowej Niwnik ze wsi Niwnik do wsi Godzinowice w powiecie oławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 26 stycznia 1959 r., Nr. 1, Poz. 4). Po zniesieniu gromady Niwnik wieś należała w latach 1960–1968 do gromady GodzinowiceUchwała Nr 7 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 24 marca 1959 r. w sprawie połączenia gromady Gaj Oławski z gromadą Niwnik w powiecie oławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 30), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad. W latach 1968–1972 Niwnik znajdował się na terenie gromady GodzikowiceUchwała Nr XXI/110/68 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 maja 1968 r. w sprawie zniesienia, łączenia i utworzenia niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 sierpnia 1968 r., Nr. 6, Poz. 33). Od 1973 r. wieś należy do gminy wiejskiej OławaUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.
Sołectwo Niwnik jest jednostką pomocniczą gminy wiejskiej Oława.
Historia Wieś o układzie owalnicy w formie skróconej z ledwo widocznym nawsiem. W 1250 r. otrzymała lokację na prawie niemieckim, a w tym samym roku należała do proboszcza katedry we Wrocławiu Konrada. Wieś zasiedlona została przez kolonistów z Frankonii i Turyngii. W 1350 r. Niwnik należał do kapituły katedralnej we Wrocławiu, do której należał do czasu sekularyzacji dóbr kościelnych na początku XIX w.. 11 kwietnia 1352 r. książę legnicki zrzekł się praw do Niwnika (jak też i Osieka). 7 grudnia tego samego roku jednak bracia Wenzel i Ludwik odebrali Kościołowi katolickiemu obydwie wsie i przekształcili je w swoje prywatne dobra. W 1363 r. Niwnik ponownie stał się własnością kapituły katedralnej we Wrocławiu.
W 1609 r. wieś miała powierzchnię 17 1/2 łana. W 1819 r. wieś należała do urzędu domenalnego (Domainen-Amt) w Kotowicach (Kottwitz), a od 1830 r. do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie. W 1845 r. we wsi jest wspomniana szkoła katolicka i kaplica (Betkapelle). W 1891 r. we wsi powstała parafia katolicka w wyniku podziału terytorialnego parafii katolickiej w Osieku. Od 1893 roku we wsi znajdował się kościół katolicki, wybudowany w latach 1893-1896 w stylu neoromańskim. W 1895 r. wybudowana została plebania.
1 lutego 1937 r. władze nazistowskie Niemiec zmieniły nazwę wsi z Niefnig na Kresseheim.
W latach 1982-1992 wieś była znana jako miejsce startu pielgrzymek parafialnych na Kresy Wschodnie, inicjowanych przez proboszcza parafii w Niwniku Stanisława Dragułę. W 2009 r. we wsi znajdowała się siłownia, mieszcząca się w budynku dawnej szkoły.
Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Niwnik posiadał następujące nazwy:
1250 r.: Nevenino 1352 r.: Novenino 1783 r.: Niefnig do 1 lutego 1937 r.: Niefnig (niemiecka nazwa wsi) 1937–1945 r.: Kresseheim (nazwa nadana przez nazistowskie władze Niemiec) do 1947 r.: Niewienice (polska nazwa wsi, nadana po ustanowieniu administracji polskiej, wcześniej występująca w tomie VII Słownika geograficznego Królestwa Polskiego z 1886 r.)Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska od 1947 r.: Niwnik
Nazwa miejscowości „Niwnik” wywodzi się od staropolskiego słowa „niwa”, oznaczającego nowe miejsca przeznaczone pod uprawę rolną.
Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zalicza niemiecką nazwę wsi "Niefnig" do grupy nazw miejscowości wywodzących się od ukształtowania terenu i rodzaju lokalnego krajobrazu. Adamy wymieniał starosłowiańską nazwę wsi „Niewienice” oraz znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako Ackerland. Flur.
Gospodarka W 1783 r. odnotowano we wsi uprawę tytoniu. W 1819 r. we wsi znajdowała się karczma i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi znajdowały się, oprócz karczmy, 17 przędzalni lnu, 6 zakładów rzemieślniczych i jeden sklep odzieżowy. W 1830 r. odnotowano roczną produkcję lnu we wsi na poziomie 4 funtów (2 kilogramów). W 1845 r. odnotowano hodowlę 540 owiec, uprawę tytoniu i lnu oraz działalność pszczelarską. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 322 ha, z czego pola uprawne stanowią 260 ha, łąki 44 ha, a lasy 4 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 34,86 marek niemieckich za hektar pola, 18,41 marek za hektar łąki i 9,40 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 323,4 ha, a dochód netto z podatku gruntowego 31,94 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Godzinowicach (Giesdorf), a także w Oławie (Ohlau).
Teraźniejszość Wieś posiad sieć wodociągową, lecz nie jest skanalizowana. We wsi znajduje się też staw przeciwpożarowy.
Wieś jest siedzibą parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa będącej częścią dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej. Parafia została erygowana w 1891 r. We wsi znajduje się kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa oraz cmentarz parafialny.
We wsi znajduje się od 2023 r. siłownia zewnętrzna. We wsi znajduje się również świetlica wiejskaRaport o stanie gminy..., s. 41.
Zabytki Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki:
historyczny układ ruralistyczny wsi kościół parafialny Najświętszego Serca Pana Jezusa cmentarz katolicki na południe od wsi domy mieszkalne nr 6, 17, 27, 30 i 34 zespół mieszkalno-gospodarczy składający się z domu mieszkalno-gospodarczego nr 8, stodoły z oborą nr 8 i stodoły nr 8 i 9 zespół mieszkalno-gospodarczy składający się z domu mieszkalno-gospodarczego nr 9, obory nr 9 i stodoły nr 8 i 9
Demografia W 1783 r. wieś zamieszkiwało 214 osób. W 1819 r. było to 251 osób, w 1830 r. 270 osób, w 1845 r. 284 osoby, w 1871 r. 344 osoby, w 1885 r. 270 osób, a w 1895 r. 251 osób. W 1905 r. Niwnik miał 239 mieszkańców, w 1925 r. 191 mieszkańców, w 1935 r. 221 mieszkańców, a cztery lata później też 221 mieszkańców. W 2001 r. w Niwniku mieszkało 179 osób, w 2011 r. 177 osóbGUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r., w 2021 r. 190 osób, a w 2025 r. 184 osoby.
W 1925 r. na 191 mieszkańców wsi 86 było mężczyznami, a 105 kobietami. We wsi mieszkało 166 katolików i 24 ewangelików. Katolicy należeli do 1893 r. do parafii w Osieku (Hennersdorf), a od 1893 r. mieli własną parafię w Niwniku (Niefnig, później Kresseheim). Ewangelicy natomiast należeli do zboru w Brzezimierzu (Wüstebriese).
Przypisy
Bibliografia Raport o stanie gminy w roku 2024 (dostęp 2026-09-26) Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów) Klaus Paul, Nachkommen des Erbscholzen Pantke aus Niefnig, Kr. Ohlau in Schlesien, "Archiv ostdeutscher Familienforscher", t. VII/18 (Dezember 1979), s. 519-535 Paul Pantke, Pfarrei Kresseheim (Niefnig), Kreis Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 10/1998, s. 19 Paul Pantke, Zur Gründungsurkunde von Hennersdorf und Niefnig, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/2000, s. 20 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 96
Linki zewnętrzne "Kresseheim (= Niefnig)" w serwisie "Familienforschung Kreis Ohlau" (dostęp 2026-06-18)
Kategoria:Niwnik