Gadolin (Gd, ) – pierwiastek chemiczny z grupy lantanowców o silnych własnościach ferromagnetycznych. Nazwany od nazwiska fińskiego mineraloga i chemika Johana Gadolina. Został odkryty w 1880 r. przez Jeana Charles’a Galissarda de Marignac.
Występowanie Gadolin występuje w skorupie ziemskiej w ilości 6 ppm (wagowo). Najważniejszymi minerałami gadolinu są: monacyt , zwany także piaskiem monacytowym; bastnezyt , dużo rzadszy niż monacyt.
Izotopy Naturalnie występujący gadolin jest mieszaniną 5 izotopów stabilnych oraz 2 radioizotopów: ma czas połowicznego rozpadu ok. biliona lat, rozpadu nie zaobserwowano (teoretycznie powinien ulegać podwójnemu rozpadowi β do z T½ > 1,3×1021 lat). Ponadto znanych jest 28 radioizotopów sztucznych o liczbach masowych od 136 do 169.
Zastosowanie Z izotopów sztucznych najszerzej wykorzystywane są i jako wskaźniki promieniotwórcze. Trwałe izotopy i stosuje się w technice reaktorowej z uwagi na ich przekroje czynne pochłaniania neutronów termicznych (odpowiednio: 70 kb/atom, 160 kb/atom).
Tlenek gadolinu umieszcza się w prętach kontrolnych reaktorów jądrowych i szkłach ochronnych, zaś borek gadolinu w prętach bezpieczeństwa i osłonach przed neutronami. Siarczany i inne związki gadolinu (np. gadobutrol) mają właściwości paramagnetyczne. Wykorzystuje się je jako kontrast w badaniach jądrowym rezonansem magnetycznym.
Tlenosiarczek gadolinu domieszkowany terbem wykazuje zieloną fosforescencję. Jest stosowany w ekranach kineskopowych oraz jako scyntylator w obrazowaniu rentgenowskim.
Gadolin jest wykorzystywany w stopach magnetokalorycznych, stosowanych w procesie rozmagnesowania adiabatycznego do uzyskiwania niskich temperatur.
Inne właściwości Ma dwie odmiany alotropowe. Krystalizuje w heksagonalnej, gęsto upakowanej formie α. W temperaturach powyżej przekształca się w formę β, o układzie regularnym ściennie centrowanym.
Temperatura Curie gadolinu to 20 °C.
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Pierwiastki chemiczne