Rębielice Królewskie – wieś w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie kłobuckim, w gminie Popów.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.
Integralne części wsi +Integralne części wsi Rębielice Królewskie SIMC Nazwa Rodzaj 0142912 Górnik część wsi0142929 Meksyk część wsi0142935 Pod Górą część wsi1002337 Popowice część wsi0142941 Sabaty część wsi0142958 Zawodzie część wsi
Środowisko naturalne Miejscowość Rębielice Królewskie znajduje się w północnej części województwa śląskiego w powiecie kłobuckim w gminie Popów. Rębielice Królewskie leżą nad rzeką Górnianką. thumb|240px|Rzeka Rębielanka w Rębielicach Królewskich
Pod względem geograficznym wieś znajduje się, według podziału prof. J. Kondrackiego, w pasie północnym Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, zwanym Wyżyną Woźnicko-Wieluńską, a dokładniej w obrębie Wyżyny Wieluńskiej.
Terytorium miejscowości jest zróżnicowane geologicznie. Wierzchnia część to osady polodowcowe: żwiry, piaski, gliny, zaś głębsza to wapienie z okresu górnej jury. Skały podłoża tylko miejscami odsłaniają się spod osadów czwartorzędowych. Znaczący udział pozostałości jurajskich jest dowodem znajdującego się tu w mezozoiku ciepłego morza, którego dobitnym potwierdzeniem jest występowanie skamielin przewodnich, jakimi w przypadku Rębielic Królewskich są amonity. Największa koncentracja wspomnianych amonitów występuje na tzw. Górze Rębielskiej (251,5 m n.p.m.), która to zbudowana jest przede wszystkim z wapieni jak większość wzniesień na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej.
W 1958 r. w ramach opracowywania mapy geologicznej okolic Kłobucka, Zbigniew Mossoczy znalazł w Rębielicach Królewskich w czynnym wówczas kamieniołomie gliny zwietrzelinowe wypełniające szczeliny, zawierające liczne kości fauny. Na podstawie materiałów z tego odkrycia opracowano artykuły dotyczące tutejszych płazów i gadów oraz ssaków. W artykule z 1960 r. o ssakach w pliocenie, Kazimierz Kowalski stwierdził, że „fauna z Rębielic Królewskich zawiera dość dużo elementów związanych z wodą liczne Amphibia, Desmana kormosi Schreuder). Charakter osadu i obecność żółwia Geoemyda eureia (Wegner) świadczą o dość ciepłym klimacie”.
Warto nadmienić, iż odkrycia z lat 50. i 60. XX wieku są często cytowane w opracowaniach krajowych i zagranicznych, szczególnie w kontekście wymarłego gatunku gryzoni z rodziny chomikowatych Mimomys polonicus.
W latach 1979–1980 na wniosek Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w Katowicach przeprowadzano procedury wywłaszczeniowe wobec właścicieli działek, które miały zostać zagospodarowane pod kamieniołom Rejonu Eksploatacji Kamienia. Złoże wapieni „Rębielice Królewskie” było przedmiotem intensywnego wydobycia w latach 1980–1993. Wyeksploatowano 196 tys. ton wapienia do produkcji kamienia łamanego dla drogownictwa i kolejnictwa oraz wypełniacza do mas bitumicznych. W 1993 r. eksploatacja została zaniechana. Według stanu na rok 2004 pozostawało do wydobycia 13,813 mln ton. W 2019 r. wznowiono eksploatację złóż.
Gleby w Rębielicach Królewskich należą do najsłabszych. Najlepsze jakościowo zaliczane są do V klasy bonitacyjnej w większości znajdując się na pograniczu możliwości zagospodarowania. Fakt ten świadczy jak najlepiej o mieszkańcach, którzy uprawiają ziemię przy znacznie większym nakładzie pracy, aniżeli na terenach o lepszych możliwościach glebowych. Stan taki ponadto w znacznym stopniu uniemożliwia uprawę bardziej wymagających roślin, ograniczając tutejszych rolników.
Historia Przynależność administracyjna miejscowości Historycznie przynależność administracyjna Rębielic Królewskich ulegała wielokrotnym zmianom. Do 1793 r. leżały one w województwie krakowskim, jako jedna z najbardziej wysuniętych na północ części powiatu lelowskiego. Po II rozbiorze Polski Rębielice Królewskie na 14 lat (1793–1807) znalazły się w Królestwie Prus jako część powiatu częstochowskiego.
W latach 1807–1815 powiat częstochowski (w tym Rębielice Królewskie) był częścią Księstwa Warszawskiego jako fragment departamentu kaliskiego. Koniec wojen napoleońskich, a tym samym upadek Księstwa Warszawskiego sprawił, że na blisko 100 lat Rębielice Królewskie znalazły się w Imperium Rosyjskim. W latach 1815–1816 jako część powiatu częstochowskiego w departamencie kaliskim, następnie do 1826 r. jako część województwa kaliskiego (obwód wieluński). W latach 1837–1844 w guberni kaliskiej (w okresie od 1842 r. do 1844 r. jako część powiatu wieluńskiego, w związku z likwidacją powiatu częstochowskiego.
Reforma z 21 sierpnia 1844 r. zniosła część guberni, łącząc je z innymi, przez co ich liczba spadła. Od 1 stycznia 1845 r. ziemie dotychczasowej guberni kaliskiej znalazły się w nowo utworzonej guberni warszawskiej. Ten stan rzeczy formalnie funkcjonował do 1867 r., kiedy to wprowadzono kolejną reformę administracyjną, w wyniku której przywrócono powiat częstochowski (na jego obszarze znalazły się Rębielice Królewskie), przynależny do guberni piotrkowskiej. Wprowadzono wówczas także podział na gminy. Powstały w 1867 r. powiat częstochowski funkcjonował bez istotnych zmian do 1952 r.
W związku z wybuchem I wojny światowej i sukcesami armii niemieckiej na froncie wschodnim od sierpnia 1914 r. utworzono Zarząd Cywilny dla Polski zaboru rosyjskiego, przemianowany 16 czerwca 1915 r. na Cesarsko-Niemiecką Administrację Cywilną Polski po lewej stronie Wisły (Der Kaiserlich Deutsche Zivilverwaltung für Polen links der Weichsel), a ostatecznie od 24 sierpnia 1915 r. – Cesarsko-Niemieckie Generalne Gubernatorstwo Warszawskie (Das kaiserlich deutsche Generalgouvernement Warschau). Ten stan rzeczy funkcjonował do odzyskania przez Polskę niepodległości 11 listopada 1918 r.
W 1918 r. Rębielice Królewskie jako część powiatu częstochowskiego znalazły się w województwie kieleckim. Sytuacja taka miała miejsce do 1939 r. oraz w latach 1945–1950. W okresie II wojny światowej Rębielice Królewskie, podobnie jak ponad 60% zachodnich ziem dotychczasowego powiatu częstochowskiego (w przeciwieństwie do samej Częstochowy), znalazły się w powiecie Blachownia (Landkreis Blachstädt), który został formalnie utworzony 29 grudnia 1939 r. Ziemie te były wcielone do III Rzeszy i stanowiły część rejencji opolskiej. Na przełomie lat 1940/1941 przeprowadzono zmiany administracyjne, w wyniku których dotychczasowe polskie gminy zostały wcielone w struktury gmin zbiorowych (niem. Amtsbezirk). Rębielice Królewskie, podobnie jak cała gmina Popów, znalazły się wówczas w strukturach gminy Miedźno. Powiat Blachownia istniał do stycznia 1945 r., tj. do wkroczenia Armii Czerwonej. Tereny Landkreis Blachstädt powróciły w skład powiatu częstochowskiego w województwie kieleckim. W 1950 r. powiat częstochowski stał się częścią województwa katowickiego. W 1952 r. powołano do życia powiat kłobucki, na terenie którego znalazły się Rębielice Królewskie. Powiat kłobucki, podobnie jak pozostała część powiatu częstochowskiego, z którego został wydzielony, był fragmentem województwa katowickiego (w latach 1953–1956 woj. stalinogrodzkiego).
W 1975 r. przeprowadzono reformę administracyjną, w wyniku której zlikwidowano podział na powiaty oraz zwiększono liczbę województw. Rębielice Królewskie znalazły się w województwie częstochowskim. W 1999 r., po kolejnej reformie administracyjnej, miejscowość jako część gminy Popów stała się fragmentem odtworzonego powiatu kłobuckiego wchodzącego w skład województwa śląskiego.
Badania archeologiczne Na terenie Rębielic Królewskich oraz sąsiednich miejscowości miały miejsce liczne wykopaliska archeologiczne. Szereg badań został przeprowadzony m.in. w: 1956, 1962, a także 1980 roku. Pierwsze badania w Rębielicach Królewskich przeprowadzała Barbara Nowogrodzka. Przebadane tereny nie stanowiły pustki archeologicznej i posiadały długą historię osadnictwa na tym obszarze. Podczas pierwszych wykopalisk udało się znaleźć takie zabytki archeologiczne, jak: drapacze mikrolityczne, ceramikę z różnych okresów, grzebień kościany, popielnice, a także z późniejszego okresu fragment imacza żelaznego.
W sprawozdaniu z badań archeologicznych przeprowadzonych w 1962 r. w Opatowie ujęto również informacje dot. stanowiska nr 2 (osady na terenie Rębielic Królewskich): „Stanowisko to położone jest w odległości niespełna 1 km na północny zachód od stanowiska 1 w Opatowie na tzw. polach pod Opatowem. W 1962 r. podjęto tu na polu Józefa Szymochy badania sondażowe, przekopując ogółem obszar ok. 1 ara. Natrafiono na 4 niewielkie jamy, o trudnej do uchwycenia funkcji, zawierające materiał ceramiczny kultury łużyckiej. Ceramika kultury łużyckiej występuje też w próchnicy ornej i w mało intensywnej warstwie kulturowej. Znaleziono tu również nieco materiałów krzemiennych”.
Generalnie znaleziska z Rębielic Królewskich i sąsiednich miejscowości można zaklasyfikować do tych, które poświadczają obecność kultur: dołkowo-grzebykowej, łużyckiej, ceramiki sznurowej. W przekroju dziejów wykopaliska te umiejscawiają się od neolitu, przez epokę brązu, epokę żelaza (z silnie zaakcentowanym okresem wpływów rzymskich) po okres wczesnego średniowiecza. Osadnictwo w Rębielicach Królewskich ma więc długą historię, jednak przez wieki było ono znacznie mniej rozwinięte, aniżeli na terenie sąsiednich miejscowości leżących nad Liswartą i Wartą. W sprawozdaniu z badań AZP przeprowadzonych na obszarze 82–46 w województwie częstochowskim Barbara i Marek Gedl zwrócili uwagę, że osadnictwo na wskazanym terenie zaczęło się rozwijać w późnym średniowieczu, a na większą skalę dopiero w XIX wieku. Warto nadmienić, że znacznie bogatsze znaleziska archeologiczne odnajdywane były wzdłuż Liswarty (Rębielice Szlacheckie, Szyszków), aniżeli na terenie Rębielic Królewskich czy Kamieńszczyzny.
Na obszarze Rębielic Królewskich znajduje się osada z epoki brązu, która w 1969 r. została wpisana do rejestru zabytków. W Rębielicach Królewskich w rejonie Góry Rębielskiej i rzeki Opatówki znajdują się dwa stanowiska archeologiczne, które należą do pozostałości kultury łużyckiej. W średniowieczu silnie była zasiedlona wspomniana dolina rzeki, wokół której koncentrowały się zabudowania, stąd do dziś można odnaleźć ich fragmenty. Warto nadmienić, że w porównaniu z sąsiednim Opatowem, Dankowem czy Rębielicami Szlacheckimi, na omawianym terenie archeolodzy dokonali znacznie mniej znalezisk.
Pierwsze wzmianki (XIII wieku) W pierwszych dokumentach dotyczących miejscowości występuje ona pod nazwami Rambielice, Rambelicze, Rambyelycze, Rebielicze. Nazwa obecna, tj. Rębielice Królewskie, po raz pierwszy na opracowaniach kartograficznych pojawiła się w 1787 roku, jednakże później często wracano do pisowni Rembielice, która funkcjonowała jeszcze w drugiej połowie XX wieku. Wcześniej zapis „Rębielice Królewskie” pojawił się w aktach parafialnych (1670). Interesujące, że przez niemal cały XIX wiek i znaczną część XX wieku stosowano zamiennie format Rembielice – Rębielice, częściej stosowana była jednak pierwsza z form zapisu. Z kolei jeśli chodzi o nazwę w dawnej miejscowej gwarze, to brzmi ona: "Rymbelice Kruleskie".
Na kartach historii Rębielice po raz pierwszy pojawiają się w 1266 roku, kiedy to książę Bolesław Pobożny nadał Ubysławowi s. Langnica (Wawrzyńca): Parzymiechy, Kochlew i Rębielice. Wzmiankę tę odnajdujemy w siódmej Księdze podkomorskiej wieluńskiej. Dokument ten informuje również, że miejscowości zostały przeniesione na prawo niemieckie. Mając na uwadze przedmiot niniejszego opracowania warto zaznaczyć, że powyższa wzmianka z XIII wieku dotyczy obecnych Rębielic Szlacheckich.
Kolejnym dokumentem (również dotyczącym sąsiednich Rębielic Szlacheckich) jest akt zamiany z 1268 roku, w którym to książę Bolesław dał Piotrowi s. Cieszęty (lub też inaczej Cesanty), za Chotynin wsie na prawie niemieckim: Kokanin i Rębielice.
Historia miejscowości od XIV i XVIII wieku