Rychtal () – miasto w Polsce położone w województwie wielkopolskim, w powiecie kępińskim, jest siedzibą gminy Rychtal. Leży na terenie historycznego Dolnego Śląska.
Status administracyjny Rychtal uzyskał prawa miejskie w 1294 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 66-67..
Do 1920 roku należał do powiatu namysłowskiego leżącego w rejencji wrocławskiej (prowincja śląska), a po przejściu pod administrację polską włączono go do powiatu kępińskiego w województwie poznańskimDziennik Urzędowy Ministerstwa Byłej Dzielnicy Pruskiej 1920.06.23 R.1 Nr 33. poz. 292. Zdegradowany do rangi wsi 13 czerwca 1934 w związku z reformą administracyjną II RP, stając się przejściowo wiejską gminą jednostkową. 1 sierpnia 1934 wszedł w skład nowo utworzonej zbiorowej gminy Rychtal, w której to granicach stał się gromadą (ówczesny odpowiednik sołectwa)Poznański Dziennik Wojewódzki. 1934, nr 41, poz. 537. W latach 1934–1954 siedziba wiejskiej gminy Rychtal, w latach 1954–1972 gromady RychtalUchwała Nr 23/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu kępińskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 26 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z 4 grudnia 1954 r., Nr. 20, Poz. 100), a od 1973 roku reaktywowanej gminy RychtalUchwała Nr XVIII/98/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie poznańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 29 grudnia 1972 r., Nr 32, Poz. 391).. W latach 1975–1998 należał administracyjnie do województwa kaliskiego. 1 stycznia 2024 roku ponownie uzyskał status miasta.
Położenie Rychtal leży w powiecie kępińskim. Jest najbardziej na południe wysuniętym miastem województwa wielkopolskiego. Inne najbliższe miasta to: Namysłów, Kępno, Syców, Wołczyn i Bierutów. Rychtal położony jest tuż przy granicy województw wielkopolskiego i opolskiego (oddziela ona miasto od położonej w powiecie namysłowskim wsi Głuszyna) oraz w niewielkiej odległości (około 10 kilometrów) od trójstyku granic województw: opolskiego, dolnośląskiego i wielkopolskiego (między miejscowościami Brzezinka, Gronowice oraz Trębaczów). Nieopodal miasta przepływa Studnica (dopływ Widawy).
Opis Niemiecka nazwa Reichtal oznacza bogatą dolinę. Po 1787 roku nastąpił szybki rozwój gospodarczy miasta.
U progu I wojny światowej miasto zamieszkiwało 1005 Niemców (93%), 50 Polaków (5%) i 21 Żydów (2%). Spośród niemieckich i polskich mieszkańców katolików było 800 (74%), a osób wyznania ewangelickiego 261 (24%) – w tym jedynie 2 Polaków. Rychtal do 1920 roku znajdował się w powiecie namysłowskim w rejencji wrocławskiej (prowincja śląska). 10 stycznia 1920 roku Rychtal wraz z okolicą (tzw. Kraik Rychtalski), na mocy traktatu wersalskiego został przyłączony do PolskiM. Patelski, Zapomniany epizod z dziejów walk o Śląsk. Sprawa przyłączenia powiatu namysłowskiego i sycowskiego do Polski 1919-1921,[ w:] Rok 1921 na Kresach Wschodnich i Zachodnich. Historia i pamięć, pod red. Macieja Fica i Joanny Lusek, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu: Bytom 2021, , pomimo protestów niemieckich mieszkańców. Zorganizowali oni nieuznany plebiscyt, w którym 93% głosujących (przy frekwencji 75%) opowiedziało się za pozostaniem przy NiemczechWyniki nieoficjalnego plebiscytuDie blutende Grenze Niederschlesiens. W okresie międzywojennym Rychtal leżał w Polsce, w granicach województwa poznańskiego (przed rozbiorami leżał na terenie Królestwa Prus), położony w pobliżu granicy polsko-niemieckiej. Polski spis z 1921 roku wskazał, że w Rychtalu żyło 596 (64%) Niemców i 294 (32%) PolakówWojewództwo poznańskie, s. 29. Rychtal utracił prawa miejskie w 1934 roku. W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Rychtal”.
W styczniu 1945 roku miejsce zaciętych walk sowiecko-niemieckich. 20 stycznia Dowództwo Grupy Armii A zameldowało, że wkraczające oddziały sowieckie dopuściły się zbrodni wojennej, rozstrzeliwując mieszkańców miasta (zginęło ok. 25 cywilów).
W okolicach Rychtala (południowa część Krainy Wielkopolski) występuje sosna rychtalska. W pobliżu miejscowości znajduje się rezerwat przyrody Studnica. Istniała tutaj także fabryka organów Bacha. W Rychtalu jest XIX-wieczny ratusz, zabytkowy kościół pod wezwaniem Męczeństwa Świętego Jana Chrzciciela.
W miejscowości funkcjonowała stacja kolejowa Rychtal.
Edukacja W północno-wschodniej części miasta na ulicy Słonecznej znajduje się Przedszkole Samorządowe, do którego uczęszczają dzieci z Rychtala, Zgorzelca, Krzyżownik, Skoroszowa, Proszowa, Dalanowa oraz Dworzyszcz.
W Rychtalu znajduje się również Szkoła Podstawowa im. o. Konrada Stolarka, do której uczęszczają dzieci z Rychtala, Zgorzelca, Krzyżownik, Skoroszowa, Proszowa, Dalanowa oraz Dworzyszcz. Szkoła składa się z dwóch oddziałów zlokalizowanych w budynkach: oddział klas I–IV (ul. Kępińska 13) oddział klas V–VIII (ul. Kępińska 12) W latach 1999–2019 w Rychtalu funkcjonowało również Gimnazjum im. Karola Wojtyły (obecnie znajdują się tam oddziały klas V–VIII, a Szkoła Podstawowa w Rychtalu otrzymała nowe imię i Patrona - o. Konrada Stolarka).
Od 1 lutego 2024 roku w Rychtalu działa Gminne Centrum Biblioteczno-Kulturalne.
Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: układ urbanistyczny (oraz warstwy archeologiczne), XIV–XIX w. kościół rzymskokatolicki (parafialny) pod wezwaniem Męczeństwa św. Jana Chrzciciela, 1784–1785 r. Nieistniejące obiekty:
kościół ewangelicki, 1871–1873 r. (rozebrany w latach 1955–1959).
Ikonografia
Ludzie związani z Rychtalem
Przypisy GUS. Rejestr TERYT Bibliografia Wiesława Ptak, Maciej Oscenda, Andrzej Nolbert, Kocham Rychtal. Opowieść o miejscowości i parafii Rychtal od zarania dziejów do dnia dzisiejszego. Wydawnictwo Koronis, Bydgoszcz: Parafia Rzymskokatolicka, Rychtal 2006. .
Linki zewnętrzne
Kategoria:Miasta w województwie wielkopolskim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku