Szalejów Dolny () – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Kłodzko, w zachodniej części Kotliny Kłodzkiej.
Położenie Szalejów Dolny to duża wieś o długości około 4,2 km, leżąca w zachodniej części Kotliny Kłodzkiej, nad dolnym biegiem Bystrzycy Dusznickiej, na wysokości około 310–330 m n.p.m.
Podział administracyjny W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego.
Historia Pierwsza wzmianka o wsi i istniejącym tu kościele pochodzi z 1269 r. W 1346 właścicielem wsi był Otton Ratold (Donig von Zdanic). W 1350 r. arcybiskup Arnoszt z Pardubic kupił a następnie przekazał miejscowość kanonikom regularnym św. Augustyna z Kłodzka. W 1597 r. wieś przejęli jezuici, pod ich rządami Szalejów Dolny się rozwinął i za sprawą wzniesionej tu kaplicy św. Anny stał się lokalnym ośrodkiem pielgrzymkowym. W 1683 r. znaczna część wsi została zniszczona w wielkim pożarze, po którym odbudowano zniszczone domy oraz wzniesiono browar, słynący w okolicy ze znakomitego piwa.
W 1840 r. w miejscowości istniały: pałac, kościół, kilka kaplic, szkoła, browar, olejarnia, młyn wodny i tartak, a w późniejszym okresie także cukrownia. Było tam też kilka gospód, z których korzystali pielgrzymi, a potem także letnicy.
W latach 1937–1945 na polach pomiędzy kłodzkimi Kościelnikami a Szalejowem Dolnym, należącymi do posiadłości baronów von Münchhausenów, funkcjonowało wojskowe lotnisko polowe Feldflugplatz Komturhof, skąd startowały samoloty rozpoznania lotniczego Luftwaffe. Szczególne znaczenie lotnisko zdobyło wtedy, gdy front osiągnął granicę Śląska w drugiej połowie stycznia 1945. W czasie oblężenia Wrocławia samoloty przywoziły ciężko rannych do szpitala w Kłodzku. Komendantura lotniska była zakwaterowana w pałacu Münchhausenów, żołnierze w większości gospodarstw i domów w Szalejowie. Oddział liczył 300 żołnierzy. Na skraju wsi zlokalizowano hangary i warsztaty.
Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są obiekty: Kościół św. Szymona i Judy Tadeusza w Szalejowie Dolnym z 1489–1491, rozbudowany ok. 1602 i przebudowany w latach 1702–1707, kiedy dodano hełm wieży. Portale późnogotyckie, renesansowe i jeden barokowy, barokowe: chrzcielnica z 1702. W murze okalającym kościół znajduje się półkoliście zakończone wejście na cmentarz ozdobione agrafą z herbem abpa Arnoszta z Pardubic oraz inicjałami IL PP plebania (przy kościele filialnym), z 1564 r., przebudowana w 1757 r., kaplica św. Anny, z lat 1731–1732, kaplica św. Marii Magdaleny z 1734 r., zespół pałacowy, z 1844 r., w skład którego wchodzą: pałac, park z pozostałością grobowca rodziny Münchhausenów, dom nr 7, drewniany, z XVIII wieku, przeniesiony do skansenu w Pstrążnej.
Zobacz też Szalejów Górny
Przypisy Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas: Dolny Śląsk – przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1977, s. 152–153. GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
Proboszcza Johannesa Laurentiusa.
Bibliografia Słownik geografii turystycznej Sudetów. Marek Staffa (redakcja). T. 15: Kotlina Kłodzka i Rów Górnej Nysy. Wrocław: I-BiS, 1994, , s. 430–438
Linki zewnętrzne
Kategoria:Szalejów Dolny Kategoria:Kotlina Kłodzka