Rogaczewo Wielkie

Rogaczewo Wielkie – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim, w gminie Krzywiń.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Wymieniona została po raz pierwszy w łacińskim dokumencie z 1366 kiedy odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „binum Rogaczevo”, 1401 (wg zachowanej wzmianki z XVIII wieku) „utraque Rogaczewo”, 1399 „Rogaczewo”, 1511 błędnie „Robaczewo”, 1511 „Maius Rogaczewo”, 1519 (wg zachowanej kopii z XVII wieku) „Rogaczewo Maius”, 1556 „w Wielkym Rogaczevye”, 1564 „Rogacewo”, 1581 „Rogaczewo Maior”.

Od dawnej staropolskiej nazwy miejscowej Rogaczewo, pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Rogaczewskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.

Historia Miejscowość historycznie należała do Wielkopolski. Początkowo była wsią szlachecką, własnością polskiej szlachty z rodu Rogaczewskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Skaławskich. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1444 miejscowość odnotowana została w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1366 leżała w parafii Wyskoć.

Pierwszy zachowany zapis historyczny o wsi pochodzi ze źródeł kościelnych. W 1366 Jan z Lutogniewa biskup poznański uposażył w dochody parafię w Wyskoci nową kanonią w katedrze poznańskiej dla kanonika Gosława, dawnego plebana w Wyskoci, a dla wikariusza wieczystego, który miał objąć kościół w Wyskoci, przeznaczając m. in. dziesięciny i meszne z obu wsi Rogaczewo.

W 1371 właścicielem we wsi był Przemił z Rogaczewa odnotowany jako świadek sądowy. W latach 1391-1395 odnotowano wdowę po Przemile Katarzynę Przemiłową. W 1395 Katarzyna z Rogaczewa przy pomocy świadków dowodziła, że dzierżyła Rogaczewo po swoim mężu przez 3 lata i Szczepan z Rogaczewa jej w tym nie przeszkadzał (staropol. „nigdy nie gabał”) .

W latach 1391-1406 jako świadka wspomniano Andrzeja Rogaczewskiego. W latach 1391-1403 Szczepan (łac. „Stephanus”) Rogaczewski z Rogaczewa prawdopodobny brat Przemiła, który w latach 1391-1396 i 1403 jako świadek. W 1395 to jego wspomniała Katarzyna Premiłowa. W latach 1398-1400 Szczepan odnotowany został jako świadek Staszka Żydówki. W 1393 wspomniany został jako świadek Janek Rogaczewski.

W latach 1398-1403 odnotowano Przemiła z Rogaczewa Rogaczewskiego, który być może był synem Przemiła i Katarzyny. W latach 1398-1400 wspomniany został on jako świadek. W 1400 był świadkiem Stanisława Żydówki. W 1403 świadkowie zeznali, że Przemiłowi Rogaczewskiemu Szczepan z Rogaczewa jako pierwszemu sprzedał swoją część wsi za 11 grzywien. W 1403 pozwał on Stanisława Żydówkę o niedotrzymanie obietnicy, że części w Rogaczewie należącej do Przemiła nie kupi u jego stryja, być może u Szczepana z Rogaczewa, ani też nie weźmie jej w zastaw. W 1403 Przemił Rogaczewski był w sporze z kmiotką Staszka Żydówki o zabranie zboża i dwóch worków .

Miejscowość wspominały również historyczne rejestry podatkowe. W 1530-1581 miał miejsce pobory: w 1530 z części Rogaczewa należącej do Macieja Rogaczewskiego pobrano od 4 łanów, a z części Szymona Rogaczewskiego od 5 łanów oraz od karczmy 3 grosze. W 1563 z Rogaczewa Szymona Rogaczewskiego pobrano od 4,5 łana oraz od nowej karczmy; z części należącej do Skaławskich: z części Wojciecha Skaławskiego od 3 łanów oraz od wiatraka dorocznego, a z części Jana Skaławskiego od 4 łanów. W 1566 z Rogaczewa należącego do Skaławskich pobrano podatki: z częsci Jana Skaławskiego od 4 łanów kmiecych, wiatraka dorocznego i dwóch zagrodników, a z części Heleny Skaławskiej od 3 łanów kmiecych, wiatraka dorocznego i 3 zagrodników. W 1580 i 1582 płatnikiem poboru ze wsi był Jan Sadowski. W 1581 z Rogaczewa Wielkiego własności Szymona Rogaczewskiego pobrano podatki od 4 łanów kmiecych po 30 groszy, od 4 zagrodników po 4 grosze, od jednego ubogiego komornika 2 grosze, od pasterza mającego 40 owiec 8 groszy, czyli razem 4 floreny 26 groszy.

Wieś szlachecka położona była w 1580 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Rogaczewo Wielkie należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej. Rogaczewo Wielkie należało do okręgu krzywińskiego tego powiatu i stanowiło część majątku Kopaszewo, którego właścicielem był wówczas (1846) generał Dezydery Chłapowski. Według spisu urzędowego z 1837 roku Rogaczewo Wielkie liczyło 125 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 12 dymów (domostw).

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.

We wsi w 1931 urodził się Antoni Dziatkowiak – polski kardiochirurg.

Zobacz też: Rogaczewo Małe

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Krzywiń (gmina)