Sobocisko

Sobocisko () – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.

Informacje ogólne Wieś znajduje się 8 kilometrów na północny zachód od Oławy, na terenie Niziny Śląskiej. Powierzchnia miejscowości wynosi 636,26 ha.

We wsi znajduje się sklep spożywczo-przemysłowy „Odido”.

Podział administracyjny W okresie pruskim Sobocisko znajdowało się na terenie gminy z siedzibą w Zabardowicach (Seiffersdorf), tamteż znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Od około 1912 r. zarówno siedziba gminy (Amtsbezirk), jak i urząd stanu cywilnego właściwy wsi znajdował się w Sobocisku. Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

Po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku w latach 1945-1954 Sobocisko było częścią gminy WierzbnoWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1972 wieś należała do gromady WierzbnoUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71). Od 1973 r. wieś jest częścią gminy wiejskiej OławaUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. Sobocisko znajdowało się na terenie powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 wieś podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia

Do 1400 r. n.e. Teren współczesnego Sobociska był zamieszkiwany już w starożytności przez ludność kultury łużyckiej i kultury halsztackiej w okresie halsztackim (wczesnej epoce żelaza). W III-II wieku p.n.e. obszar był zamieszkiwany przez Celtów, a w II-III wieku n.e. przez ludność kultury przeworskiej będącej pod wpływami rzymskimi.

We wczesnym średniowieczu Sobocisko było osadą targową, znajdującą się na szlaku handlowym z Ołomuńca w Morawach do Wrocławia przez Nysę, Grodków i Wiązów. Z 1037 r. pochodzi odnaleziony na terenie wsi skarb, składający się z 53 monet polskich, 62 czeskich, 142 niemieckich i 7 innych. Targi odbywały się prawdopodobnie w sobotę, na co wskazuje etymologia nazwy wsi.

Wieś o układzie owalnicy o prostokątnym nawsiu, wzmiankowana w 1145 roku, gdy stanowiła własność opactwa św. Wincentego na Ołbinie na terenie dzisiejszego Wrocławia. Opactwo weszło w posiadanie Sobociska w zamian za połowę Trzebnicy. W 1149 r. wieś jest wymieniana w dokumencie wystawionym przez księcia Bolesława IV Kędzierzawego, wymieniającej uposażenie opactwa św. Wincentego. Posiadanie Sobociska przez opactwo św. Wincentego zostało potwierdzone przez dokument wystawiony w Lateranie 8 kwietnia 1193 r. przez papieża Celestyna III.

W 1258 r. wieś (nazywana "Sobotzitz" lub "Soboczicz") uzyskała lokację na prawie niemieckim od księcia wrocławskiego Henryka III Białego. W 1303 r. we wsi jest wspomniany po raz pierwszy kościół, kiedy archidiakon Henryk z Legnicy, będący kanonikiem katedry we Wrocławiu zapisał kościołowi w Sobocisku połowę czterokonnego wozu obornika. W dokumencie z 8 czerwca 1346 r. we wsi jest wspomniana karczma, a 29 czerwca we wsi sprzedano łan wolny od wszelkich powinności. W październiku 1346 r. sprzedane zostało sołectwo we wsi. W 1349 r. we wsi jest wspomniane sołectwo o wielkości 5 wolnych łanów. W 1359 r. mieszczanin wrocławski Otto z Nysy sprzedał za 15 grzywien czynsz w wysokości 3 małdratów pszenicy z 17 łanów we wsiach Sobocisko ("Scobschicz") i Święta Katarzyna ("Slegelinne" lub "Katherina") mieszczance wrocławskiej w zamian za prawo do zastawu dóbr i odkupu za tę samą cenę oraz prawo alienacji (zbycia majątku).

W 1360 r. proboszcz parafii w Sobocisku Bogusław (Boguslaus) otrzymał od opactwa premonstratensów na Ołbinie pełnomocnictwo w sprawie ustalenia granic między klasztorem na Ołbinie a dobrami Czenka (Czenco), pana na Jelczu. 4 grudnia 1360 r. Bogusław odstąpił 2 grzywny rocznego czynszu (jedną z dóbr w Małujowicach koło Brzegu, a drugą z dóbr chłopa Hanka zwanego Kornerem z Kostomłotów koło Środy Śląskiej) na wyżywienie mnichów w zamian za odprawianie mszy w rocznicę jego śmierci.

Lata 1400-1945 lewo|mały|Kościół w Sobocisku na rycinie z połowy XVIII w. autorstwa Friedricha Bernharda Wernera. W 1420 r. wieś była w posiadaniu opactwa św. Wincentego na Ołbinie, który posiadał wieś aż do sekularyzacji dóbr zakonnych w 1810 r., natomiast od połowy XVII w. do połowy XVIII w. majątek we wsi posiadał ród von Sebottendorf, będący właścicielami Kurowa i Wawrzęcic. W 1579 r. kościół we wsi był podwójnego wyznania: św. Maryi i św. Michała. W 1604 r. wieś miała powerzchnię 46 łanów, z czego 12 1/4 łana stanowiły wolne łany, a 3 (Widmut) należały do kościoła. Sobocisko było zamieszkiwane przez polskich katolików do ok. 1678 r. Kazania w kościele w Sobocisku wygłaszane były w XVII w. wyłącznie po polsku, choć w latach 1666-1667 chrzty były dwujęzyczne. Od około 1715 r. pojawiły się we wsi kazania i katecheza po polsku i niemiecku. W 1783 r. we wsi jest wspomniana parafialna szkoła katolicka, która w 1830 r. miała jednego nauczyciela.

Po zajęciu Śląska przez Prusy w okresie wojen śląskich w połowie XVIII w. nasilił się proces germanizacji, a w lutym 1814 r. proboszcz Jakub Sedlaczek w obronie kontynuacji nauczania języka polskiego w szkole w Sobocisku zwrócił się do wikariatu generalnego we Wrocławiu z prośbą o zatrudnienie w szkole nauczyciela znającego język polski, rozpoczynając tym samym spór między wikariatem generalnym we Wrocławiu a władzami pruskimi, który zgadzały się na zatrudnienie nauczyciela wyłącznie niemieckojęzycznego, trwający do stycznia 1815 r. W 1825 r. w katolickich kościołach w Sobocisku i w pobliskim Wierzbnie odbywały się polskojęzyczne msze. W 1843 r. we wsi istniała polskojęzyczna społeczność, a wieś należała wraz z Siedlcami, Piskorzowem, Starym Otokiem, Jelczem, Piekarami, Laskowicami Oławskimi, Chwałowicami, Dębiną, Dziupliną, Minkowicami Oławskimi, Ratowicami, Kopaliną, Wójcicami i Bystrzycą do grupy wsi z obecnością języka polskiego w powiecie oławskim. W 1889 r. we wsi znajdowało się 118 domów. W 1894 r. majątki we wsi posiadała spółka handlowa "J. Jac. vom Rath u. Comp." z Kobierzyc (Koberwitz).

Na terenie Sobociska od końca XIX w. prowadzone były badania archeologiczne. Pod koniec XIX w. w wiejskiej żwirowni mieszkańcy Sobociska odnaleźli cmentarzysko z grobami szkieletowymi. W 1891 r. odnaleziono dwa żelazne groty i brązowy pierścień. W 1898 r. znaleziono grób szkieletowy z zniszczonymi przedmiotami z żelaza. W 1909 r. odnaleziono dwa żelazne groty i fragment żelaznego miecza. W 1913 r. odnaleziono dwa groby szkieletowe bez wyposażenia. W 1928 r. podjęto na nowo badania archeologiczne i w 1930 r. odnaleziono grób ciałopalny z okresu kultury łużyckiej. W czasie II wojny światowej w 1940 r. we wsi podejmowano badania pod kierunkiem W. Hoffmanna, a w tym samym roku odnaleziono 10 grobów szkieletowych, w tym 5 grobów wojowników z bronią. W 1941 r. odnaleziono dwa kolejne groby. Obok celtyckich grobów szkieletowych w czasie badań archeologicznych W. Hoffmanna odnalezione zostały groby ciałopalne okresu kultury łużyckiej i wczesnośredniowieczne groby szkieletowe.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego w Sobocisku znajdował się pomnik upamiętniający 39 mieszkańców wsi, którzy zginęli w czasie I wojny światowej. Pomnik ten został zniszczony w 1956 r. przez polskich mieszkańców wsi z nakazu władzy komunistycznej. W 1927 r. szkoła katolicka otrzymała nowy budynek, a dotychczasowy budynek stał się pawilonem handlowym. W latach 30 i 40. XX w. we wsi znajdował się urząd gminy, urząd stanu cywilnego, szkoła, posterunek policji, przychodnia z izbą porodową, placówka pocztowa oraz zakład lekarski i dentystyczny. W 1937 r. majątki we wsi posiadała firma "vom Rath, Schoeller und Skene", która posiadała też majątki w Wierzbnie i Teodorowie.

W czasie II wojny światowej w gospodarstwach rolnych w Sobocisku pracowali Francuzi i Belgowie, a w przędzalni lnu pracowali jeńcy brytyjscy. W pawilonie handlowym w budynku dawnej szkoły mieszkali jeńcy belgijscy, francuscy i brytyjscy, a w budynku starej świetlicy przekształconym w obóz pracy przebywali najpierw Polacy, a potem robotnicy rosyjscy. 12 października 1944 r. niedaleko Sobociska w czasie lotu treningowego rozbił się nocny myśliwiec Messerschmitt Bf 110 należący do węgierskiego 5/1 Dywizjonu Myśliwców Nocnych () stacjonującego na lotnisku w Stanowicach, a w jego wyniku zginęli piloci plut. Frigyes Barák i szer. József Nagy.

Historia najnowsza 20 stycznia 1945 r. dotychczasowi niemieccy mieszkańcy wsi zostali ewakuowani, a poprzez Wierzbno, Jordanów Śląski, Sobótkę i Świdnicę dotarli do Wałbrzycha, gdzie zostali następnie rozlokowani w dwóch wsiach w okolicy Wałbrzycha. Po 8 maja 1945 r. niemieccy mieszkańcy wrócili do Sobociska. W czasie walk między Waffen-SS a Armią Czerwoną wieś została w znacznej części zniszczona, a żołnierze SS wysadzili w powietrzne wieżę kościoła w Sobocisku. Wieś przechodziła dwa razy z rąk do rąk, ostatecznie została zajęta 7 lub 8 lutego 1945 r. przez oddziały radzieckie nacierające z kierunku Zabardowic. W drugiej połowie 1945 r. we wsi osiedlili się polscy osadnicy, pochodzący z terenów przedwojennych województw stanisławowskiego (zwłaszcza z Obertyna, skąd pochodziła większość przyszłych polskich mieszkańców Sobociska, a także z Żukowa, Żywaczowa i Wakarówki) i wołyńskiego. ale też z okolic Rzeszowa, Częstochowy i Piotrkowa Trybunalskiego. Wśród polskich osadników znajdowali się też zdemobilizowani żołnierze Ludowego Wojska Polskiego. We wsi funkcjonowała filia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w Oławie.

W 1946 r. dotychczasowi niemieccy mieszkańcy wsi zostali wysiedleni za Nysę Łużycką.

Badania archeologiczne, rozpoczęte w okresie niemieckim od końca XIX w., były kontynuowane w latach 1952 i 1955 przez Katedrę Archeologii Polskiej i Katedrę Antropologii Uniwersytetu Wrocławskiego pod kierunkiem prof. Hołubowicza. W 1952 r. odkryto 7 celtyckich grobów szkieletowych, a w 1955 r. 6 grobów tego typu. W żwirowni znaleziono groby ciałopalne i artefakty (skorupy naczyń) z okresu kultury łużyckiej. W latach 1965-1966 badania archeologiczne w Sobocisku podejmowane były pod kierunkiem dr Barbary Czerskiej, a w czasie badań odkryto trzy groby ciałopalne z okresu kultury przeworskiej (dwa groby jamowe i jeden popielnicowy). W grobach jamowych odnaleziono fragmenty glinianych naczyń i spalone kości ludzkie, a w grobie popielnicowym popielnicę z przepalonymi kościami ludzkimi, fragmentem czarki, okuciem żelaznym.

W latach 1959-1961 został odbudowany zniszczony w czasie II wojny światowej kościół we wsi. Do czasu jego odbudowy msze we wsi odbywały się w kaplicy urządzonej w dawnej przyparafialnej stajni.

Na początku XXI w., w 2002 r., na terenie wsi znajdowała się szkoła podstawowa z trzema boiskami i placem zabaw, świetlica wiejska oraz remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Sobocisku. We wsi funkcjonował klub piłki nożnej Czarni Sobocisko, która w sezonie 2002/03 uczestniczyła w meczach w klasie B.

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Sobocisko nosiło następujące nazwy:

1149 r.: Sobocisse 1193 r.: Sobotiste lub Sobotisce 1258 r.: Soboczicz lub Sobotzitz